8 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstandaǵy Statıstıka kúni

Bul mereke 1920 jyly Qazaqstanda biryńǵaı ortalyqtandyrylǵan statıstıka organdarynyń qurylýyna oraı belgilengen. Sol jyly Qazaq AKSR Úkimeti «Qazaq AKSR-indegi memlekettik statıstıka týraly erejeni» bekitti.

Dúnıejúzilik ýrbanızm kúni

1949 jyly bekitilgen bul mereke qala qurylysy salasynyń damýyna arnalǵan. Onyń maqsaty – adamdardyń ómir súrýine qolaıly, barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵan jaıly qalalyq orta qalyptastyrýdyń mańyzyn nasıhattaý.

Merekeni halyqaralyq deńgeıde atap ótý ıdeıasyn Býenos-Aıres ýnıversıtetiniń professory Karlos Marııa della Paolera usynǵan. Ol bul bastama arqyly qoǵamnyń qalalyq nysandardy kásibı turǵyda jobalaýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýdy kózdedi. Qazir bul mereke álemniń 30-dan astam elinde atalyp ótedi.

Dúnıejúzilik Wi-Fi-syz kún

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń tujyrymy boıynsha, Wi-Fi jumys isteıtin radıojıilik dıapazony adam densaýlyǵyna aıtarlyqtaı qaýip tóndirmeıdi. Degenmen keıbir uıymdar symsyz tehnologııalardyń áserine alańdaýshylyq bildiredi. Solardyń biri – Venesýelada tirkelgen Qorshaǵan ortany qorǵaýshylardyń halyqaralyq federatsııasy (FAI). 2016 jyly atalǵan uıym 8 qarashany Dúnıejúzilik Wi-Fi-syz kún dep jarııalady. Basty maqsat – symsyz tehnologııalardy jappaı paıdalanýdyń densaýlyqqa tıgizetin áserine qoǵam nazaryn aýdarý jáne jurtshylyqty múmkindiginshe Wi-Fi ornyna kabeldik ınternet qosylymyn qoldanýǵa shaqyrý.

Dúnıejúzilik rentgenografııa kúni

Dúnıejúzilik rentgenografııa kúni rentgen sáýlesiniń ashylǵan kúnine oraı atap ótiledi. Bul mereke Halyqaralyq radıologııa kúnimen ortaq datada toılanǵanymen, qamtıtyn taqyryby bólek. Halyqaralyq radıologııa kúni medıtsınada ıondaýshy sáýlelerdi qoldanýdyń barlyq baǵytyna arnalsa, Dúnıejúzilik rentgenografııa kúni rentgen sáýlesi arqyly adamnyń ishki aǵzalary men tinderiniń keskinin alýǵa baǵyttalǵan.

Halyqaralyq radıologııa kúni

Bul mereke 2012 jyly Eýropalyq radıologtar qoǵamy, Soltústik Amerıka radıologtar qoǵamy jáne Amerıkalyq radıologııa kolledjiniń birlesken bastamasymen bekitildi. 8 qarasha kúni atalyp ótetin mereke 1895 jyly rentgen sáýlesiniń ashylǵanyna oraı belgilengen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1920 jyly Qyrǵyz (Qazaq) AKSR Halyq Komıssarlary Keńesi «Qyrǵyz (Qazaq) AKSR-indegi memlekettik statıstıka týraly erejeni» bekitti. Sol jyly Qazaq AKSR-iniń Statıstıka basqarmasy quryldy. Keıin, 1948 jyly Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Statıstıka basqarmasy ashyldy.

1997 jyly Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń rezıdentsııasynda memlekettik rámizder men Prezıdent baıraǵyn Aqmolaǵa saltanatty túrde tapsyrý rásimi ótti.

2002 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen «Qazaq aqparat agenttigi» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń (QazAAG, burynǵy QazTAG) negizinde jarǵylyq kapıtalyna memleket 100 paıyz qatysatyn jańa ulttyq kompanııa quryldy. «QazAqparat» UK» AQ-nyń tusaýkeseri 2003 jylǵy 19 naýryzda Astanada ótti.

«Kazinform» HAA – Qazaqstannyń barlyq óńirin qamtıtyn, eldegi eń iri ári keń taralǵan halyqaralyq tilshiler jelisi.

2004 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginde Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter elshileri klýbynyń alǵashqy otyrysy ótti. Jıynda ShYU Hatshylyǵynyń, Ulttyq úılestirýshiler keńesiniń jáne Qazaqstanda akkredıttelgen elshilikter janyndaǵy turaqty ókilderdiń yntymaqtastyqty jolǵa qoıý máseleleri qaraldy.

2004 jyly Semeı qalasyndaǵy meshitke 1907 jyly Qazan qalasynda basylyp shyqqan Quran tapsyryldy. Kóne kitapty Semeıdegi «Daý-Qaz» seriktestiginiń qarjy dırektory Oleg Vlasenko eski ǵımaratty jóndeý kezinde taýyp alǵan. Basylymda Qurannyń arab tilindegi túpnusqasymen qatar, orys shyǵystanýshysy Gordeı Sablýkov jasaǵan oryssha aýdarmasy da berilgen.

