56 túrli mýzykalyq aspap jasaıdy: Qosshy qalasynyń sheberi qazaq murasyn qalaı saqtap júr
ASTANA. KAZINFORM – Qosshy qalasynyń turǵyny Nurjan Dilmanov shırek ǵasyrdan astam ýaqyttan beri qazaqtyń ulttyq mýzykalyq aspaptaryn jasap keledi. Ol osy ýaqyt ishinde dombyra men qobyzdy qosa alǵanda, aspaptyń 56 túrin jasaýdy meńgergen. Sheber bul ónerdi ómirlik muratyna aınaldyryp, ulttyq dástúrdi dáriptep keledi, dep habarlaıdy Kazinform tilshisi.
Ár aspaptyń óz úni, ár sheberdiń óz qoltańbasy bar. Nurjan Dilmanov dombyranyń qońyr únin shyǵarý úshin aǵashtyń qasıetin tanyp, dybys tabıǵatyn túsinip, jumysqa jan-tánińmen berilý qajet ekenin aıtady.
— Ulttyq mýzykalyq aspaptardy jasap kele jatqanyma 25 jyldan asty. Alǵash bastaǵan kezimde bul ónerdiń janyma jaqyn ekenin túsindim. Súıikti isim maǵan qýanysh syılap, ýaqyt óte kele tabys kózine aınaldy. Qazir ulttyq aspaptardyń 56 túrin jasaımyn. Ár aspaptyń ózindik ereksheligi, jasalý tásili men syry bar, — deıdi sheber.
Onyń sheberhanasynda qazaq mádenıetiniń sımvolyna aınalǵan dombyra basty oryn alady. Dombyranyń prıma, bas, kontrabas sııaqty túrleri bar. Olardyń árqaısysy úni men atqaratyn qyzmetine qaraı erekshelenedi.
Sheber aspap jasaýda qaraǵaı, shyrsha, qaıyń, qandyaǵash, emen, tut, qara jáne qyzyl aǵash sekildi ártúrli aǵash túrlerin paıdalanady. Aǵash tańdaý — sapaly aspap jasaýdyń mańyzdy kezeńderiniń biri.
— Aǵashtyń sapasy aspaptyń únine tikeleı áser etedi. Kez kelgen aǵashtan sapaly dombyra jasaý múmkin emes. Onyń qasıetin, tyǵyzdyǵyn, kúıin jáne daıyn aspapta qalaı ózgeretinin eskerý qajet. Ásirese dombyranyń shanaǵyndaǵy dybysty kúsheıtip, únin qalyptastyratyn betki taqtaıy — deka mańyzdy. Sondyqtan jumystyń ár kezeńine muqııat qaraımyn, — deıdi Nurjan Dilmanov.
Naǵyz sheberlik shydamdylyqty talap etedi. Aǵash tabıǵı jolmen keminde tórt jyl keptiriledi. Al keıbir aspaptardy jasaýǵa odan da kóp ýaqyt qajet. Máselen, narqobyzdy daıyndaýǵa sheber shamamen alty aı jumsaıdy.
— Bizdiń jumysta asyǵystyqqa jol joq. Sapaly aspap jasaý úshin aǵashty durys keptirip, ár bólshegin muqııat óńdep, nátıjesin tekserý qajet. Jaqsy aspap bir kúnde jasalmaıdy. Ol úshin tájirıbe, bilim men shydamdylyq kerek, — deıdi sheber.
Nurjan Dilmanovtyń aspaptaryn Qazaqstannyń kásibı ónerpazdary joǵary baǵalaıdy. Sheberdiń aıtýynsha, ınternette satylatyn aspaptardyń bári birdeı sapaly dybys bere bermeıdi.
— Maǵan ınternetten satyp alynǵan dombyrany restavratsııalaýǵa jıi ákeledi. Keıbiri arzan materıaldan jasalyp, tehnologııalyq qatelikterge jol berilgen. Syrttaı ádemi kóringenimen, úni kóńilden shyqpaıdy ári tez tozady. Dombyra tartýdy shyndap úırengisi keletinderge senimdi sheberge júginýge keńes beremin. Dombyra ádemi ǵana emes, úni de sapaly bolýy kerek, — deıdi sheber.
Nurjan Dilmanov ulttyq qolóner dástúrin saqtap qana qoımaı, ony jas urpaqqa úıretip keledi. Shákirtteri aspap jasaýdy meńgerip, túrli baıqaýlarǵa qatysady. Sheber úshin olarǵa kásiptiń qyr-syryn úıretýmen qatar, óz isine degen qurmetti sińirý de mańyzdy.
— Mýzykalyq aspap jasaıtyn adam áýenniń júrekke qýanysh syılaıtynyn túsinýi kerek. Sondyqtan ár buıymǵa jan-tánińdi salý mańyzdy. Aspaptyń shanaǵyn jasap, ishegin taǵyp qoıý jetkiliksiz. Ol ún shyǵaryp, adamdarǵa qýanysh syılaýy kerek. Shákirtterim de osyny túsinip, ulttyq ónerimizdi jalǵastyrsa deımin, — deıdi sheber.
Sheberdiń aıtýynsha, sońǵy jyldary ulttyq aspapqa degen qyzyǵýshylyq artqan. Balalar dombyra tartýdy balabaqshadan bastap úırenip, mektepter men oqýshylar saraılarynda jańa úıirmeler ashylyp jatyr. Búginde dombyra ár shańyraqtyń tórinen oryn alǵan.
Buǵan deıin «Ulttyq qolóner mektebi» jobasynyń beınesabaqtary YouTube jelisinde jarııalanǵanyn habarlaǵan edik.
