51 mlrd dollarǵa teń altyn: Ulttyq banktiń qory 15 jylda qalaı ózgerdi
ASTANA. KAZINFORM – Buǵan deıin Qazaqstan altyndy eń kóp satyp alýshy eldiń qatarynda bolǵan. Endi memleket altyn qorynyń bir bóligin qaıta satýdy josparlap otyr. Kazinform agenttiginiń tilshisi 15 jyl ishinde Ulttyq banktiń altynǵa qatysty strategııasy qalaı ózgergenin jáne qazirgi sheshimniń artynda ne turǵanyn zerttep kórdi.
Qyrkúıek aıynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteri 66,4 mlrd dollar. Onyń 51,4 mlrd dollary (shamamen 77%-y) – monetarlyq altyn, qalǵan 15 mlrd dollar shetel valıýtasyndaǵy aktıvterge tıesili.
Bıyl tamyz aıynda altynnyń úlesi tarıhı maksımýmǵa jetip, 79%-dan asty. Demek, rezervtiń basym deni bir aktıvke shoǵyrlanǵan. Bul ekonomıkada qaýipti deńgeı sanalady ári altyn baǵasy qubylmaly. Sondyqtan Ulttyq bank jyl sońyna deıin qordyń bir bóligin satyp, altynnyń úlesin 75%-ǵa deıin qysqartýdy josparlap otyr.
Altyndy qazir satý nelikten tıimdi?
Qazaqstan Ulttyq bankiniń halyqaralyq rezervi negizinen monetarlyq altyn men shetel valıýtasyndaǵy aktıvterden turady. Sońǵysyna sheteldik memlekettik baǵaly qaǵazdar, sheteldik bankterdegi depozıtter, sondaı-aq Halyqaralyq valıýta qorynyń arnaıy qaryz alý quqyqtary (SDR) jatady.
Keıingi birneshe jyl boıy Ulttyq bank álemdegi altyndy eń kóp satyp alýshylardyń qatarynda boldy, sol sebepti rezervte baǵaly metaldyń rekordtyq kólemi qalyptasqan. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, 2026 jyly qordaǵy baǵaly metaldar qory 386 tonnaǵa deıin ulǵaıdy. Osy eseppen alsaq, rezervterdiń jalpy kólemindegi altynnyń úlesi shamamen 78%.
Álııa Moldabekovanyń ózi kórsetkishtiń shamadan tys joǵary ekenin moıyndap otyr. Mamannyń pikirinshe, altynnan basqa aktıvterdi paıdalaný arqyly rezervti ártaraptandyrý qajet. Sondyqtan Ulttyq bank altyndy satýdy bastaǵan.
– Osynsha deńgeıdegi altyn úlesi rezervimizdi bir ǵana aktıvten turatyn portfelge uqsata bastady, – dedi ol.
Altyndy satýyn satamyz, al Ulttyq bank odan túsken qarjyny qaıda jumsaıdy? Sirá, baǵaly metaldan túsken qarajat sheteldik memlekettik oblıgatsııalarǵa baǵyttalatyn sekildi. Óıtkeni AQSh-tyń qazynashylyq oblıgatsııalaryna Ulttyq banktiń yntasy joǵary. Álııa Moldabekovanyń baǵalaýynsha, taıaýda AQSh oblıgatsııalarynyń kirisi 24 jyldaǵy eń joǵary deńgeıge jetken. Sarapshylar memlekettik oblıgatsııalar ótimdirek deıdi: paıyzdyq tabysy joǵary jáne qajet bolǵan jaǵdaıda aqshaǵa aınaldyrý ońaı.
Nelikten rezervte altyn kóp?
2012 jyly Baǵaly metaldardaǵy aktıvterdi tolyqtyrý úshin tazartylǵan altyndy satyp alýǵa memlekettiń basym quqyǵyn iske asyrý qaǵıdasy bekitildi. Sol kezden bastap Ulttyq bank otandyq affınaj zaýyttardan altyn satyp alýdy údetkenin kórdik.
Halyk Finance málimetterine súıensek, 2022 jylǵa qaraı Qazaqstannyń altyn-valıýta rezervterindegi altynnyń úlesi 70%-ǵa jýyqtaǵan edi. Al 2022 jyldan bastap Ulttyq bank rezervterdi ártaraptandyrý úshin altynnyń ornyna valıýtalyq aktıvterdi satyp ala bastady. Oǵan qosa 2023 jyly syrtqy naryqqa 57,4 tonna altyn satty.
Munyń qanshalyqty aýqymdy ekenin bilý úshin bir derek aıtaıyq: 2023 jyly Qazaqstan altyn satý boıynsha álemdegi ortalyq bankter arasynda birinshi orynǵa shyqty.
Bul qadam halyqaralyq rezervterdegi altynnyń úlesin 54,2%-ǵa deıin tómendetýge múmkindik bergenimen, keıinnen jaǵdaı qaıta ózgerip shyǵa keldi. Ótken jyldyń aqpanynda Ulttyq bank altyn satýdy báseńdetti, kerisinshe altyndy satyp alýǵa kóshken. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan ortalyq bankter arasynda altyn satyp alý kólemi boıynsha álemde ekinshi orynǵa shyǵyp, bir jylda qorǵa 57 tonna altyn qosqan. Osylaısha Ulttyq qordaǵy altyn 386 tonnadan asty.
