8 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

8 qańtar SEISENBІ

Soltústik Koreıa bıleýshisi Kım Chen Yn nyń týǵan kúni. Ol álemdegi eń jas memleket kóshbasshysy. Ártúrli derekkózderde onyń týǵan kúni 1982, 1983 jáne 1984 jylǵy 8 qańtar dep ártúrli kórsetilip júr. Kım Chen Yn 2011 ákesi qaıtys bolǵannan keıin KHDR basshysy boldy. 2010 jyly Kım Chen ynnyń týǵan kúni KHDR ulttyq merekesi bolypr jarııalandy.

Gretsııadaǵy Gınaıkratııa. Gretsııada qańtardyń 8-iniń maǵynasy bizdiń 8 naýryzdaǵy merekemizge uqsaıtyn kún dep aıtýǵa bolady. Bul kúni áıelderdiń Gınaıkratııa festıvali ótedi. Áıelder januıadaǵy úı mashaqattarynan bosap, demalys oryndarynda kóńil kóteredi. Osy ýaqytta kúıeýleri úı sharýalarymen shuǵyldanady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

51 jyl buryn (1963 qańtardyń 8-9-y) Qazaqstan Kınematografıster odaǵynyń birinshi quryltaı sezi ótti. Onda atalmysh odaqtyń birinshi hatshysy bolyp Sháken Kenjetaıuly Aımanov saılandy.

11 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Investıtsııa týraly» Zańy qabyldandy.

30 5 jyl buryn (1709) Reseıde alǵashqy azamattyq kúntizbe jaryq kórdi. Onda kúnniń, aıdyń tutylýy, jyl mezgili, soǵys pen kelisim sharalary, densaýlyq týraly málimetter jazylǵan.

150 jyl buryn (1864) Torǵaıda (Orynbor bekinisi) qazaq balalaryna arnalǵan alǵashqy mektep ashyldy. Ybyraı Altynsarın osy oqıǵaǵa baılanysty qýanyshyn N.Ilmınskııge jazǵan hatynda bólisti.

17 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Jambyl qalasynyń aty Taraz bolyp ózgertildi. Bizdiń dáýirimizge deıingi І ǵasyrdyń ortasyndaǵy Qytaı derekterindegi eskertýlerde saqtalǵan qalanyń tarıhı ataýy qaıtaryldy.

7 jyl buryn (2007) Parıjde Mustafa Shoqaı atyndaǵy qazaq-frantsýz dostyǵynyń qoǵamy ashyldy.

Mustafa Shoqaı (1889-1941) - ótken júz jyldyqtyń birinshi jartysyndaǵy ulttyq tarıhtyń tanymal qoǵam jáne saıasat qaıratkeri, Orta Azııanyń bostandyǵy men táýelsizdigine kúresken pýblıtsıst, ıdeolog, «Alash Orda» partııasy jetekshileriniń biri.

7 jyl buryn (2007) Batys Qazaqstan oblysynda «Jyr ózegi - Jympıty» atty ujymdyq jınaq jaryq kórdi. Kitapqa Syrym aýdany aqyndarynyń týyndylary engen.

6 jyl buryn (2008) Shymkenttik «Shıkýla jáne kompanııa» baspasy balalar úshin qazaq tilin óleń arqyly úırený ádistemesine negizdelgen bastamany qolǵa aldy. Jańa jyl qarsańynda baspagerler qazaq tilin úırenetin balalar úshin eki jańa kitap basyp shyǵardy. Aqyn Olga Iserqulova qurastyrǵan jańa kitaptar óleń tilinde jazylǵan tilashar ispetti. Kitap sýrettermen bezendirilgen. Alǵashqy eki kitapta «Baý» jáne Baqsha» taqyryptary qamtylyp otyr.

6 jyl buryn (2008) Qazaqstan Respýblıkasynda Parlament Senatynda «Atameken odaǵy» Ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń tanystyrylymy boldy.

«Atameken» odaǵy» bolashaqta bıznes bastamalarynyń barlyǵynyń da júzege asýyn qamtamasyz etip, jeke kásipkerlikti damytý úshin mol múmkindikter jasaıtyn bolady. Sondaı-aq elimizde shyǵarylatyn taýarlardyń syrtqy naryqqa shyǵyp, elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna sátti kirigýin qamtamasyz etedi.

