7 aqpan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

7 aqpan JUMA

Grenada memleketiniń Ulttyq merekesi - Táýelsizdik kúni (1974). Grenada Kishi Antıl araldar tobyna jatatyn araldar men Grenada araldar tobynyń ońtústik bóliginde ornalasqan memleket. Astanasy - Sent-Djordjes. Resmı tili - aǵylshyn tili. Aqsha birligi - karıb dollary. 1984 jyly qabyldanǵan konstıtýtsııasy boıynsha Ulybrıtanııa Korolevasy memleket basshysy bolyp sanalady. Eldi general-gýbernator basqarady. Zań shyǵarýshy organy - eki palataly (senat jáne ókilder) parlament. Atqarý bıligi Premer-mınıstr basqarǵan úkimet qolynda.

Soltústik aýmaqtar kúni. Japonııadaǵy ataýly kúnder qatarynda bul kún erekshe oryn alady. Óıtkeni, bul el reseılik Kýnashır, Itýrýp, Shıkotan araldaryn ózine qaıtarý týraly máseleni kún tártibinen túsirgen emes.

ESTE QALAR OQIǴALAR

8 4 jyl buryn (1930) Qazaqstannyń ońtústiginde kóterilis bastaldy. Qysqa merzim ishinde Sozaqta jergilikti quqyq qorǵaý organy qyzmetkerleri talqandalyp, ókilderi men belsendileri qaza taýyp, 20-ǵa jýyǵy qamaýǵa alyndy. Kóterilisti uıymdastyrýshy Sultanbek Sholaquly han bolyp saılanyp, kómekshileri retinde Álı Asadýlla, burynǵy mılıtsııa bólim bastyǵy Beısenbaev, Kýjak, D.Átinbaev, K.Jolshıev, S.Shalymbetov, A.Dıýganov, O.Orazbaev jáne T.Aıýbekovter taǵaıyndaldy. Olar «Keńes úkimeti qurysyn», «Handyq ókimet jasasyn» jáne «Qazaq úkimeti jasasyn» degen urandar tastady. Osy jaǵdaı jónindegi aqparattan keıin úkimet Sozaqtyń aınalasyn qorshaýǵa alyp, «kommýnıster jasaǵynan» turatyn birneshe qarýly jasaq ákelip qoıdy. Kóterilisshiler Sholaqqorǵanǵa qaraı shegindi, biraq №6 aýylda Nıkıtenkonyń jasaǵy olardy toqtatty. 15-16 aqpanda kóterilisshiler aýdanyna Jýravlev pen Logachev jasaǵy kelip jetti. 4 saǵattyq urys kóterilisshilerdiń jeńilýimen aıaqtaldy. Han Sultanbek óltirildi, 200 jýyq adam tutqynǵa alynyp, 400-ge jýyq sharýa qaza boldy.

50 jyl buryn (1964) Qazaq akademııalyq drama teatrynyń sahanasynda Shyńǵys Aıtmatovtyń «Ana - Jer-Ana» spektakliniń premerasy ótti.

23 jyl buryn (1991) Qazaqstanda áıelderge arnalǵan «Aq bosaǵa» atty tuńǵysh gazet jaryq kórdi.

22 jyl buryn (1992) Almatydaǵy №139 qazaq orta mektebine memleket qaıratkeri, qazaq til bilimi men ádebıettaný ǵylymdarynyń negizin salýshy ǵalym, aǵartýshy Ahmet Baıtursynovtyń esimi berildi.

14 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Eýropanyń jetekshi gazetteriniń jýrnalısterine suhbat berdi. Onda ınvestıtsııalyq saıasat, eldiń qoǵamdyq-saıası jaǵdaıy men Astananyń bolashaǵy máseleleri jan-jaqty qamtyldy.