2010 jyly Qaraǵandy qalasyndaǵy Juldyzdar alleıasynda Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, professor Qaırat Baıbosynovtyń qurmetine taǵy bir esim jazylǵan belgi ornatyldy.

Qaırat Baıbosynov – keńestik jáne qazaq ánshisi, mýzyka pedagogi. 1950 jyly Jezqazǵan oblysynda dúnıege kelgen. 1969 jyly Qazaq estrada stýdııasyn bitirgen. Ol – áıgili ánshi, Qazaq KSR-iniń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Júsipbek Elebekovtiń shákirti. Óner jolyn «Gúlder» jastar ansamblinde bastaǵan. Ánshi qońyr barıton daýysymen erekshelendi. Onyń oryndaýshylyq sheberligin kóptegen belgili óner ıeleri joǵary baǵalaǵan. Qaırat Baıbosynovtyń repertýary baı ári san alýan. Onda «Ardaq», «Qarǵash», «Surjekeı», «Alqońyr» sııaqty halyq ánderimen qatar, Birjan sal, Aqan seri, Mustafa, Estaı, Ybyraı, Jaıaý Musa ánderi jáne qazirgi kompozıtorlardyń shyǵarmalary bar. Sondaı-aq ol sahnada buryn oryndalmaǵan 60-tan astam qazaq halyq ánin alǵash ret oryndady.

2011 jyly Qazaqstanda TMD elderi arasynda alǵash ret Qazaq televızııalyq entsıklopedııasy jaryq kórdi. Entsıklopedııada otandyq telearnalar týraly ǵana emes, sondaı-aq jaqyn jáne alys shetelderde ár jyldary efırge shyqqan tanymal telebaǵdarlamalar jóninde de tolyq málimet berilgen.

2013 jyly «Astana Opera» opera jáne balet teatrynyń solısi Saltanat Ahmetova Germanııada ótken Neue Stimmen halyqaralyq vokalshylar baıqaýynyń fınalyna shyǵyp, «Klassik Herbst in Gütersloh» («Gıýterslodaǵy klassıkalyq kúz») arnaıy syılyǵyn ıelendi. Baıqaýǵa 1,5 myńǵa jýyq úmitker ótinim bergen. Olardyń arasynan irikteýden tek 40 ónerpaz ótip, fınalǵa toǵyz ánshi ǵana joldama aldy. Solardyń qatarynda Saltanat Ahmetova da boldy.

2018 jyly «ALJIR» mýzeı-memorıaldyq kesheninde 1938–1953 jyldary lagerde jazasyn ótegen eston áıelderine arnalǵan eskertkish taqta ashyldy.Saltanatty sharaǵa Estonııa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri ıÝrı Ratas qatysty. Sapar sońynda ıÝrı Ratas mýzeıdiń pikir kitabyna jyly lebizin jazyp, HH ǵasyrdyń 30–50-jyldaryndaǵy saıası qýǵyn-súrginniń jazyqsyz qurbandary týraly estelikti saqtap kele jatqany úshin alǵys bildirdi.

Mýzeı ujymy qonaqqa qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń balalary týraly estelikter jınaǵyn syıǵa tartty. «Urpaqtar umytpaıdy. Pomnıat potomkı» atty kitap mýzeıdiń 10 jyldyǵy men jappaı saıası qýǵyn-súrginniń bastalǵanyna 80 jyl tolýyna oraı jaryq kórgen.

2019 jyly elordada Qazaqstandaǵy polıak avtorlarynyń ártúrli tilderde jaryq kórgen shyǵarmalary jınaqtalǵan biregeı kitaphana ashyldy.

«Kitap» sóziniń pishininde sımvolıkalyq túrde ornalastyrylǵan sórelerden Adam Mıtskevıchten bastap, ádebıet salasyndaǵy Nobel syılyǵynyń laýreattary Genrık Senkevıch, Vladıslav Reımont, Vıslava Shımborskaıa men Cheslav Mıloshtyń shyǵarmalaryn kezdestirýge bolady. Sońǵy eki avtordyń týyndylary qazaq tilinde usynylǵan. Munda tarıhı jáne balalar ádebıeti de jınaqtalǵan. Sondaı-aq jeke sóre Qazaqstannyń «polıak ánshileri» atanǵan Adolf ıAnýshkevıch pen Aleksandr Zataevıchtiń eńbekterine, sondaı-aq polıak tekti qazaqstandyq avtorlardyń shyǵarmalaryna arnalǵan.

2021 jyly 44 kelige deıingi salmaq dárejesinde óner kórsetken 14 jastaǵy qazaqstandyq Jibek Qulybetova BAÁ-niń Abý-Dabı qalasynda ótken djıý-djıtsýdan álem chempıonatynda úshinshi ret top jaryp, úsh dúrkin álem chempıony atandy.

