8 maýsym. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

8 maýsym, JUMA

Búkilálemdik muhıttar kúni. Mereke 1992 jyly Rıo de Janeıroda ótken joǵary deńgeıdegi Halyqaralyq sammıtte qabyldanǵan. Degenmen bul merekeni áli kúnge deıin BUU bekitken joq, biraq Halyqaralyq muhıtqa esh qatysy joq adamdar da atap ótedi. Eger bul mereke Birikken Ulttar Uıymymen resmı túrde qabyldansa, adamzat barlyq adamdar kúshimen tabıǵatty jaqsyraq kúıinde saqtap qalýǵa múmkindik alady. Muhıttyń florasy men faýnasyna qamqorlyq kórsetý onyń kóptegen mekendeýshileriniń joıylyp ketýiniń aldyn alý bolyp tabylady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

20 jyl buryn (1992) Elbasy N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Shetel ınvestıtsııalary jónindegi ulttyq agenttigi quryldy.

14 jyl buryn (1998) Astanada «Interkontınental» qonaq úıi alǵashqy meımandardy qabyldaýǵa ázir boldy.

14 jyl buryn (1998) Astanada Tóle bı, Qazybek bı, Áıteke bı eskertkishiniń ashylý rásimi boldy. Eskertkish avtory músinshi - Murat Mansurov.

14 jyl buryn (1998) Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen, jańa astanada «Shevron», «Teksako» jáne «Adjıp» kompanııalary salǵan álemdik standartqa saı janar-jaǵar maı stansalarynyń ashylý saltanaty ótti.

88 jyl buryn (1924) patsha úkimetiniń «Sibir qyrǵyzdary (qazaqtary) týraly» jarlyǵymen Kókshetaý okrýgi quryldy.

13 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev «Túrki álemine sińirgen eńbegi úshin» syılyǵyn ıelendi.

11 jyl buryn (2001) Astanada birinshi qazirgi zamanǵy óner galerııasynyń ashylý saltanaty ótti.

9 jyl buryn (2003) Halyqaralyq «Astana - 2003» atty tuńǵysh qazaq ánderiniń konkýrsy ótti.

188 jyl buryn (1824) Kanadanyń  Kvebek qalasynyń turǵyny Noa Kashıng kir jýatyn mashınaǵa patent aldy.

143 jyl buryn (1869) Chıkagolyq Aıvz Makgaffnı álemdegi alǵashqy shańsorǵyshty jasap shyǵardy. Shańsorǵyshtyń joǵarǵy bóliginde remenmen qozǵalatyn jeldetkishke jalǵanǵan tutqa ornatylǵan bolatyn. Búgingi tańda úı sharýashylyǵyna asa qajetti jabdyqtyń birine aınalǵan shańsorǵysh bastapqy quny 25 AQSh dollaryn qurady.

7 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev elordadaǵy «Prezıdent-oteldiń» ashylý rásimine qatysty.

Ǵımarattyń jalpy aýdany 20500 sharshy metrdi quraıdy. Qonaq úı kesheninde standartty eki oryndyq nómirlerden bastap prezıdenttik «lıýksterge» deıin 168 nómir bar. Sondaı-aq, múgedekterge de arnalǵan bir bólme bar. «Prezıdent-otelde» 500 adamdyq bal zaly, 175 oryndyq májilis zaly, kezdesýler ótkizetin 100 adamǵa eseptelgen eki zal, eki meıramhana bar.

Qurylys jumystaryn túriktiń «Sımbol ınshaat» kompanııasy iske asyrǵan.

7 jyl buryn (2005) Qostanaıda Qazaqstan jáne Reseı shekara qurama jetekshileri arasynda shekarany birlesip qorǵaý týraly yntymaqtastyq kelisim-shartqa qol qoıyldy.

Kelisim-shartta esirtki qylmysyna, halyqaralyq lańkestikke, kontrabandaǵa qarsy yntymaqtastyq suraqtary boıynsha máseleler aldyn ala kelisilgen. Sonymen birge shekara jáne kóshi-qon zańyndaǵy ózgerister týraly aqparat aıyrbastaýlar eskerilgen.

