7 mamyr. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

7 mamyr, DÚISENBІ

Otan qorǵaýshy kúni. 1992 jylǵy mamyrdyń 7-inde Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy. Dál osy kúni respýblıka aýmaǵyndaǵy KSRO Qarýly Kúshteriniń quramyndaǵy mekemeler, bólimder, quramalar Qazaqstan Respýblıkasynyń quzyretine berildi. 7-shi mamyr - Otan qorǵaýshy kúni bolyp jarııalandy.

Radıo kúni. 117 jyl buryn (1895) orys ǵalymy Aleksandr Stepanovıch Popov Orys fızıka-hımııa qoǵamynyń májilisinde álemdegi alǵashqy radıoqabyldaǵyshty jurtshylyqqa kórsetti.

Kóktem kúni (Shotlandııa).

ESTE QALAR OQIǴALAR

37 jyl buryn (1975) Óskemen qalasyndaǵy Ertis ózeniniń  jaǵasynda Uly Otan soǵysy jyldarynda mert bolǵan shyǵysqazaqstandyq azamattarǵa eskertkish ornatyldy.

20 jyl buryn (1992) Prezıdent Jarlyǵymen Memlekettik qorǵanys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrligi bolyp qaıta quryldy. Qorǵanys mınıstri bolyp general-polkovnık S.Nurmaǵambetov taǵaıyndaldy.

15 jyl buryn (1997) Almatydaǵy Mechnıkov kóshesine jazýshy, ǵalym, qoǵam qaıratkeri Ádı Sháripovtiń esimi berildi.

13 jyl buryn (1999) Reıhstagqa alǵashqylardyń biri bolyp Jeńis týyn tikken Rahymjan Qoshqarbaevqa (marqum) - «Halyq qaharmany» ataǵy berildi.

27 jyl buryn (1985) Petropavldaǵy Jeńistiń jańa saıabaǵynda 1941-1945 jj. soǵystaǵy Uly Jeńistiń 40-jyldyǵyna arnalǵan obelısk ashyldy.

Bıiktigi 14 metr, temir-betonnan jasalǵan, mármár taqtaıshamen qaptalǵan, Jeńistiń bir metrlik ordenimen aıaqtalǵan. Obelıskiniń tómengi bóliginiń eki jaǵynda jaýyngerlerdiń stıldengen músinderiniń releftik sýreti bar. Basqa eki jaqta tý jáne Qyzyl tý ordeniniń sýreti oryn alǵan.

Uly Otan soǵysy jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda 314-shi atqyshtar dıvızııasy jáne taǵy basqa da áskerı bólimsheler uıymdastyrylǵan.

3 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynnyń Aqsý qalasynda jaýynger-ınternatsıonalısterge arnalǵan eskertkish ornatyldy.

Jaıaý áskerdiń jaýyngerlik mashınasy baıanaýyl tastarynan qalanǵan bıik tuǵyrda ornatylǵan. Memorıal taqtada Aýǵanstan soǵysynda apatqa ushyraǵan jerlesterdiń esimderi jazylǵan.

ESІMDER

59 jyl buryn (1953) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi ShOIBEK Orynbaı dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Saryaǵash aýdandyq «Qyzyl tý» gazetinde jaýapty hatshy, redaktordyń orynbasary, Kókshetaý, Ońtústik Qazaqstan oblystyq gazetterinde, oblystyq ákimshilikte jaýapty qyzmetter atqarǵan. Biraz ýaqyt respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi, táýelsiz «Ar» gazetiniń bas redaktory bolǵan. Qazir «Ǵasyr Sh» baspasynyń dırektory. 1986 jyly «Jalyn» jýrnaly men Qazaq KSR Іshki ister mınıstrliginiń birigip jarııalaǵan jabyq báıgesinde «Qatelik» degen shytyrman hıkaıaty úshinshi oryndy, 1995 jyly «Jalyn» baspasy jarııalaǵan dástúrli báıgede «Ámirshiniń álegi» atty povesi bas júldeni ıelengen. Alǵashqy týyndylary «Arman qanatynda», «Saryaǵash sazdary» ujymdyq jınaqtaryna engen. Sodan bergi ýaqytta «Ómir degen osyndaı», «Tozańdy tereze», «Sańyraýqulaq», «Ámirshiniń álegi» povesteri men áńgimeleri, «Qaıǵy zaman nemese Tóle bı taǵdyry» roman-dılogııasy, t.b. jeke kitap bolyp shyqqan. 2003 jyly shyndyq derekterge negizdelgen «Túrmege túspeıtinder» atty detektıvti romany jaryq kórgen. 1999 jyly oblys ákiminiń «Altyn qaýyrsyn» júldesin, 2001 jyly «Jyldyń úzdik jazýshysy» ataǵyn ıelengen.

