6 shilde. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

6 shilde, JEKSENBІ Qazaqstannyń elordasy - Astana kúni. 1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń astanasyn Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly usynys jasady. 1997 jyly qazannyń 20-ynda astanany aýystyrý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. 1998 jyly mamyrdyń 6-ynda Aqmola qalasynyń ataýy Astana bolyp ózgerdi. 1998 maýsymnyń 10-ynda jańa elordanyń halyqaralyq tusaýkeser rásimi ótti. Bul kún 2006 jylǵa deıin astananyń týǵan kúni retinde atap ótilip keldi. 2006 jyldan bastap shildeniń 6-y elorda kúni retinde atap ótiledi. Komor Araldary Federatıvtik Islam Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik jarııalanǵan kúni (1975). Komor - Úndi muhıtynyń Mozambık buǵazyndaǵy araldar tobynda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 4 okrýgke bólinedi. Astanasy - Moronı qalasy. Resmı tili - frantsýz jáne arab tilderi. Aqsha birligi - komor franki. Memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament. Malavı Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1964). Malavı - Ońtústik Shyǵys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Tanzanııamen, batysynda Zambııamen, ońtústigi men shyǵysynda Mozambıkpen shektesedi. Astanasy - Lılongve qalasy. Resmı tili - aǵylshyn jáne nıandja tilderi. Aqsha birligi - kvacha. Konstıtýtsııasy boıynsha memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Ulttyq jınalys. ıAn Gýsty eske alý kúni (Chehııa). 590 jyl buryn (1415) Konstantsydaǵy shirkeý soborynyń sheshimimen cheh reformatory ıAn Gýs ınkvızıtsııa otyna órteldi. Praga ýnıversıtetiniń rektory bolǵan, ol óz elin nemisterdiń basa-kóktep bıleýine, katolık dininiń yqpalynyń artýyna qarsy shyqqan edi. Búkilálemdik súıisý (óbisý) kúni. Atalmysh kúndi alǵash aǵylshyndar oılap shyǵarǵan. Keıinirek ol Birikken Ulttar Uıymymen bekitilgen. Dárigerlerdiń pikirinshe súıisýdiń adam balasy úshin paıdaly jaqtary óte mol. Medıtsınalyq saraptamalardyń qorytyndysyna qaraǵanda óbisý sátinde adamnyń qan aınalymy jaqsaryp, ómir súrýiniń uzarýyna áser etedi eken. ESTE QALAR OQIǴALAR 22 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń «Oral, Tselınograd, Shymkent oblystarynyń jáne Tselınograd qalalarynyń tarıhı ataýlaryn qalpyna keltirý týraly» qaýlysy qabyldandy. 20 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Prezıdenttiń el astanasyn Almatydan Astanaǵa kóshirý jónindegi usynysyn maquldaý jóninde qaýly qabyldady. 20 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N. Nazarbaevtyń Jarlyǵymen aqyn M. Álimbaevqa «Qazaqstannyń halyq jazýshysy», akter D. Joljaqsynovqa jáne kınooperator E. Tynyshbaevqa «Qazaqstannyń halyq ártisi» qurmetti ataqtary berildi. 19 jyl buryn (1995) Ózbekstanda Abaı kúnderi bastaldy. 17 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á. Nazarbaev atymen atalǵan juldyz Shveıtsarııadaǵy Halyqaralyq juldyzdardy tirkeý jınaǵyna tirkeldi jáne AQSh Astronomııalyq jınaǵyna engizildi. 16 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasynda máńgilik dostyq pen odaqtastyq týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy. 15 jyl buryn (1999) japondyq «Honda» kompanııasy eń únemdi avtomobıl jasap shyǵarǵandyǵyn jarııalady. 14 jyl buryn (2000) Qazaqstannyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevqa Tájikstannyń «Ismoılı Somonı» ordeni tapsyryldy. 14 jyl buryn (2000) Astanada Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatry ashyldy. 10 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq qory týraly» Zańǵa qol qoıdy. 9 jyl buryn (2005) elordanyń «Sınema Sıtı» kınoteatrynda qazaq kınoprokaty tarıhyndaǵy eń iri joba «Kóshpendiler» fılminiń tusaýkeseri boldy. XVIII ǵasyrdaǵy qazaq pen jońǵar arasyndaǵy shaıqasty ózek etken fılmniń máni men mazmuny jáne onyń ultymyz tarıhyndaǵy orny týraly aıtyp ótti. Túsirilimge 25 elden mamandar shaqyrtyldy. Túsirý tobynyń quramynda 350 adam jumys istedi, onyń 160 shetel azamattary. Arnaıy fılm úshin soǵysqa jaramsyz 13 myń qarý-jaraq, jońǵarlar men qazaqtarǵa 15 myń shatyr, ulttyq kıimder jáne turmystyq zattar daıyndaldy. Fılmniń rejısseri - Talǵat Temenov. «Kóshpendilerde» qazaq kınomatografııa salasynyń ańyzǵa aınalǵan akterlerinen basqa, Gollıvýd juldyzdary Mark Dakaskos, Djeıson Skott Lı, Erık Norrıs túsken. 