7 jyl buryn (2005) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Qozy Kórpesh - Baıan sulý jyrynyń nusqalary» atty kitaptyń tanystyrylymy boldy.

Búginde «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» jyrynyń 20-dan astam úlgisi bar. Bul jınaqqa jyrdyń HІH-HH ǵasyrlarda Peterborda, Qazan men Orynborda arab álipbıimen terilgen birneshe nusqalary engizilgen. Atalǵan kitap joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri men aspıranttaryna, oqytýshylar men orta mektep muǵalimderine arnalǵan. Jınaqty professor Sultanǵalı Sadyrbaev daıyndaǵan.

3 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev turǵyn úı qatynastary salasyndaǵy azamattardyń memlekettik kepildikterin nyǵaıtýǵa, kórsetiletin kommýnaldyq qyzmetterdiń sapasyn, adamdardyń turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartýǵa jáne kondomınıým nysandaryn basqarý formalaryn jetildirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sala máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

6 jyl buryn (2006) «Qazaq ınterneti» qoǵamdyq birlestigi qazaq tilindegi tuńǵysh poshtalyq server men izdeý júıesin iske qosty. Qazaq tildi poshtalyq server latyn árpinde de qyzmet kórsetedi: latyn árpiniń qazaqsha úlgisi retinde QazAqparat agenttigi qoldanysqa engizip úlgergen akademık Ábdýálı Qaıdarovtyń nusqasy alyndy. Tuńǵysh qazaq tilindegi serverdi: http://mail.qazaq.kz, al izdeý júıesin: www.qazaq.kz/izdew.php boıynsha tabýǵa bolady.

ESІMDER

43 jyl buryn (1969) QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń medıınalyq kómekti uıymdastyrý departamenitiniń dırektory TÓLEǴALIEVA Ajar Ǵınaıatollaqyzy dúnıege keldi.

Aqtóbe memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. 1994-1999 jyldary - Aqtaý qalalyq ortalyq aýrýhanasynyń bólimshe meńgerýshisi. 1999-2001 jyldary - Mańǵystaý oblystyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasy bas dárigeriniń orynbasary. 2001-2005 jyldary - Mańǵystaý oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, Mańǵystaý oblystyq densaýlyq saqtaý departamentiniń dırektory Qazirgi qyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi.

117 jyl buryn (1895-1966) ıran oqymystysy, jazýshy, Iran tili men ádebıeti akademııasynyń múshesi NAFISI Saıd dúnıege keldi.

Tehran ýnıversıtetiniń parsy tili men ádebıeti tarıhynyń professory bolǵan.

Onyń negizgi eńbekteri Iran, Orta Azııa, Úndistan halyqtarynyń ádebıeti men tarıhyna, orys jáne batys eýropa elderiniń ádebıeti máselelerine arnalǵan. Rýdakı týraly monografııanyń, «Bahreın tarıhy», «Qazirgi Irannyń áleýmettik-saıası tarıhy» shyǵarmarmalarynyń, «Farangıs» romanynyń, «Jumaqqa barar jarty jolda» pamflet-romanynyń avtory.

87 jyl buryn (1925) matematık jáne fızık, memleket qaıratkeri, KSRO Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Sotsıalıstik Eńbek Eri MARChÝK Gýrıı Ivanovıch dúnıege keldi.

Sankt-Peterbor memlekettik ýnıversıtetin jáne aspırantýrasyn bitirgen.

Negizgi ǵylymı eńbekteri esepteý jáne qoldanbaly matematıkaǵa arnalǵan. Onyń basshylyǵymen jáne tikeleı aralasýymen Qazaqstan úshin esepteý jáne qoldanbaly matematıka salasy boıynsha biliktiligi joǵary ǵylymı kadrlar tárbıeleý jóninde kóptegen jumys atqardy. Ol Qazaqstandaǵy esepteý matematıkasy mektebiniń negizin qalady.

3 márte Lenın ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

56 jyl buryn (1956) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Ańsar» ǵylymı-tanymdyq kópshilik jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary MAÝQARULY Abaı dúnıege keldi.