2021 jyly rejısser Dárejan Ómirbaev 34-shi Tokıo halyqaralyq kınofestıvalinde «Aqyn» fılmi úshin «Úzdik rejısser» atalymy boıynsha marapatqa ıe boldy.

Tokıo halyqaralyq kınofestıvali – Halyqaralyq kınoprodıýserler qaýymdastyqtary federatsııasy (FIAPF) moıyndaǵan álemdegi 15 jetekshi kınofestıvaldiń biri. «A» sanatyndaǵy bul kınoforým 1980-jyldardan beri ótkizilip keledi jáne álemdik kıno ónerindegi bedeldi baıqaýlardyń qataryna jatady.

2021 jyly qazaqstandyq ǵalymdar jatyr moıny obyryn keshendi dıagnostıkalaýǵa arnalǵan eritindi jasap, oǵan patent aldy. Keıin bul ónim Qazaqstan Respýblıkasynyń dárilik zattar men medıtsınalyq buıymdar tizilimine engizildi.

2024 jyly elordadaǵy Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy Jekpe-jek saraıynda eresekter arasynda sporttyq jáne jaýyngerlik sambodan álem chempıonatynyń ashylý rásimi ótti. Qazaqstan bul aýqymdy jarysty ekinshi ret qabyldap, dúbirli dodaǵa álemniń 80 elinen 470 sportshy qatysty. Álem chempıonatynda el namysyn 28 qazaqstandyq balýan qorǵady. Ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport vıtse-mınıstri Serik Jarasbaev qatysyp, sportshylarǵa sáttilik tiledi.

— Araǵa 19 jyl salyp, álem chempıonatynyń elordamyzda ótýi – Qazaqstan úshin aıryqsha oqıǵa ári úlken mártebe. Qazaq sambo mektebiniń qalyptasqan dástúri bul jarystyń elimizde ótýin zańdy jalǵastyqqa aınaldyrady. Atalǵan doda jastardyń samboǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, sporttyń odan ári damýyna serpin beretinine senimdimin, – dedi vıtse-mınıstr.

2024 jyly Qazaqstan men Benılıýks elderi qyzmettik pasport ıelerine arnalǵan vızalyq rejımdi jeńildetý týraly kelisimge ózgerister engizý jónindegi hattamaǵa qol qoıdy. Qujat bıýrokratııalyq kedergilerdi joıýǵa jáne vedomstvolar arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

Kelisimge sáıkes, Qazaqstan, Belgııa, Nıderland jáne Lıýksembýrg memlekettik qyzmetshileri vızasyz kirip, atalǵan elderdiń aýmaǵynda 90 kúnge deıin bola alady.

2025 jyly Qyzylorda qalasyndaǵy Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń 9-synyp oqýshysy Gaýhar Marat Qazaq handyǵy dáýirin zamanaýı formatta tanytýǵa arnalǵan «Altyn taq» atty tanymdyq ústel oıynyn ázirledi.

Oıyn eki taqtadan turady. Ár taqtada 24 kartochka bar. Kartochkanyń bir betinde hannyń sýreti, ekinshi betinde ol týraly málimet berilgen. Oıynshylar kezekpen qarsylastaryna jasyryn hannyń kim ekenin tapqyzady. Ol úshin eki ıshara aıtyp, qarsylas komandaǵa eki ret boljap kórýge múmkindik beredi. Oıyn barlyq hannyń esimi durys tabylǵansha jalǵasady.

2025 jyly Elena Rybakına WTA qorytyndy týrnırinde alǵash ret jeńimpaz atandy. Fınalda ol álemniń birinshi raketkasy Arına Sobolenkony 6:3, 7:6 (7:0) esebimen jeńdi. Bul jeńis Qazaqstan tennısi tarıhyndaǵy aıtýly jetistik boldy. Elena Rybakına WTA qorytyndy týrnırinde top jarǵan Azııanyń alǵashqy tennısshisi atandy. Týrnırdegi jeńisi úshin ol reıtıngtik 1500 upaı jınap, áıelder tennısi tarıhyndaǵy rekordtyq 5,235 mıllıon dollar syıaqyǵa ıe boldy.

2025 jyly Astanada Eýrazııalyq turaqtandyrý jáne damý qorynyń jańa shtab-páteri saltanatty túrde ashyldy. Ashylý rásiminde Qazaqstannyń Qarjy mınıstri Mádı Takıev pen Qordyń basqarýshy dırektory Andreı Shırokov lenta qıdy. Jańa ǵımarat Qordyń negizgi jumysyna jáne taldaý ortalyǵyna aınaldy. Bul onyń Eýrazııa óńirindegi qarjylyq turaqtylyqty nyǵaıtý men ekonomıkany damytýǵa baǵyttalǵan mańyzdy alań retindegi rólin kúsheıtedi.