8 jyl buryn (2006) Almatydaǵy Ǵalymdar úıinde Qazaqstan jýrnalıstıkasy akademııasynyń uıymdastyrýymen «Juldyzdyń jaryǵy. Otandyq jýrnalıstıkanyń tańdaýlylary» atty kitaptyń tanystyrylymy boldy. «Seimar Social Fund» qaıyrymdylyq qorynyń demeýshiligimen jaryqqa shyqqan bul anyqtamalyq jınaqqa atalǵan akademııanyń akademık-músheleriniń, qoǵam qaıratkerleriniń, belgili jýrnalısterdiń qyzmeti týraly kórkem-pýblıtsıstıkalyq shyǵarmalar men jalpy TMD aýmaǵynda áli paıda bola qoımaǵan «Altyn Juldyz» jáne «Altyn Samuryq» sekildi eń joǵarǵy jalpyulttyq jýrnalıstıka syılyǵynyń shyǵý tarıhy men ony júldegerlerge taǵaıyndaý tártibi jaıynda tyń maǵlumattar engizilgen.

8 jyl buryn (2006) Pavlodarlyq sýretshi Ǵalym Qarjasovtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan monografııa jaryqqa shyqty. Kitapta Qazaqstandaǵy belgili sýretshiniń shyǵarmashylyǵy kórsetilgen, ol 1980 jyly kórkemsýret ýchılışesin bitirgennen soń 8 jyldan keıin KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi bolyp qabyldanǵan. Onyń sýretteri halyqaralyq jáne respýblıkalyq kórmelerde ulttyq naqyshtaǵy týyndylary óner zertteýshilerdiń nazarynda bolady. Onyń «Qazaqtyń kelinderi», «Meniń jerimniń gúlderi», «Aınur» syndy týyndylary bar.

Pavlodarlyq sýretshiniń eńbekteri Ábilhan Qasteev atyndaǵy Memlekettik murajaıdyń qorynda, Pavlodar, Qaraǵandy, Semeı qalalarynyń kórkemsýret murajaılarynda, jáne Germanııa, Kanada, Frantsııa elderiniń jeke kollektsııalarynda saqtaýly.

Monografııa oblystyq «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń aıasynda shyǵarylǵan.

8 jyl buryn (2006) Semeıdiń Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetinde stýdentter televızııasy ashyldy.

Jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentteri aptasyna úsh ret jańalyqtar habarymen jurtshylyq aldyna shyǵady. Olar keleshekte avtorlyq baǵdarlamalardy jasaýdy oılastyryp otyr. Dıktorlar úshin shaǵyn stýdııa jabdyqtalyp, ony stýdentter ózderi bezendirdi. Beınematerıaldardy daıarlaý úshin arnaıy bólme bólindi.

7 jyl buryn (2007) Óskemende kompozıtor Baǵdat Esdáýletovanyń «Júregim, án sal» degen atpen shyǵarmashylyq keshi ótti. Oqyrmandar aldynda esep berip, osymen 14-shi jyl qatarynan shyǵarmashylyq keshin ótkizip otyrǵan kompozıtor búgingi keshten túsken qarajatyn qaıyrymdylyq maqsattarǵa jumsamaq. B.Esdáýletova 50-den astam ánniń avtory. Kompozıtor uly Abaıdyń, Serik Ǵabdýllın, Ǵalym Baıbatyrov, Anar Qusaıynova, Ulyqbek Esdáýletov, Merýert Sarynova syndy aqyndardyń óleńderine án jazǵan. Sondaı-aq, oblys ortalyǵynyń 280 jyldyǵy qurmetine jazylǵan Óskemen qalasynyń ánuranynyń avtory.

6 jyl buryn (2008) Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıtetinde Qarjylyq zań buzýshylyqtardy zertteý jónindegi ortalyq quryldy.

Ortalyqtyń negizgi qyzmeti qarjylyq zań buzýshylyqtardyń aldyn alýda jáne eskertýde qarjylyq baqylaý organdaryna ǵylymı-ádistemelik jaǵynan járdem kórsetý, memlekettik qarjyny baqylaýdyń kókeıkesti problemalaryn zertteý, sondaı-aq baqylaý jáne saraptaý-taldaý jumystaryna jańa tásilder men tehnologııalardy ázirlep, engizý ortalyqtyń negizgi qyzmeti bolyp tabylady.

