50 jylda Qytaıda bolǵan iri órt apattaryna sholý
ASTANA. KAZINFORM – Sıngapýrlyq Lianhe Zaobao basylymynyń habarlaýynsha, Qytaıdyń Gýandýn provıntsııasynyń Shantoý qalasynyń Chaonan aýdanyndaǵy tórt qabatty jeke turǵyn úıde 9 jeltoqsan kúni túnde órt shyǵyp, tilsiz jaý 12 adamnyń ómirin jalmaǵan.
Basylymnyń jazýynsha, qaza tapqandar bir áýlettiń músheleri bolyp shyqqan. Olardyń segizi oqıǵa ornynda kóz jumsa, tórteýi aýrýhanada jan tapsyrǵan. Qazirgi kezde órttiń sebebi anyqtalyp jatyr.
Qaıǵyly jaǵdaı Qytaı qoǵamynda rezonans týdyryp, aıtarlyqtaı pikirtalasqa muryndyq boldy. Bılik, BAQ jáne qoǵam nazary birden birneshe máselege – jeke turǵyn úılerde órt qaýipsizdik talabynyń saqtalmaýy, oqıǵada qylmystyq quramnyń bolmaýy, órttiń aldyn alý boıynsha nasıhat jumystarynyń dármensizdigi sııaqty ózekjardy máselelerge shoǵyrlandy. Ásirese bir áýlettegi tórt býynnyń tolyqtaı ajal qushýy qoǵam músheleriniń jappaı janashyrlyǵyn týdyryp, birqatar áleýmettik, etıkalyq másele talqyǵa salynýyna túrtki boldy. Áleýmettik jelidegi pikirtalas esik-terezege ornatylatyn temir torlar men jeke úılerge baqylaýdyń jetispeýshiligi tóńireginde órbip, órt qaýipsizdigi boıynsha aldyn-ala tekserýdiń álsizdigi basa aıtyldy.
Qaıǵyly oqıǵanyń qaıtalanbaýyn tileı otyryp, Kazinform tilshisi ótken elý jylda Qytaıda bolǵan iri órt apattaryna sholý jasap kórdi.
Almaly klýbyndaǵy órt. Órt 1977 jylǵy 18 aqpan túngi shamamen 22:00-de ShUAR Іle aımaǵynyń Qorǵas aýdanynyń Almaly óńirine irge tepken Іle Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý basqarmasynyń 61-shi polkiniń (qazir Shyńjań óndiris-qurylys korpýsy Tórtinshi dıvızııasynyń 61-shi polki atalady) klýbynda bolǵan.
Órtke 12 jastaǵy oıyn balasynyń fılm aıaqtalýǵa taıaǵanda «otpen oınaýy» sebep bolǵan. Balaqaı shaǵyn feıerverkti tutatyp, ony klýbtyń dálizine tastaǵan. Sonyń saldarynan zaldyń buryshynda úıilip turǵan gúl sheńberleri órtene bastaıdy. Qaǵazdan jasalǵan gúl sheńberleri Qytaı kósemi Mao Tszedýnnyń qazasyna oraı daıyndalyp, tıisti rásimderden keıin der kezinde tazartylmaı, shań basyp turǵan edi. Órt lezde órship, zaldy qyzyl jalyn sharpıdy.
Klýbta kúrdeli jóndeý jumystary júrip jatqandyqtan, esik-terezeler syrtynan bekitilip, tek jan esik qana ashyq qaldyrylǵan edi. Tosyn órtten esi shyqqan kórermender japa-tarmaǵaı jan esikke lap qoıady. Alaıda adam kóp, esik tar bolǵandyqtan, kópshiligi qashyp shyǵýǵa úlgere almaıdy.
Órt 694 adamnyń ómirin qııady, denesin kúıik shalǵan 161 adam múgedek bolyp qalady. Órt qurbandarynyń basym kópshiligi (500-den astam) – mektep oqýshylary. Bul órt QHR tarıhyndaǵy eń kóp adam shyǵynyna ákelgen qaıǵyly jaǵdaı retinde este qaldy.