ESІMDER

7 1 jyl buryn (1943-1991) kompozıtor, Qazaqstan komsomoly syılyǵynyń laýreaty DÁSTENOV Jolan (Joldybaı) dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty konservatorııasyn bitirgen. 1967-1982 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń lektory, Almaty konservatorııasynyń oqytýshysy, Qazaq teledıdary mýzykalyq baǵdarlamalarynyń bas redaktory bolǵan. 1982 jyldan Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵy Ertis óńiri boıynsha bólimshesiniń tóraǵasy. Ol balalarǵa arnalǵan alǵashqy «Qańbaq shal» atty operanyń avtory. Onyń budan basqa «Mamaev qorǵanynda», «Taýda», «Otyrardyń aqyrǵy kúni» atty sımfonııalyq poemalary, balet sıýıtasy, orkestrge arnalǵan eki kontserti, fortepıanoǵa arnalǵan «Keshki ertegi» sıýıtasy, «Dostyq gımni» hor poemasy, ánderi, romanstary, t.b. mýzykalyq shyǵarmalary bar.

45 jyl buryn (1969) Pavlodar oblysynyń ákimi BOZYMBAEV Qanat Aldabergenuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn bitirgen. 1994-1997 jyldary - Almaty qalasy ákiminiń kómekshisi. 1997-1998 jyldary - jeke menshik kompanııanyń ekonomıka máseleleri jónindegi dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka jáne saýda mınıstrligi aýmaqtyq saıasat bóliminiń bastyǵy, Qarjy departamentiniń bastyǵy, «QazTransOıl» JAQ-nyń ekonomıka jónindegi vıtse-prezıdenti. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka, ındýstrııa jáne saýda mınıstrligi Munaı jáne gaz departamentiniń dırektory. 1999-2000 jyldary - «QazTransOıl» JAQ, «Azyq-túlik kelisim-shart korporatsııasy» JAQ Dırektorlar keńesiniń múshesi. 2000-2001 jyldary - QR Energetıka, ındýstrııa jáne saýda vıtse-mınıstri. 2001-2008 jyldary «KEGOK» AAQ-nyń 1-shi vıtse-prezıdenti, prezıdenti, «Samuryq» memlekettik aktıvterdi basqarýdyń qazaqstandyq holdıngi» aktsıonerlik qoǵamynyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan - «KEGOC» aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 2009 jyldyń qarashasynan 2013 jyldyń jeltoqsanyna deıin Jambyl oblysynyń ákimi.Qazirgi qyzmetinde 2013 jyldyń jeltoqspanynan beri.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

56 jyl buryn (1958) S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynyń ártisi KEMALOV Qaırat Kemaluly dúnıege keldi.

Jezqazǵan oblysy Jańaarqa aýdanynyń Atasý kentinde týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııa- synyń teatr fakýltetin bitirgen (1978), drama teatrynyń akteri. Qazaq jáne orys tilderin biledi. 1978 jyldan - M. Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń akteri. 1980-1983 jyl- dary, 1985-1994 jyldary - S. Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynyń akteri. 1990- 1995 jyldary - Aqmola oblystyq qazaq mýzykalyq-drama teatrynyń akteri. 1995 jyldyń qyrkúıek aıynan beri - S. Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynyń ártisi. QR (2001), QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń (2002) qurmet gramotalarymen marapattalǵan. Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri (2006). Mádenıet qaıratkeri (2006).

10 4 jyl buryn (1910-1998) balet ártisi, pedagog, Qazaq KSR-niń jáne KSRO halyq ártisi, Sotsıalıstik Eńbek Eri ÝLANOVA Galına Sergeevna dúnıege keldi.

Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan.

1928-1944 jyldary S.M.Kırov atyndaǵy Lenıngrad opera jáne balet teatrynyń ártisi boldy. Uly Otan soǵysy jyldary Qazaq opera jáne balet teatrynda (Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry) qyzmet atqardy. 1944-1960 jyldary KSRO Úlken teatrynyń solo-bıshisi, baletmeıster-repetıtory boldy.

Odetta-Odıllııa (P.Chaıkovskııdiń «Aqqý kóli»), Marııa (B.Asafevtiń «Baqshasaraı burqaǵy»), Jızel (A.Adananyń osy attas operasy), Djýletta (S.Prokofevtiń «Romeo men Djýletta») jáne t.b. partııalardy oryndady.

Onyń bıshilik óneri horeografııalyq elementteriniń jáne mánerleý tásilderiniń aıryqsha úılesim tabýymen, tańǵajaıyp oryndaýshylyq sheberligimen erekshelendi jáne óz shyǵarmashylyǵymen orys horeografııalyq mektebiniń prıntsıpi men dástúrin ilgeri damytty.

KSRO Memlekettik, Lenın syılyqtarynyń ıegeri.

Parasat, 3 márte Lenın, 2 ret Eńbek Qyzyl Tý, 2 ret «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

74 jyl buryn (1940) aýdarmashy, Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanynyń qurmetti azamaty NUSQABAIULY Jarylqasyn dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn qazaq teledıdarynda bastap, bas redaktory bolǵan. Qazaq telegraf agenttiginiń («Qazaqparat» UQ» AK) aýdarmashy-redaktory, «Jalyn» baspasynyń bólim meńgerýshisi, «Mektep» baspasynyń bas redaktory, dırektory qyzmetterin atqarǵan.