Ortalyq otandyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtarymen, joǵary oqý oryndarymen jáne memlekettik organdarmen yntymaqtastyq ornatyldy.

100 jyl buryn (1914) AQSh-ta Kid Auto Races in Venice fılmi ekranǵa shyqty. Onda alǵash ret Charlı Chaplın bárimizdiń súıikti keıipkerimizge aınalǵan sholaq murtty, qaltalanǵan shalbar kıip, taıaq ustaǵan qaıyrshy keıpinde oınady.

50 jyl buryn (1964) Beatles toby Amerıkanyń teledıdarynan tuńǵysh ret shyqty. 728 oryndyq stýdııada ótetin habarǵa qatysý úshin 50 myń kórermen tilek bildirgen. Stýdııadan tikeleı berilgen kontsertti 73,7 mıllıon adam tamashalaǵan.

30 jyl buryn (1984) «Chelendjer» ǵarysh kemesiniń ǵaryshkeri Brıýs Makkendles ashyq ǵarysh keńistigine qaýipsizdik arqanynsyz shyqty.

Bir jyl buryn (2013) aqyn, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń ıegeri Syrbaı Máýlenovtiń 90 jyldyǵy atalyp ótti.

37 jyl buryn (1977) Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan Soıýz-24 ǵarysh kemesi ushyryldy.

Sochıdegi HHІІ Olımpıada oıyndarynyń ashylýy

Búgin Reseıdiń Sochı qalasynda 2014 jyldyń 7-23 aqpan aralyǵynda bolatyn Qysqy olımpıada oıyndarynyń saltanatty ashylý rásimi ótedi.

Olımpıada oıyndarynyń tumarlary Aq aıý, Barys jáne Qoıan bolyp tańdaldy. Tórt jylda bir aınalyp keletin dúbirli sport dodasyna álemniń 90 memleketinen 3000-nan astam sportshy qatysady dep josparlanýda. Sport álemi úshin úlken merekege aınalatyn Sochı-2014 Olımpıadasynda sporttyń 15 túrinen 98 medal oınatylady. Bul dúbirli dodada el namysyn 52 otandasymyz qorǵaıdy.

ESІMDER

81 jyl buryn (1933) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Halyqaralyq ǵylym akademııasynyń akademıgi ERMATOV Sádýaqas Ermatuly dúnıege keldi.

Ózbekstan Respýblıkasynyń Tashkent oblysynda týǵan. Tashkenttegi Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1955-1957 jyldary - Tashkent memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1960-1963 jyldary - Ózbek KSR Ǵylym akademııasy Fızıka-tehnıka ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1963-1966 jyldary - Ózbek KSR Ǵylym akademııasy Fızıka-tehnıka ınstıtýtynyń Shyrshyq qalasyndaǵy Baıaý balqıtyn jáne ystyqqa tózimdi metaldar kombınaty janyndaǵy fılıalynyń jetekshisi. 1966-1986 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym akademııasy ıAdrolyq fızıka ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi, dırektordyń orynbasary. 1980-1999 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń dekany, kafedra meńgerýshisi, professory. 1999 jyldan Qazaq-Reseı memlekettik ýnıversıteti rektorynyń keńesshisi, Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti eksperımentaldy fızıka kafedrasynyń professory bolǵan. Negizgi ǵylymı eńbekteri radıatsııalyq fızıka, radıatsııalyq tehnologııa men jańa tehnıka máselelerine arnalǵan. Ǵalymnyń 280 ǵylymı-ádistemelik jumysy jáne 3 oqýlyǵy jaryq kórgen.

Medalmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

7 6 jyl buryn (1938-2001) aqyn FILIMONOVA Inna dúnıege keldi.