49 jyl buryn (1963) tarıh ǵylymynyń kandıdaty, saıasattaný ǵylymynyń doktory, Halyqaralyq telearna jáne radıo akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi QR Parlamenti Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy NAZARBAEVA Darıǵa Nursultanqyzy dúnıege keldi.

1963 jyly 7 mamyrda Qaraǵandy oblysynyń Temirtaý qalasynda týǵan. 1980-1983 jj. M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetinde oqyǵan. 1983-1985 jj. - S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetiniń stýdenti. 1985-1987 jj. - M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń taǵylymdamadan ótýshi-zertteýshisi. 1987-1990 jj. - M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspıranty. Saıası ǵylymdarynyń doktory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty. 1992-1994 jj. - «Bóbek» balalar qaıyrymdylyq qorynyń vıtse- prezıdenti. 1994-1995 jj. - «Qazaqstannyń televıdenıe jáne radıo» respýblıkalyq korporatsııasynyń vıtse-prezıdenti, «Habar» Ulttyq televızııa aqparattyq agenttiginiń dırektory. 1995-1998 jj. - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Habar» Agenttigi» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń bas dırektory. 1998-2001 jj. - «Habar» agenttigi» JAQ-nyń prezıdenti. 2001-2004 jj. - «Habar» agenttigi» JAQ-nyń dırektorlar keńesiniń tóraıymy. 2004-2007 jj. - ІІІ saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Respýblıkalyq «Asar» partııasynyń tizimi boıynsha saılanǵan depýtaty, «Aımaq» depýtattyq tobynyń jetekshisi. 2007-2012 jj. - «Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń Qory» Qoǵamdyq qorynyń dırektory. 2012 jylǵy 20 qańtardan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy. «Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi. 2001 jyldan bastap Eýrazııalyq Medıaforýmynyń uıymdastyrýshysy jáne uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy. «Parasat» ordenimen jáne Frantsýz Respýblıkasynyń Ádebıet jáne óner ordenimen marapattalǵan. Aǵylshyn, ıtalıan, nemis tilderin meńgergen.

82 jyl buryn (1930-1982) grafık-sýretshi, Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi SIDORKIN Evgenıı Matveevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Kırov oblysynda týǵan. Qazandaǵy kórkemsýret ýchılışesin, Rıgadaǵy kórkemsýret akademııasyn, Sankt-Peterbor qalasyndaǵy Keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirgen.

1957 jyldan Almatyda qyzmet etken.

Qazaq halyq ertegilerine arnalǵan «Kóńildi aldampazdar», «Qazaq eposy» ıllıýstratsııalardyń, «Qazaqtyń ulttyq oıyndary», «Ǵasyrlar túneginen» atty avtolıtografııalardyń, «Sáken Seıfýllındi oqyǵanda» atty toptamanyń, M.Saltykov-Şedrınniń «Bir qalanyń tarıhy» romanyna salǵan ıllıýstratsııanyń avtory. Qazaq halqynyń tirshilik-bolmysyna, onyń ishki syr-sıpatyna tereń boılaǵan bul toptama sýretteri 1965 jyly Leıptsıgtegi kórmede altyn medal aldy. «Aqsaqaldar» atty avtolıtografııalar toptamasy men M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanyna jasaǵan ıllıýstratsııalary úshin Qazaq KSR-i Memlekettik syılyǵy berildi.

Sýretshi monýmentti-sándik óneri salasynda da eńbek etti, ásirese monýmentti formaǵa beıimdilik kórsetti. Almatydaǵy burynǵy «Tselınnyı» kınoteatrynyń foıesine arnap kóp qabatty túrli-tústi grafıtto kompozıtsııasyn jáne sýretshi O.Bogomolovpen birge balalar teatry frontonynyń mozaıkalyq úlken pannosyn jasady.

52 jyl buryn (1960) Aqmola oblysy Atbasar aýdanynyń ákimi ÁÝBÁKІROV Rýslan Shohmetuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysy Aqkól qalasynda týǵan. Tselınograd memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.