Úlken Hıngan orman órti. 1987 jyldyń 6 mamyrynan 2 maýsymyna deıin Qytaıdyń Heılýntszıan provıntsııasyndaǵy Úlken Hıngan aımaǵynda bolǵan orman órti QHR tarıhyndaǵy eń iri orman órti retinde belgili. Resmı derek boıynsha, órt orman-toǵaıdy ǵana emes, kentter men eldi mekenderdi, turǵyn úıler men aǵash qoımalaryn, temirjol stantsııalaryn qosa jalmaǵan. Órtte 193 adam qaza taýyp, 226 adam jaralanǵan. Órt Úlken Hıngan aımaǵyndaǵy tórt birdeı orman sharýashylyǵyna jaıylǵan. Tilsiz jaýdyń tikeleı sebebi retinde orman qyzmetkeriniń buta shyrpıtyn mashınany iske qosýy kezinde jerge tógilgen benzınniń tutanýy aıtylady. Keı zertteýlerde ormandy aımaqtaǵy órt qaýipsizdigine jetkilikti nazar bólinbeýi jáne órttiń aldyn alý, sóndirý boıynsha júıeli daıyndyqtyń bolmaýy, sondaı-aq órtti sóndirý kezindegi óreskel bıýrokratııalyq salǵyrttyq ta orman órtin ulǵaıtqan basty sebepter retinde atalady.
Fýsın qalasynyń Iıýan bı zalyndaǵy órt. 1994 jyly 27 qarasha kúni saǵat 13:28-de Lıaonın provıntsııasynyń Fýsın qalasyndaǵy Iıýan bı zalynda bolǵan órttiń saldarynan 233 adam qaza taýyp, 20 adam túrlishe deńgeıde jaraqat alady.
Órt temeki tuqyly túsken gazettiń janýynan shyqqan. №3 bólmeden bastalǵan órt der kezinde sóndirilmeı, kózdi ashyp-jumǵansha laýlap sala beredi. Zalda adam sany shekten tys kóp, al qaýipsizdik esikteri tar ári biteý bolǵandyqtan, evakýatsııalaý sharasy sátsiz aıaqtalady.
Qaramaıly qalasynyń Dostyq saraıyndaǵy órt. 1994 jyly 8 jeltoqsan kúni ShUAR Qaramaıly qalasyndaǵy Dostyq saraıynda toǵyz jyldyq mindetti bilim jáne saýatsyzdyqpen kúres boıynsha qol jetken nátıjelerdi tekserýge kelgen jumys tobynyń qurmetine arnalǵan ádebı-mýzykalyq kesh ótedi. Oǵan qaladaǵy on shaqty mekteptiń oqýshylary men muǵalimderi, tıisti mekemelerdiń qyzmetkerleri qatysady.
Shara kezinde sahnadaǵy jaryq projektory mańaıyndaǵy matany kúıdirip, lap ete túsken ot lezde perdege tutanady. Іzinshe órt jyldam órship, zaldy qara tútin qaptaıdy. Muǵalimder oqýshylardy evakýatsııalaýǵa tyrysqanmen, zaldaǵy tótenshe jaǵdaıǵa arnalǵan 8 qaýipsizdik esiginiń tek bireýi ǵana ashyq edi. Laýlaǵan jalyn, qoıý tútin, ýly gaz jáne jan ushyrǵan úreı, eń bastysy evakýatsııalaýdyń tártipsiz uıymdastyrylýynan tilsiz jaý aýyr shyǵyn ákeledi. Órt sóndirýshiler oqıǵa ornyna der kezinde jetip úlgergenmen, qyzyl órtten 325 adam qaza taýyp, 130 adam kúıip jaralanady. Qaza tapqandardyń 288-i – mektep oqýshysy.
Loıan qalasynyń Dýndý saýda ortalyǵyndaǵy órt. 2000 jylǵy 25 jeltoqsan kúni 21:35-te Henan provıntsııasynyń Loıan qalasyndaǵy Dýndý saýda ortalyǵynda iri órt boldy. Apat saldarynan 309 qaza taýyp, 7 adam jaralandy.
Órtke dúken qyzmetkerleriniń eshqandaı qaýipsizdik sharasyn qoldanbastan dánekerleý jumystaryn júrgizgeni sebep bolǵan. Dánekerleý ushqyndary jertóleniń ekinshi qabatyndaǵy barqyt matalarǵa túsip, ot shyqqan. Al dúken qyzmetkerleri ony der kezinde habarlamaı, oqıǵa ornynan taıyp turǵan. Saýda ortalyǵynyń bas menedjeri men ózge qyzmetkerleri de tórtinshi qabattaǵy oıyn-saýyq alańyna eskertpesten sytylyp shyqqan. Tórt baspaldaqtyń úsheýi temir tormen bekitilip, al qalǵan bireýi órtke oranǵandyqtan, oıyn-saýyq alańyndaǵy adamdardyń kópshiligi qashyp shyǵa almaı, 309 adam ýly tútinge tunshyǵyp, jan tapsyrǵan.