Reseıdiń Lenıngrad oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa faýltetin bitirgen. «Lenınskaıa smena» gazetinde, Qazaq radıosynda, «Jalyn», «Jazýshy» baspalarynda jaýapty qyzmetter atqarǵan. Aqynnyń «Jańa jyrlar», «Shańǵymen serýmen», «Náziktik», t.b. jyr jınaqtary jaryq kórgen. F.Ońǵarsynova, K.Ahmetova, M.Zulfyharov, t.b. aqyndardyń jyr kitaptaryn orys tiline aýdarǵan.

6 6 jyl buryn (1948) tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti bilim berý qyzmetkeri TІLEÝOV Talǵat Halıluly dúnıege keldi.

Astana qalasynda týǵan. Máskeý energetıka ınstıtýtyn bitirgen. Qazaq KSR joǵary jáne arnaıy orta bilim berý mınıstrliginiń ınspektory bolyp istegen. 1982-1993 jyldary - Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtynyń dotsenti, professory, kafedra meńgerýshisi. 1993 jyldan «Qaınar» ýnıversıtetiniń professory, Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń meńgerýshisi, «Elfar» fırmasynyń prezıdenti, «Kodak-Interlıýks» birikken kásipornynyń vıtse-prezıdenti qyzmetterin atqarǵan. 45-ten astam ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

6 6 jyl buryn (1948) sýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri TÚSІPOVA Zeınekúl Jaqanqyzy dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanynda týǵan. Almaty kórkemsýret ýchılışesin bitirgen. Respýblıkalyq, odaqtyq, halyqaralyq kórmelerge qatysqan. Qylqalam sheberiniń týyndylarynda Qazaqstannyń tabıǵaty men adamdary kórkem beınelengen. Ol qazaq aýylynyń ómirine arnap salǵan bir top sýretter toptamasy úshin «Tarlan» syılyǵyn ıelengen.

6 5 jyl buryn (1949) aktrısa, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri QAZAQBAEVA Gúljamal Muqajanqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanynda týǵan. Qazaq drama teatry janyndaǵy teatr stýdııasyn, Qazaq ulttyq óner akademııasyn bitirgen. Óner jolyn Shymkent oblystyq qazaq drama teatrynan bastady. 1978 jyldan Qazaq jastar men balalar teatrynda aktrısa boldy. Ol osy teatr sahnasynda Baıan, Aqtoqty (Ǵ.Músirepov «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», «Aqan seri - Aqtoqty»), Alýa, Qurtqa, Qaragóz (M.Áýezov «Alýa», «Qara qypshaq Qobylandy», «Qaraly sulý»), Alma (T.Ahtanov «Kúshik kúıeý»), Ofelııa, Elena (Ý.Shekspır «Gamlet», «Dýaly túngi dýman»), Balym, Túımetaı (Sh.Murtaza «Beseýdiń haty», «Stalınge hat»), Keıýana (Iran-Ǵaıyp «Qanyna tartqan qyńyrlar»), Salıha ana (O.Súleımenov, B.Muqaı «Zamana qyry»), t.b. rólderdi oryndady.

6 4 jyl buryn (1950) grek-rım kúresinen sport sheberi, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, KSRO chempıony GRIMAILO Vasılıı Ivanovıch dúnıege keldi.

Qyrǵyzstan Respýblıkasynda týǵan. KSRO jáne Qarýly Kúshteri birinshilikterine birneshe ret qatysqan. KSRO jáne Halyqtar dostyǵy birinishilikteriniń chempıony bolǵan. 1974 jyly Shvetsııada ótken Halyqaralyq týrnırde eki dúrkin jeńimpaz atanǵan. Jattyqtyrýshysy - V.Psarev.