Tselınograd aýdany (Aqmola) Qosshy aýylyndaǵy keńshar-tehnıkýmynyń oqytýshysy, Jaqsy aýdandyq komsomol komıtetiniń hatshysy, Tselınograd oblystyq komsomol komıtetiniń sektor, bólim meńgerýshisi, hatshysy, birinshi hatshysy, Qazaqstan Jastar Odaǵynyń Tselınograd oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy, Almaty qalasyndaǵy «Polıtek» jabyq túrdegi aktsıonerlik qoǵamynyń basshysy, «Agrofırma TNK» JShS basshysy, Aqmola oblysy Jaqsy, Şýche aýdandarynyń ákimi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2006 jyldyń 6 qarashasynan.

37 jyl buryn (1975) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń jaýapty hatshysy QASYMBEK Jeńis Mahmuduly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Shý qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik sáýlet-qurylys akademııasyn, L.N.Gýmılev atyndaǵy Evrazııa ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn «Temirbank» AAQ bas bankıri bolyp bastady. Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý agenttigi temir jol kóligi men porttar bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi úılestirý jáne tarıftik saıasat departamenti tarıftik saıasat bóliminiń bastyǵy, Sý kóligi departamentiniń dırektory, «Aqtaý halyqaralyq teńiz porty» RMK dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń 12 naýryzynan.

«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10-jyl», «Astananyń 10-jyldyǵy» mereıtoılyq medaldarymen marapattalǵan.

81 jyl buryn (1931-1978) konkıshi, Qazaqstan konkıshileri arasynan shyqqan tuǵysh sport sheberi, konkıden alys qashyqtyqtarǵa júgirýden jáne kópsaıystan Qazaqstannyń 12 dúrkin chempıony, 7 márte respýblıka rekordyn jańartýshy QAŃLYBAEV Oraz Musaǵalıuly dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ortalyq dene tárbıesi ınstıtýtyn bitirgen. Ol konkı sportymen qatar boks, jeńil atletıka, velosıped, voleıbol, dopty hokkeımen de aınalysqan. Velosıped pen dopty hokkeıden Qazaqstan chempıony, basqa túrlerinen júldeger  atanǵan. 1953 jyly KSRO quramasy sapynda Harbın qalasynda ótken Qytaıdyń ashyq birinshiligine qatysyp, eki qashyqtyqta rekord jańartqan. Munan keıin Beıjiń qalasynda ótken halyqaralyq jarysta birinshi oryn ıelengen. 1965-1968 jyldary Mońǵolııa quramasyn jattyqtyrdy. Sol jyldary shákirtteri Mońǵolııanyń 13 rekordyn jańartqan. Qazaqstanǵa oralǵannan keıin «Dınamo» sport qoǵamynda jattyqtyrýshy bolyp, Qazaqstan quramasyna jetekshilik jasady. Keıinnen respýblıkalyq joǵary sporttyq sheberlik mektebinde oqý isiniń meńgerýshisi, dırektory bolǵan.

«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.   

71 jyl buryn (1941) Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti mal tuqymyn asyldandyrý jáne mal sharýashylyǵy kafedrasynyń professory, aýyl sharýashylyǵy ǵylymynyń doktory, professor, QR Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi EGEÝBAEV Arǵynǵazy Ábýtálipuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Qostanaı aýdanynda týǵan. Qostanaı aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn, Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn bitirgen. 106 ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 2 monografııanyń, 2 oqýlyqtyń, 3 oqý quralynyń, 8 usynystyń, 14 oqý-ádistemelik nusqaýlyqtyń jáne 1 ónertabystyń avtory. Sonymen qatar 3 aýyl sharýashylyǵy ǵylymy kandıdatyn jáne 1 doktoryn darııarlaǵan. 1968-1996 jyldary Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtynyń aspıranty, assıstenti, aǵa oqytýshysy, dotsenti, fakýltet dekany, kafedra meńgerýshisi, tárbıe jumystary jónindegi prorektory. 1996-2003 jyldary - Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti aýyl sharýashylyǵy maldaryn azyqtandyrý jáne azyq óndirisi kafedrasynyń meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi.

Medaldarmen, KSRO Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

66 jyl buryn (1946) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor YSQAQBAEV Álibaı dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. QR ǴA Fızıka-matematıka ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń, Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi bolǵan. 1985 jyldan bastap qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti mehanıka kafedrasynyń dotsenti, professory. Ol mehanıkanyń jańa qalyptasyp kele jatqan salalarynyń biri - zaqymdaný mehanıkasyn zertteýshi maman. Onyń 60-tan astam ǵylymı jarııalanymy, onyń ishinde 2 monografııasy jaryq kórgen.   