Tszılın qalasynyń Chjýnbaı saýda ortalyǵyndaǵy órt. 2004 jylǵy 15 aqpanda Tszılın provıntsııasynyń Tszılın qalasyndaǵy Chjýnbaı saýda ortalyǵy otqa oranady. Órtke turmystyq tehnıkalar dúkenindegi qyzmetkerdiń qoımada shylym shegýi sebep bolǵan. Al qoıma kúzetshileri órtti baıqaı sala qashyp ketken, saldarynan jurtshylyqty ýaqtyly evakýatsııalaý múmkin bolmaı, 54 adam kóz jumyp, 70-ten astam adam jaraqat alady.
Shahe qalasynyń Chjantsýn temirtas kenishindegi órt. 2004 jylǵy 20 qarasha kúni tańǵy saǵat 3 shamasynda Hebeı provıntsııasynyń Shahe qalasynyń Chjantsýn aýylyndaǵy №1 ken ornynda jumysshylardyń elektr dánekerdi erejege saı paıdalanbaýynan aınaladaǵy aǵash zattary tutanyp, órt shyǵady. Kenshiler buǵan deıin qazý jumystaryn ruqsat etilgen aýmaqtan tys zańsyz júrgizip kelgendikten jáne shahtanyń jobasynda evakýatsııalyq jol qarastyrylmaǵandyqtan, qyzyl jalyn jyldam ulǵaıyp, kórshiles tórt shahtany sharpyǵan. Oqıǵada 70 kenshi jan tapsyrdy.
Lıaoıýan qalasynyń ortalyq aýrýhanasyndaǵy órt. 2005 jyly 15 jeltoqsan kúni saǵat 16:30 shamasynda Tszılın provıntsııasynyń Lıaoıýan qalasyndaǵy eń iri medıtsınalyq mekeme – Ortalyq aýrýhanada órt bolyp, 39 adam qazaǵa ushyrady. 210 adam túrlishe deńgeıde jaraqat aldy.
Apattyń tikeleı sebebi — aýrýhananyń kommýtatsııalyq bólmesindegi elektr symynyń qysqa tuıyqtalýynan janǵysh zattardyń tutanýy. Sonymen qatar elektr júıesin jańartý jumystarynyń sapasyz júrgizilýi, paıdalanylǵan kabelderdiń talapqa saı bolmaýy, órttiń kesh habarlanýy, sóndirý jumystarynyń keshigip bastalýy jáne órt qaýipsizdigi talaptarynyń durys oryndalmaýy da apattyń negizgi sebepteri retinde atalady.
Shenchjen qalasynyń Ývan klýbyndaǵy órt. 2008 jylǵy 20 qyrkúıek kúni 23:00 shamasynda Qytaıdaǵy ekonomıkalyq reformalardyń kóshbasshysy atanǵan Shenchjen qalasynyń Lýngan aýdanyndaǵy Ývan klýbynda shyqqan órtten 43 adam qaza taýyp, 88 adam jaralandy.
Keıin anyqtalǵandaı, klýb tirkelmegen zańsyz oıyn-saýyq ortalyǵy eken, onda órt qaýipsizdigi talaptary óreskel buzylǵan. Sol túni klýbta júzdegen adam bolǵan. Qaıǵyly oqıǵaǵa sahnada atylǵan feıerverktiń ushqynynyń tóbege ornatylǵan polıýretan plıtkasyn tutandyrýy sebep bolǵan. Sondaı-aq klýbtyń ishki sáýletine janǵysh zattar shekten tys kóp qoldanylǵan. Olar janǵan kezde kóp mólsherde ýly gaz bólingen. Al tótenshe jaǵdaıǵa arnalǵan eni 10 metrge taıaý dálizde bas saýlaǵan adamdar bastyrylyp, orny tolmas qasiretke ulasqan.