Balalarǵa arnalǵan kitapshalardyń, «Qazaq jýrnalıstıkasynyń tarıhy», «Kóne basylymdar, aıaýly esimder», «Alty alashtyń ardaqtylary» atty ǵylymı-pedagogıkalyq eńbekterdiń avtory.

H.Andersenniń «Ertegiler jınaǵyn», «Slovak halyq ertegileri», «Sibir halyqtarynyń ertegilerin», Sh.Álimbaevtyń «Danalyq sýbstantsııasy» romanyn, E.Kobalevtiń «Ho Shı Mın» ǵumyrnamasyn, «Shańqaı túste kóleńkeler qalmaıdy» dep atalatyn 7 serııaly kórkem fılmdi, «Alasurtqan aqsha» kórkem fılmin, túrikmen jazýshylary H.Hallyevtiń «Jol», Sh.Charyevtyń «Saz syrnaıshy», belarýs, qyrǵyz, tájik, orys, armıan jazýshylarynyń áńgime, povesterin aýdarǵan.

68 jyl buryn (1946) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti muraǵaty basshlyǵy janyndaǵy bas sarapshy. keńesshisi DEGІTAEVA Lıýdmıla Dáýletqyzy dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Volgograd oblysynda týǵan. Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1963-1968 jyldary - Oral oblysy Jánibek aýdandyq kitaphananyń, aýyldyq kitaphananyń meńgerýshisi. 1979-1981 jyldary - Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasy dırektorynyń orynbasary, 1981-1987 jyldary - Almaty qalalyq atqarý komıtetiniń nusqaýshysy, Áýezov aýdandyq partııa komıteti bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, Almaty qalalyq Mádenıet basqarmasynyń bastyǵy. 1987-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy, saıası uıymdastyrýshysy, konsýltanty. 1991-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Apparaty sektorynyń aǵa referenti, meńgerýshisi, kadr saıasaty bóliminiń bas sarapshysy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti jeke muraǵaty jáne kitaphanasynyń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń jalpy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, bólim meńgerýshisi. 1997-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Muraǵatynyń dırektory. 2004-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Muraǵatynyń dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde. 15 tomnan turatyn derekti jınaqtar men anyqtamalyq-aqparattyq basylymdardy shyǵarýǵa belsene qatysýshy, jınaqtap qurastyrýshysy jáne jaýapty hatshysy bolǵan.

«Eńbektegi erligi úshin», «Eńbek ardageri»,» «Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Konstıtýttsııasyna 10 jyl», Astananyń 10 jyldyǵy» mereıtoılyq medaldarymen, BLKJO OK-niń Qurmet belgisimen, BLKJO OK jáne Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetteriniń, Almaty qalasy Ákiminiń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

48 jyl buryn (1966) QR Qarýly Kúshteri Áskerı-Teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy, kontr-admıral JANZAQOV Jandarbek Sádýuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysy Demıanov aýdany Rechnoe aýylynda týǵan. Orta mektepti bitirgennen keıin 1983 jyldan 1988 jylǵa deıin Vladıvostok qalasy S.O. Makarov atyndaǵy Tynyq muhıt Joǵary Áskerı-teńiz ýchılıshesiniń kýrsanty, mamandyǵy «Keme qarý-jaraǵy». 2001 jyldan 2004 jylǵa deıin Shýche qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde oqydy.2008 jyldan bastap Meskeý qalasy Reseı Federatsııasy Qorǵanys mınıstrligi Bas shtabynyń Áskerı akademııasynda oqıdy.

1988 jyldan 1995 jylǵa deıin Sýasty kemesi flotılııalarynyń laýazymdarynda qyzmet ótkerdi. 1995 jyldan 2000 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Áskerı-teńiz kúshteriniń laýazymdarynda qyzmet etti. 2000 jyldan 2003 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrliginde laýazymdarda qyzmet atqardy.. 2003 jyldan 2008 jylǵa deıin «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynda ertúrli komandalyq laýazymdarda qyzmette boldy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 30 qyrkúıektegi № 368 ókimimen Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Áskerı-teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy bolyp taǵaıyndaldy.

7 9 jyl buryn (1935-1977) ańyzǵa aınalǵan amerıkan ánshisi, rok-n-rolldy qurýshylardyń biri Elvıs PRESLI dúnıege keldi.

66 jyl buryn (1947) keńestik jáne reseılik teatr jáne kıno aktrısasy, RSFSR halyq ártisi Marına NEELOVA dúnıege keldi.