56 jyl buryn (1956) pedagogıka ǵylymynyń kandıdaty, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, QR polıgrafııa jáne baspa isiniń eńbek sińirgen qaıratkeri MÁJENQYZY Raıhan dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń matematıka fakýltetin bitirgen. 1979-1994 jyldary - «Mektep» baspasynyń redaktory. 1994 jyldan bastap QR Aqparat mınıstrliginiń Baspa jáne polıgrafııa isteri jónindegi departamenti baspa bóliminiń bastyǵy bolǵan. Ol balalarǵa arnalǵan birneshe kitaptyń, orta mektep oqýshylaryna, mektepke deıingi mekeme tárbıelenýshilerine arnalǵan oqý quraldarynyń avtory.

Halyqaralyq kitap kórmesiniń qola medalimen, QR Mádenıet jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

56 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasynyń Omby qalasyndaǵy konsýly, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty, «Ekologııa» halyq akademııasynyń akademıgi QONAEV Eldar Asqaruly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1978-1979 jyldary - Qazaqstan ǴA ıAdrolyq fızıka ınstıtýtynyń ınjeneri. 1979-1983 jyldary - Qazaqstan ǴA Metallýrgııa jáne baıytý ınstıtýtynyń ınjeneri, kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1983-1987 jyldary - Almaty qalalyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1987-1988 jyldary - Qazaqstan kásipodaqtary respýblıkalyq keńesiniń nusqaýshysy. 1988-1989 jyldary - Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1989-1992 jyldary - Qazaqstan ǴA Metallýrgııa jáne baıytý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, «Zaman» shaǵyn óndirisiniń dırektory. 1992 jyldan D.A.Qonaev atyndaǵy halyqaralyq qordyń vıtse-prezıdenti, prezıdenti. 1998-2001 jyldary - Almaty oblystyq Joǵary ekonomıkalyq keńesiniń bólim bastyǵy. 2001-2004 jyldary - QR Tótenshe jaǵdaılar agenttigi Tótenshe jaǵdaılardy eskertý departamentiniń dırektory, QR Tótenshe jaǵdaılar agenttigi tóraǵasynyń orynbasary. 2004 jyldan QR Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar aımaǵyn memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary bolǵan.     

43 jyl buryn (1969) - Qazaqstan Respýblıkasy Sport jáne dene shynyqtyrý isteri agenttiginiń tóraǵasy ERMEGIıAEV Talǵat Amangeldiuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. 1993 jyly Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtyn ónerkásiptik jáne azamattyq qurylys mamandyǵy boıynsha bitirgen. 2004 jyly Qazaq kólik jáne kommýnıkatsııalar akademııasyn temir jol kóliginde tasymaldaýdy uıymdastyrý jáne basqarý mamandyǵy boıynsha aıaqtaǵan. 2009 jyly P.F.Lesgaft atyndaǵy Memlekettik dene shynyqtyrý, sport jáne densaýlyq ýnıversıtetin (Sankt-Peterbýrg qalasy) dene shynyqtyrý mamandyǵy boıynsha bitirgen. Ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty. 1993-1998 jyldar aralyǵynda Halyqaralyq ekonomıkalyq jáne áleýmettik reformalar qorynyń Almaty bólimshesinde («Reforma» qory) dırektordyń orynbasary, atqarýshy dırektor bolyp jumys istedi. 1998-2002 jyldary «Rahat» Qazaqstan-Avstrııa birlesken kásiporny bas dırektorynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan. 2002-2005 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» JAQ bas dırektorynyń keńesshisi, atqarýshy dırektor, qurylys jónindegi basqarýshy dırektor.2005-2006 jyldar aralyǵynda - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ vıtse-prezıdenti. 2006-2008 jyldary - «AlmatyQurylys» Ulttyq holdıng kompanııasy»  aktsıonerlik qoǵamynyń birinshi vıtse-prezıdenti laýazymyn atqardy. 2008-2011 jyldary -  týrızm jáne sport vıtse-mınıstri. 2011 jylda Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstri qyzmetin atqardy. 2012 jylǵy qańtar aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Sport jáne dene shynyqtyrý agenttiginiń tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy.