7 TAMYZ. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

7 tamyz, BEISENBІ

Kot-d'Ivýar Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960). Kot-d'Ivýar - Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Malı, Býrkına-Fasomen, shyǵysynda Ganamen, batysynda Lıberııa, Gvıneıamen shektesedi. Ońtústigin Gvıneıa shyǵanaǵy alyp jatyr. El aýmaǵy ákimshilik jaǵynan 16 aımaqqa, al aımaqtar 50 departamentke bólinedi. Astanasy - ıAmýsýkro qalasy. Resmı tili - frantsýz tili, sonymen qatar akan, krý, voltek tilderi qoldanylady. Aqsha birligi - Batys Afrıka franki. ESTE QALAR OQIǴALAR 19 jyl buryn (1995) Almaty Kıno úıinde «Abaı» atty fılmniń tusaýkeser rásimi ótip, oǵan Prezıdent N.Á.Nazarbaev qatysty. Muhtar Áýezovtyń roman-epopeıasy boıynsha túsirilgen epıkalyq drama qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan. Abaı rólinde Ǵabıden Turyqbaev, Qunanbaı rólinde Tuńǵyshbaı ál-Tarazı jáne t.b. akterler oınady. Stsenarıin Láılá Aqynjanova, Aleksandr Baranov jáne Serik Aprymov jazǵan. 16 jyl buryn (1998) Ankarada Abaı parkiniń ashylý saltanaty boldy. 9 jyl buryn (2005) Almatyda, Respýblıka saraıynda, Raıymbek batyrdyń 300 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan respýblıkalyq aıtys óneriniń baıqaýy bolyp ótti. Sharany uıymdastyrǵan «Jarylqap batyr» qoǵamdyq qory, «Aısel Qazaqstan» korporatsııasy, Almaty qalalyq mádenıet departamenti jáne Respýblıka saraıynyń ákimshiligi. Atalmysh sharaǵa Astana, Almaty, Taraz, Shymkent, Túrkistan, Kókshetaý, Óskemen, Qaraǵandy, Aqtaý jáne Oral qalalarynyń sýyryp-salma aqyndary qatysty. Aqyn Tumanbaı Moldaǵalıev bastaǵan qazylar alqasynyń sheshimi boıynsha bas júldeni Semeıden kelgen Sara Toqtamysova qanjyǵasyna baılady. Birinshi oryndy Taldyqorǵannan kelgen Aıtaqyn Bulǵaqov jeńip aldy. Ekinshi oryndy qaraǵandylyq Amanjol Altaev, elordalyq aıtysker Dáýletkereı Kápuly jáne semeılik Rınat Zaıytov bólisti. 5 jyl buryn (2009) Pavlodarda «Bıbi Ana» qoǵamdyq birlestigi pavlodarlyq bólimshesi músheleriniń óz qoldarymen jasaǵan buıymdarynyń kórmesi ashyldy. Onda ádemi ulttyq kıimder, toqyma kóılekter men jaketter, quraq kórpesheler men sheberlerdiń qolynan shyqqan basqa da biregeı buıymdar qoıylǵan. Pavlodarlyq «Bıbi Ana» qoǵamdyq birlestigin 1999 jyly múgedek áıelder qurǵan bolatyn. 156 jyl buryn (1858) aǵylshyn patshaıymy Vıktorııa Ottavany Kanadanyń astanasy retinde tańdap aldy. 107 jyl buryn (1907) orys fızıgi B.Rozıng televızııalyq beıneni alý júıesin oılap shyǵarýǵa alǵashqy patentti aldy. 82 jyl buryn (1932) KSRO-da memlekettik jáne ujymdyq menshikti asa úlken kólemde urlaǵany úshin ólim jazasy taǵaıyndaldy. 54 jyl buryn (1960) Fıdel Kastro Kýbadaǵy barlyq amerıkalyq kásiporyndardy memleket menshigine aınaldyratyny týraly jarııalady. 26 jyl buryn (1988) amerıkandyq Lınn Koks AQSh-tan Reseıge deıin júzip jetken tarıhtaǵy alǵashqy adam boldy. Amerıkandyq sportshy Lınn Koks 6 gradýstyq sýda 2 saǵat 6 mınýt boldy. 