6 3 jyl buryn (1951) halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbegi sińirgen jattyqtyrýshysy, Respýblıkalyq sý jáne qoldanbaly sport túrleri boıynsha joǵary sport sheberligi mektebiniń jattyqtyrýshysy GORÝN Aleksandr Ivanovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaqstannyń birneshe dúrkin jeńimpazy, KSRO Kásipodaqtary erikti sport qoǵamynyń chempıony, Halyqaralyq «Altyn qyrǵaýyl» týrnıriniń kúmis júldegeri atanǵan. Qazaq KSR-i qurama komandasynyń sapynda KSRO kýbogy birinshiligine qatysqan. 1976 jyldan Ortalyq keńestiń «Qaırat» Erikti sport qoǵamynyń qabyrǵaǵa oq atýdan jattyqtyrýshysy, aǵa jattyqtyrýshysy. 1993 jyldan Respýblıkalyq sý jáne qoldanbaly sport túrleri boıynsha joǵary sport sheberligi mektebiniń jattyqtyrýshysy. 1992-1993 jyldary - Ulttyq shtattyq komandalar dırektsııasynyń aǵa jattyqtyrýshysy. 1993-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń jattyqtyrýshysy. 2001-2003 jyldary - qoldanbaly sport túrleri boıynsha joǵary sport sheberligi mektebi dırektorynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń bas jattyqtyrýshysy qvyzmetterin atqarǵan. 2003 jyldan - Respýblıkalyq sý jáne qoldanbaly sport túrleri boıynsha joǵary sport sheberligi mektebiniń jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarady. 3 eńbegi sińirgen sport sheberin, 5 halyqaralyq dárejedegi sport sheberlerin, 9 sport sheberin daıyndaǵan.

39 jyl buryn (1975) QR qarjy vıtse-mınıstri DÁLENOV Rýslan Erbolatuly dúnıege keldi.

Tselınograd qalasynda týǵan. Ystambuldaǵy Marmara ýnıversıtetin 1999 jyly ekonomıst biliktiligi boıynsha bitirdi. Eńbek jolyn Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kiris mınıstrliginiń Kiristerdi taldaý jáne boljaý departamentinde jetekshi maman qyzmetinen bastady. Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kiris mınıstrliginde 2000 jyldan bastap 2002 jylǵa deıin basshy laýazymdarda qyzmetter atqardy. Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Kirister, konventsııalar jáne kelisimsharttar departamentiniń Aǵymdaǵy kirister basqarmasy bastyǵynyń mindetin 2002 jyldan bastap 2003 jylǵa deıin atqardy. 2003 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Salyq komıteti Kiristerdi taldaý jáne aǵymdaǵy boljaý basqarmasynyń bastyǵy boldy. 2003 jyldan bastap 2005 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Kiristerdi taldaý departamentiniń dırektory boldy. 2005 jyldan bastap 2008 jylǵa deıin jeke kompanııanyń dırektory boldy. 2008 jylǵy 11 naýryzdan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy vıtse-mınıstri etip taǵaıyndaldy. Mereıtoılyq medalmen marapattaldy.

38 jyl buryn (1976) eńbegi sińirgen sport sheberi, Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony, ýshý-sandadan Álem chempıony JAMASh Dıas Saparbekuly dúnıege keldi. Jambyl oblysy Qordaı kentinde týǵan. 1997 jyly Mýaıtaı boksynan Bangkok qalasynda ótken álem birinshiliginde kúmis júldege ıe bolǵan. Qytaıda ótken Álem chempıonatynyń absolıýttik chempıony, Bangkoktaǵy Álem kýbogynyń kúmis júldegeri, mýaıtaıdan Astana qalasynda ótken Azııa chempıonatynyń chempıony, Bangkok qalasynda ýshý-sandadan ótken HІІІ Azııa oıyndarynyń qola júldegeri atanǵan. Jattyqtyrýshysy - Úsenov Smet Espenbetuly.

202 jyl buryn (1812-1870) aǵylshyn jazýshysy, álemdik ádebıet klassıgi Charlz DIKKENS dúnıege keldi.

80 jyl buryn (1934) reseılik saıasatker, 1993-2010 jyldardaǵy Bashqurtstan Respýblıkasynyń tuńǵysh prezıdenti RAHIMOV Murtaza Ǵubaıdollauly - dúnıege keldi.