8 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń Polshadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen Varshava qalasynyń merııasy men qalalyq keńesi Varshavanyń ortalyǵyndaǵy kóshelerdiń birine «Qazaq» ataýyn berý týraly biraýyzdan sheshim qabyldady. Bul kóshe koroldik jazǵy rezıdentsııa men Eýropaǵa tanymal Vılanov saıabaǵy, sondaı-aq Qazaqstannyń dıplomatııalyq ókildigi qonys tepken Vılanov aýdanynda ornalasqan. 7 jyl buryn (2007) Almatydaǵy «Rabochıı poselok» shaǵyn aýdanynda 1700 oryndyq Raıymbek batyr atyndaǵy jańa meshittiń irgetasyn qalaý rásimi bolyp ótti. Іzgilikti bul sharaǵa Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Ábsattar qajy Derbisálimen qatar Almaly aýdany ákimdiginiń qyzmetkerleri men jergilikti turǵyndar qatysty. Jalpy aýmaǵy 16 gektar jerdi alyp jatyr. 5 jyl buryn (2009) «Atameken» memorıaldy kesheniniń aýmaǵy Memlekettik rámizder alańy bolyp ózgertildi. 5 jyl buryn (2009) Qumkól dalasynda «Torǵaı Petroleým» munaı kompanııasynyń kúshimen suıytylǵan gaz daıyndaıtyn zaýyt iske qosyldy. Zaýyt jylyna 68 myń tonna suıytylǵan gaz, kondensat, 105 mln. tekshe metr qurǵaq gaz óndiredi. 229 jyl buryn (1785) AQSh Kongresi amerıka valıýtasyn «dollar» dep ataý jóninde Qaýly qabyldady. ESІMDER 74 jyl buryn (1940) - memleket qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti - Ult kóshbasshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵary Áskerı Qarýly Kúshteriniń Bas qolbasshysy, ekonomıka ǵylymdarymyń doktory, professor, kóptegen TMD, shetel ýnıversıtetteri men ınstıtýttarynyń akademıgi jáne qurmetti professory, Halyqaralyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, kóptegen TMD, shetel ýnıversıtetteri men ınstıtýttarynyń akademıgi jáne qurmetti professory NAZARBAEV Nursultan Ábishuly dúnıege keldi. Almaty oblysy Qaskeleń aýdany Shamalǵan aýylynda týǵan. 1967 jyly Qaraǵandy metallýrgııa kombınaty janyndaǵy joǵary tehnıkalyq oqý ornyn bitirdi. 1960-1969 jyldary Qaraǵandy metallýrgııa zaýytynda jumys istedi. 1969-1973 jyldary Qaraǵandy oblysy Temirtaý qalasyndaǵy partııa-komsomol jumystarynda jaýapty qyzmetter atqardy. 1973-1977 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń partkom hatshysy. 1977-1979 jyldary - Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy, 2-hatshysy. 1979-1984 jyldary - Qazaqstan KP Ortalyq Komıtetiniń hatshysy. 1984-1989 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy. 1989-1991 jyldary - Qazaqstan KP OK birinshi hatshysy, 1990 jylǵy aqpan-sáýir aralyǵynda Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń tóraǵasy. 1990 jyldyń sáýirinen - Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti. 1991 jyldyń 1 jeltoqsanynda tuńǵysh ret Qazaqstan Prezıdentiniń jalpyhalyqtyq saılaýy ótti. Saılaý nátıjesinde Nursultan Ábishuly Nazarbaev basym daýyspen (98,7 paıyz) jeńiske jetti. 1995 jyldyń 29 sáýirinde jalpyhalyqtyq referendým nátıjesinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń ókilettigi 2000 jylǵa deıin uzartyldy. 1999 jyldyń 10 qańtarynda ótken balamaly saılaýdyń nátıjesinde N. Nazarbaev 79,78 paıyz daýys alyp, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti bolyp qaıta saılandy. 2005 jyldyń 4 jeltoqsanynda saılaýshylardyń 91,5 paıyz daýysyn alyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bolyp qaıta saılandy. 2010 jyldyń 14 maýsymynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýtsııalyq zańdaryna Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń - Elbasynyń qyzmetin qamtamasyz etý salasynda zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» № 298-ІV Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq Zańy kúshine endi. 2011 jyldyń 3 sáýirinde saılaýshylardyń 95,5 paıyz daýsyn alyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bolyp qaıta saılandy. 108 jyl buryn (1906-1997) qoǵam qaıratkeri, jýrnalıst, ekonomıka ǵylymynyń doktory, Qazaq KSR-iniń, KSRO-nyń eńbek sińirgen gıdrotehnıgi SARYQULOV Dúısenqul Saryqululy dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qyzylqum aýdanynda týǵan. Máskeýdiń Búkilodaqtyq ónerkásip akademııasynyń Gıdroelektrstansa jáne gıdroqurylys fakýltetin bitirgen. 