Dúnıejúzilik altyn keńesiniń (World Gold Council) málimetinshe, Qazaqstan 2026 jyldyń tamyzynda altyn rezervteriniń kólemi boıynsha álemde 18-orynda tur. Bul Saýd Arabııasy, Ulybrıtanııa jáne Ispanııa elderinen de kóp.
Altyn qorynyń quny qalaı ósti?
Úsh jyl ishinde Qazaqstannyń altyn qorynyń quny úsh esege jýyq ósti. 2023 jylǵy qyrkúıekte 18,6 mlrd dollar bolǵan, bıyl qyrkúıekte 51,4 mlrd dollarǵa kóterildi.
Sarapshylar buǵan álemdik naryqta altyn baǵasynyń qymbattaýy edáýir yqpal etti degen oıda. Máselen, 2023 jyldyń kúzinen bastap altynnyń bir troı ýntsııasy shamamen 1 870 dollar bolǵan. Bıyl qańtarda baǵa sharyqtap, 5 247 dollarǵa deıin ósti. 16 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha, altynnyń bir troı ýntsııasy 4 205,25 dollar. Baǵanyń kóterilýine geosaıası ahýal, ortalyq bankter tarapynan altynǵa degen suranystyń artýy áser etkenge uqsaıdy.
Joǵarydaǵy ınfografıkaǵa nazar aýdarsaq, 2021–2026 jyldar aralyǵynda altyn baǵasynyń dınamıkasy aıtarlyqtaı kóterilgen. Naryq talabyna sáıkes, Qazaqstannyń halyqaralyq rezervterindegi altynnyń úlesi de shamamen 58%-dan 77%-ǵa deıin ósti.
Qunǵa qaraı kiris te joǵary, bıyl tamyz aıynda Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteriniń quny tarıhı deńgeıge kóterilip, 70,6 mlrd dollarǵa baǵalanyp otyr. Al olardyń quramyndaǵy altynnyń úlesi alǵash ret 79%-dan asty.
«Altynnyń rezervtegi úlesin 50%-ǵa deıin azaıtýǵa bolady»
R-Finance qarjy keńesshisi Arman Baıǵanov Ulttyq banktiń halyqaralyq qordaǵy altynnyń úlesin qysqartý týraly sheshimin oryndy dep sanaıdy.
– Bul – qalypty tájirıbe. Onyń ústine altynnyń úlesi birden ondaǵan paıyzǵa túsiretin oıymyz joq. Bar-joǵy 78%-dan 75%-ǵa deıin azaıtý týraly sóz bolyp otyr. Ulttyq bank ınvestıtsııalyq strategııasyna qaraı rezervterdi ártaraptandyrýy qajet. Mysaly, AQSh, Japonııa nemese basqa elderdiń oblıgatsııalaryn satyp alýǵa bolady. Qazir bazalyq mólsherleme joǵary deńgeıde, demek mundaı quraldardyń kiristiligi de tartymdy, – dep túsindirdi sarapshy.
Baıǵanovtyń pikirinshe, Ulttyq bank altynnyń úlesin josparlaǵan deńgeıden de qysqartýyna bolady.
– Rezervterdi ártaraptandyrý qajet. Altynnyń úlesi 75%-dy quraýy asa jaqsy kórsetkish emes. Meniń oıymsha, altynnyń úlesi 50%-dan aspaýy kerek. Qalǵan bóligi basqa valıýtalar men oblıgatsııalardan turǵany jón. Degenmen sońǵy birneshe jylda altyn kólemin ulǵaıtý arqyly memleket utty, óıtkeni onyń baǵasy aıtarlyqtaı ósti, – dedi qarjy keńesshisi.
Sonymen qatar sarapshy aldaǵy ýaqytta altyn baǵasy tómendeýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Ortalyq bankterdiń joǵary paıyzdyq mólsherlemesi men AQSh ekonomıkasy osy stsenarııge ákelýi múmkin.
– Alaıda altyn álemniń kóptegen ortalyq banki úshin senimdi qorǵanys aktıvi bolyp qala beredi, – dep esepteıdi ol.
16 qazanda Qazaqstanda bir gramm altynnyń baǵasy 60 713,63 teńgeni qurady. Ulttyq bank rezervtegi altyndy satsa, Qazaqstandaǵy altyn baǵasy ózgere me?
– Altyn rezervterin satý otandyq naryqtaǵy baǵaǵa áser etpeıdi. Birinshiden, baǵa báribir álemdik altyn qunymen baılanysty. Ulttyq banktiń altyn qorynyń bir bóligin satýy jahandyq naryqqa yqpal ete almaıdy. Óıtkeni Qazaqstannan birneshe ese kóp altyn qory bar elder de ony jınaqtaýdy jalǵastyryp otyr. Mysaly, Qytaı men Reseı altynnan bas tartpaıtyny anyq, – dep túıindedi Arman Baıǵanov.
Eske sala keteıik, Qazaqstan 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda ortalyq bankter arasynda altyndy eń kóp satyp alýshy eldiń qataryna endi. Osy kezeńde Ulttyq bank eldiń altyn rezervin 15 tonnaǵa ulǵaıtty.