Shanhaı qalasynyń Tszınan aýdanyndaǵy órt. 2010 jylǵy 15 qarashada Shanhaı qalasynyń Tszınan aýdanyndaǵy Tszıaochjoý jolynda ornalasqan kópqabatty turǵyn úılerdiń biri órtke oranady, saldarynan 58 adam qaza taýyp, 71 adam jaralanady. Sol kúnderi ǵımaratta Tszınan aýdandyq ákimdiginiń uıymdastyrýymen energııa únemdeý boıynsha jańǵyrtý-jóndeý jumystary júrgizilip jatqan. Tergeý nátıjesi kórsetkendeı, apattyń tikeleı sebebi, jumysshylar onynshy qabatta ruqsatsyz dánekerleý jumysyn júrgizip, saldarynan polıýretannan jasalǵan jylý oqshaýlaǵysh tutanǵan.
Tıantszın qalasynyń Bınhaı aýdanyndaǵy jarylys. 2015 jyldyń 12 tamyzynda, saǵat 22:51-da Tıantszın qalasynyń Bınhaı aýdanyndaǵy Tıantszın portynda ornalasqan Jýıhaı kompanııasynyń qaýipti zattar qoımasynan órt shyǵyp, sońy alapat jarylysqa ulasady. Keıin belgili bolǵandaı, jarylystyń qýaty shamamen 450 tonna trotıl ekvıvalentine teń bolǵan. Apattan 165 adam qaza taýyp (onyń ishinde polıtsııanyń órt sóndirýshi bólimniń 24 jaýyngeri, porttyń órt sóndirýshiler tobynyń 75 qyzmetkeri, 11 polıtsııa qyzmetkeri, sondaı-aq jaqyn mańda turatyn 55 turǵyn), 8 adam iz-tozsyz joǵalǵan, 798 adam jaralanǵan, 304 ǵımarat, 12,428 avtokólik, 7,533 konteınerge zaqym kelgen.
Anıan qalasynyń zaýyt úıindegi órt. 2022 jyly 21 qarasha kúni Henan provıntsııasynyń Anıan qalasynyń Ýenfen aýdanyndaǵy Kaısında saýda kompanııasynyń óndiristik ǵımaratynda bolǵan órtten 42 adam qaza taýyp, 2 adam jaralanǵan.
Tilsiz jaý 16:22-de tutanyp, 20:00-da tolyq baqylaýǵa alynady. Resmı derekterge sáıkes, órttiń sebebi — ǵımarattyń birinshi qabatyndaǵy qoımada ruqsatsyz júrgizilgen dánekerleý jumystary kezinde ot ushqynynyń maqta mamyǵyn tutandyrýy. Іzinshe tsehta úıilip turǵan matalar qyzyl jalynǵa oranady. Qoıý ýly tútinnen ekinshi qabattaǵy jumysshylar da tunshyǵyp qaza tabady.
Sınıýı qalasyndaǵy dúken órti. 2024 jylǵy 24 qańtar kúni saǵat 15:24-te Tszıansı provıntsııasy Sınıýı qalasynyń ıÝıshýı aýdanyndaǵy Tszıaleıýan kesheniniń jertólesindegi dúkenderdiń birinde órt shyǵady. Bul jaǵdaı dúkenniń tońazytqysh qoımasyn jóndeý kezinde jumysshylardyń ashyq ot paıdalanýynan bolǵan. Órt kezinde qoıý tútin baspaldaq dálizi arqyly ekinshi qabattaǵy oqý ortalyǵy men qonaqúıge jaıylyp, sol kúni ǵımaratta bolǵan kolledj stýdentteri men qonaqúı klıentteri qamalyp qalady. Sınıýı qalalyq órt sóndirý qyzmeti oqıǵa ornyna 118 qutqarýshy jiberdi. Órtten 39 adam qaza tapty, olardyń arasynda kolledj stýdentteri de bar.
Qaıǵyly oqıǵalar ekonomıkanyń jyldam ósimine qaramastan Qytaıdyń óndiristik qaýipsizdik júıesinde oryn tepken olqylyqtardyń az emes ekenin kórsetedi. Zańsyz jumys, erejesiz táýekel, dabylsyz júıe jáne salǵyrttyq pen jaýapkersizdik kezkelgen sátte sansyz adamnyń ómirin qııatyn iri apatqa ákelýi múmkin. Bul bizge de sabaq bolýǵa tıis.