Mońǵolııanyń Baıanólgeı aımaǵynda týǵan. 1991 jyly tarıhı otany Qazaqstanǵa kóship kelgennen keıin elaralyq «Shalqar» gazetiniń tilshisi, «Ana tili» aptalyǵynyń bólim meńgerýshisi, «Qazaq eli» gazetiniń bólim redaktory, elaralyq «Kósh» gazetiniń redaktory, «Qazaqstan-Zaman» gazetiniń jaýapty hatshysy bolǵan.

Merzimdi basylymdarda shettegi qazaqtar ómirinen «Júz jylǵy kóshi-kón», «O qazaqpen bu qazaq», «Jylqy minez qazaqtyń jersinbegen jeri bar», «Dástúr úshin janpıda» sekildi kóptegen oı-tolǵaýlary jarııalanǵan. Túrik-monǵoldyń kóne ádebı murasy «Altyn shejireni», Tıbet ǵıbratnamasy «Sýbasshıtti» (Asyl sóz) qazaqshaǵa aýdaryp, jeke kitap qylyp bastyrǵan. Onyń jekelegen týyndylary «Kósh-kerýen», «Ata saltyńdy aıala», «Alǵashqy ustaz» atty jınaqtarǵa engen.

46 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary, 1-shi synypty Tótenshe jáne Ókiletti Elshi SARYBAI Qaırat Shorauly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Andreı Jdanov atyndaǵy Lenıngrad memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1988-1989 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Uıǵyrtaný ınstıtýtynyń aǵa zertteýshisi. 1989-1991 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasynyń Til bilimi ınstıtýty Lenıngrad bólimshesiniń ótilshi-zertteýshisi. 1991-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Konsýldyq bóliminiń ekinshi hatshysy. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Túrkııadaǵy Elshiliginiń úshinshi hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Aqparattyq-taldamalyq basqarmasynyń keńesshisi. 1994-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Túrkııadaǵy Elshiliginiń ekinshi hatshysy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Protokol qyzmetiniń jetekshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti baspasóz qyzmetiniń jetekshisi - baspasóz hatshysy. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister vıtse-mınıstri. 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Túrkııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 2003-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvti Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 2007-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti kómekshisi. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.

«Eren eńbegi úshin», «Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Astanaǵa 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen marapattalǵan. «Qyzmet úshin GFR Uly kresti» sheteldik orden ıegeri. «Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti» kitabynyń avtory, «Astana - ómir áýeni» kitabynyń bas redaktory, «Qazaqstan - Eýrazııa júregi» kitabynyń redaktsııalyq alqasynyń múshesi. Kóne túrki fılologııasy týraly, halyqaralyq qatynastardyń ózekti máseleleri týraly ǵylymı jáne ǵylymı-tanymdyq maqalalardyń avtory.

45 jyl buryn (1967) QR-nyń Sıngapýr Respýblıkasyndaǵy, Avstralııa men Jańa Zelandııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi BAÝDARBEK-QOJATAEV Erlan Keńesuly dúnıege keldi.

Taraz qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, jýrnalıst.

1992-2008 jyldary QR SІM aýmaqtyq basqarmalary men departamentterinde ártúrli laýazymdarda boldy.

Qazirgi qyzmetinde - 2008 jylǵy qańtardan beri. 

«Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Astananyń 10 jyldyǵy» (2008) medaldarymen, QR qurmet gramotasymenRK (2007), QR Prezıdentiniń Alǵyshatymen marapattalǵan (2006).

62 jyl buryn (1950) QR Parlamenti Senatynyń depýtaty, Halyqaralyq qatynastar,  qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi ADYRBEKOV Ikram Adyrbekuly  dúnıge keldi.

Ózbekstanda, Tashkent oblysynyń Shynaz qalasynda týǵan.Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn, RF Prezıdenti janyndaǵy Reseı memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Ǵalym-zootehnık, ekonomıst, memlekettik jáne mýnıtsıpaldyq basqarý menedjeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory.

QR syrtqy ister mınıstriniń orynbasar,  Qzylorda oblysynyń ákimi, Qazaqstakn Respýblıkasynyń Lıtvadaǵy, Malaızııadaǵy jáne Qytaı Halq Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi bolyp jumys istedi.

«Qurmet», «Parasat», Lıtvanyń Uly Knıaz Gıdemınas» ordenderimen, bes medalmen marapattalǵan.