4160 shaqyrymdy baǵyndyrdy. Ol Amerıkanyń Alıaska shtatyndaǵy Kishi Dıomıd aralynyń Berıng buǵazynan Reseıdiń Úlken Dıomıdine deıin júzip bardy. ESІMDER 105 jyl buryn (1909-1957) jazýshy, Jambyl shyǵarmalaryn tuńǵysh orys tiline aýdarýshylardyń biri KÝZNETsOV Pavel Nıkolaevıch dúnıege keldi. Qalamger 1938-1941 jyldary aralyǵynda «Lıteratýra ı ıskýsstvo Kazahstana» jýrnalynyń redaktory boldy. Onyń «Som altyn», «Ertis jaǵasynda», «Maıdan lırıkasy», «Soldat dápteri», «Jol soqpaqtary», «Jol dápteri» óleńder jınaǵy, «Altaı taýlarynda», «Torǵaı dalasy», «Panfılovshylar» ocherkter, áńgimeler jınaǵy, «Almatydan Berlınge deıin», «Uly dostyq», «Tastaǵy gúl» povesteri jaryq kórdi. Kórkem aýdarma salasynda Jambyl Jabaevtyń revolıýtsııaǵa deıingi óleńderin, aıtystaryn, «Suranshy batyr», «Týǵan elim», «Meniń ómirim» poemalaryn orys tiline tárjimalady. Jambyldyń ómiri jaıly «Baqytyn tapqan adam» atty tarıhyn roman jazdy. Romanǵa Jambyl atyndaǵy respýblıkalyq syılyq berildi. «Qyzyl Tý», 1-shi dárejeli «Otan soǵysy», «Qyzyl juldyz», «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 93 jyl buryn (1921-1952) aqyn QALAÝOVA Zııash dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirip, Almaty oblysynyń Uıǵyr aýdanyndaǵy Aqsý orta mektebinde muǵalim bolǵan. Alǵashqy óleńder jınaǵy 1941 jyly «Sholpan» degen atpen jaryqqa shyqqan. Sondaı-aq óleńderi men poemalarynyń úsh jınaǵy jaryq kórgen. Aqyn 1950 jyly beıbitshilikti jaqtaýshylardyń Máskeýde ótken Búkilodaqtyq II konferentsııasyna Qazaqstannan delegat bolyp qatysqan. «Kavkaz shyńynda», «Beıbitshilikti súıemiz» óleńder jınaǵynyń avtory. Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanyndaǵy Sháýildir orta mektebine aqynnyń esimi berilgen. 91 jyl buryn (1923-1993) avıatsııa general-maıory, Keńes Odaǵynyń Batyry KARÝShIN Aleksandr Feodorovıch dúnıege keldi. Petropavl qalasynda týǵan. Troıtsk áskerı avıatsııalyq ushqyshtar mektebin, Áskerı áýe akademııasyn bitirgen. 1941 jyly Qyzyl ásker qataryna alynǵan. 1943 jyldyń naýryz aıynan Uly Otan soǵysy shebinde bolyp, urystarǵa qatysqan. Soǵystan keıin KSRO Qarýly kúshterinde áskerı qyzmetin jalǵastyrǵan. «Lenın», 2 márte «Qyzyl Tý», «Aleksandr Nevskıı», «Otan soǵysy», «Qyzyl Juldyz» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 68 jyl buryn (1946) akter, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, kıno ártisi, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstanda pantomımo ónerin qalyptastyrýshy ÓTEPBERGENOV Meńtaı Smaǵululy dúnıege keldi. Máskeý tsırk ýchılışesin, Sergeı Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. 1974 jyldan bastap Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynda eńbek etedi. Akter 60-tan asa fılmge túsip, qytaı, chýkcha, býrıat, ıakýt, túrik, ózbek sekildi 16 ult ókiliniń beınesin somdaǵan. «Biz - eresekter», «Jaýshy», «Aq shaman», «Jeńimpaz», «Interdevochka», «Shanhaı», taǵy da basqa fılmderde oınaǵan. 