1942-1950 jyldary Ózbek KSR-i Et-sút ónerkásibi mınıstri, 1950-1953 jyldary - Tashkent oblystyq Shaıhantaýr sý elektr stansasy qurylysynyń bastyǵy. 1955 jyly Qyrǵyz KSR-iniń Qala jáne selo qurylysy mınıstriniń orynbasary, 1956-1958 jyldary Qazaq KSR-i Sý sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary, «Kazgolodnostepstroı» tresiniń bastyǵy. 1960-1963 jyldary - Qazaq KSR-i Sý sharýashylyǵy mınıstri. 1965 jyldan «Kazgıprovodhoz» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi 5-shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan. 100-den asa ǵylymı eńbektiń avtory. Úsh márte Eńbek Qyzyl Tý, eki márte «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 81 jyl buryn (1933) ǵalym, geologııa-mıneralogııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan ǴA-nyń korrespondent-múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylymı qaıratkeri, Q. Sátbaev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty BÁKENOV Muhtar Muqashuly dúnıege keldi. Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýylynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1956-1960 jyldary - Aqshataý ken basqarmasynyń geology, Maıqaıyń keshendik geologııalyq barlaý ekspedıtsııasynyń geology, aǵa geology. 1960-1990 jyldary - Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń (qazirgi Q. Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) aspıranty, kishi ǵylymı qyzmetkeri, dotsenti, dekany, prorektory. 1990-1992 jyldary Qazaqstannyń Geologııa jáne jer qoınaýyn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1992 jyldan Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde kafedra meńgerýshisi bolǵan. Qazirgi ýaqytta atalmysh ýnıversıtette dáris oqıdy. Negizgi ǵylymı eńbekteri Qazaqstannyń sırek jáne asyl metall kenderin zertteýge arnalǵan. Bákenov bul kenderdi formatsııalyq-genetıkalyq topqa bólýdiń jańa ǵylymı negizin jáne metallogendik aýdandastyrýdyń jańa prıntsıpterin usyndy, ken-tas túzilýiniń endogendik aımaqtylyǵynyń sulbasyn jasady, asyl metaldardyń geohımııalyq ornalasýynyń jańa túrlerin tapty. 68 jyl buryn (1946) memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zootehnık-ǵalym, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıster odaǵynyń múshesi KÓPBERGEN Ábdimanap Bapanuly dúnıege keldi. Jambyl oblysy Talas aýdany Aqkól aýylynda týǵan. Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn Talas aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń aǵa zootehnıgi bolyp bastaǵan. Sarysý aýdanynyń «Túgisken» asyl tuqymdy mal zaýytynda ferma zootehnıgi, ferma meńgerýshisi, bas zootehnık-selektsıoner, sharýashylyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1986-1993 jyldary Sarysý aýdandyq «Sarysý» keńsharynyń dırektory, Sarysý aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, osy aýdannyń ákimi. 1994-1995 jyldary - XIII shaqyrylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Aýylsharýashylyq máseleler jónindegi komıtettiń múshesi. 1999 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń apparatynda aýyl sharýashylyǵy hatshylyǵynyń sektor meńgerýshisi, meńgerýshiniń orynbasary bolǵan. 2010 jyldyń qarashasynan zeınetkerlik demalysta. «Amanatqa adaldyq» kitabynyń, 500-ge jýyq maqalanyń avtory. «Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen, «KSRO-nyń ónertapqyshy» belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń alǵys hatymen marapattalǵan. 68 jyl buryn (1946) AQSh-tyń 43-shi prezıdenti (2001-2009), amerıkandyq saıasatker Djordj Ýoker BÝSh dúnıege keldi.

68 jyl buryn (1946) Álemge áıgili akter, rejısser, stsenarıst STALLONE AQSh-tyń Nıý Iork shtatynda dúnıege keldi. 1976 jylǵa deıin ol kınolardyń epızodtaryndaǵy eleýsiz rólderge tústi. Tek sol jyly túsirilgen «Rokkı» fılmi ǵana ony juldyz etti. Bul kınonyń stsenarııin ózi jazdy. Ári ózi týraly. Stsenarııin satyp alýshyǵa bir ǵana talap qoıa otyryp, azǵantaı aqshaǵa satty. Talaby - basty rólde ózi oınaý edi. Shaǵyn bıýdjetti fılm «Oskar» báıgesinde eń úzdik fılm atanyp, Stallone úzdik stsenarııi men eń úzdik er adam róli nomınatsııalaryn jeńip aldy. «Rokkı» fılminiń sátti shyqqany sonshalyqty, kórermender ony Rokkı rólinen basqa rólderde kórgisi kelmedi. Sondyqtan da, «Nochnye ıastreby» jáne «Pobeda» (1981) fılmderi kútkendegideı paıda ákelmedi. Sılvestr komedııalyq kınolarǵa da túsip, taǵy bir qyrynan tanyldy.