40 jyldan asa ýaqyt boıy ár eldiń túrli markalaryn jınaýmen shuǵyldanady. Erlangen (Germanııa) qalasyndaǵy kınofılatelıster klýbynyń múshesi bolyp tabylady. «Markalardaǵy álem kınosynyń tarıhy» atty kitaptyń avtory. Kitaptyń tusaýkeser rásimi Kann qalasyndaǵy 51-shi Halyqaralyq kınofestıvalinde ótti. 48 jyl buryn (1966) Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń jáne «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty, dotsent TІLEÝHAN Bekbolat Qanaıuly dúnıege keldi. Qaraǵandy oblysynyń Jańaarqa aýdanynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasyn jáne aspırantýrasyn bitirgen. 1992-2001 jyldary - Almaty konservatorııasynyń oqytýshysy, dotsenti, kafedra meńgerýshisi. 1996-1997 jyldary - Respýblıkalyq gvardııa janyndaǵy Prezıdent orkestri folklorlyq ansambliniń jetekshisi. 1997-2001 jyldary - Prezıdent orkestriniń kórkemdik jetekshisi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne qoǵamdyq kelisim vıtse-mınıstri. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet vıtse-mınıstri. 2004-2007 jyldary - «Nur Otan» partııasy tizimi boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty. 2007-2011 jyldar aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń 4-shi shaqyrylymdaǵy depýtaty boldy. «Parasat» ordenimen marapattalǵan. QR «Daryn» memlekettik syılyǵynyń jáne QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, «Táýelsizdik tolǵaýy» ІІ Respýblıkalyq konkýrsynyń «Aınalaıyn, Azatym!» shyǵarmashy úshin (Erik Asqarovpen birge) «Tańdaýly operalyq shyǵarma» atalymyndaǵy laýreaty. Halyq ánshiligi jáne oryndaý sheberligi problemalary boıynsha birneshe ǵylymı eńbekteri bar. Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń sózderine jazylǵan ánder, kórkem fılmder mýzykasynyń avtory. 34 jyl buryn (1980) Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń ánshisi, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń aǵa oqytýshysy QURMANAEV Ermek Málikuly dúnıege keldi. Almaty qalasynda týǵan. Gnesınder atyndaǵy Reseı mýzyka akademııasynyń orkestr aspaptary fakýltetin (2004) jeke oryndaýshy, oqytýshy; P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy Máskeý memlekettik konservatorııasynyń aspırantýrasyn (2007) bitirgen. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin biledi. 2004 jyldan - Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń oqytýshysy, 2009 jyldan beri aǵa oqytýshysy. 2004 jyldan - Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń solısi. Halyqaralyq konkýrstardyń laýreaty (Avstrııa, 1996; Polsha, 1998; Frantsııa, 2005; Reseı, 2009), QR Tuńǵysh Prezıdenti qorynyń laýreaty (2006); Qazaqstannyń altyn vıoloncheli (2006). 67 jyl buryn (1947) keńestik jáne ýkraın estrada ánshisi, KSRO, Ýkraına, Moldova Halyq ártisi Sofııa Mıhaılovna ROTARÝ dúnıege keldi. 60 jyl buryn (1954) keńestik fýtbolshy jáne reseılik jattyqtyrýshy, Olımpıadalyq oıyndardyń júldegeri GAZZAEV Valerıı Georgıevıch dúnıege keldi.