5 shilde. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

5 shilde, BEISENBІ

Kabo-Verde Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1975). Kabo-Verde - Batys Afrıka jaǵalaýlaryna jaqyn Atlant muhıtyndaǵy 8 iri jáne 10 usaq aralda ornalasqan memleket. Astanasy - Praıa qalasy. Resmı tili - portýgal jáne kreol tilderi. Aqsha birligi - eskýdo.  Memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament - Ulttyq assambleıa.

Armenııa Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Konstıtýtsııa kúni. 1995 jylǵy maýsymnyń 5-degi jalpyhalyqtyq referendýmda Armenııa Konstıtýtsııasy qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Armenııa Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 27-inde ornatyldy.

Venesýelanyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1811). Ispanııanyń bodaýynda bolǵan Venesýela 1811 jyly táýelsizdigin talap etti. Sol táýelsizdigin 1830 jyly ǵana alyp, Ońtústik Amerıkadaǵy birinshi táýelsiz el boldy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Venesýela Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1996 jylǵy mamyrdyń 8-inde ornatyldy.

Aljır Halyqtyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Aljır - Soltústik Afrıkada, Jerorta teńiziniń batysynda ornalasqan memleket. Batysynda Marokkomen, Batys Saharamen, ońtústiginde Nıgermen, shyǵysynda Lıvııamen, Týnıspen shektesedi. Astanasy - Aljır qalasy. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - dınar.

Qazaqstan Respýblıkasy men Aljır arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1996 jylǵy naýryzdyń 15-de ornatyldy.

Kooperatorlardyń halyqaralyq kúni. BUU Bas Assambleıasynyń kooperatıvtik alıanstyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı shaqyrylǵan 49-shy sessııasynyń sheshimimen shilde aıynyń birinshi senbisinde atap ótiledi (1994 jylǵy jeltoqsannyń 23-indegi 49/155 qararynyń negizinde).

Qyrǵyzstannyń medıtsına qyzmetkerleri kúni. 1992 jyly shildede «Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń halyq densaýlyǵyn qorǵaý týraly» Zańnyń qabyldanýyna oraı Qyrǵyz Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen. Shildeniń birinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

20 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Bolgarııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy.

20 jyl buryn (1992) Oralda Qazaq drama teatry ashyldy.

18 jyl buryn (1994) Managýada Qazaqstan Respýblıkasy men Nıkaragýa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly hattamaǵa qol qoıyldy.

13 jyl buryn (1999) Almatyda Ortalyq meshittiń ashylý saltanaty ótti. Bul meshitte bir mezgilde 2200 adam namaz oqı alady. Sondaı-aq juma namazyn oqıtyn erler men áıelderdiń zalyna 200-den astam adam sııady. Sonymen qatar meshitte jas jubaılardyń nekesin qııatyn arnaıy neke zaly da bar.

11 jyl buryn (2001) Aqmola oblysy, Şýche qalasyndaǵy Kadet korpýsy ǵımaratynyń aldynda qazaqtyń uly ǵalymy, shyǵystanýshy, tarıhshy, etnograf, geograf, folklortanýshy, aǵartýshy-demokrat Shoqan Ýálıhanovtyń eskertkishi ashyldy.

7 jyl buryn (2005) Temirtaý qalasynda «SOS Kinderdorf International» Halyqaralyq qorynyń  qarjysyna otbasylyq úlgidegi balalar aýyly ashyldy. Ashylý saltanatyna qor prezıdenti, «SOS Qazaqstan balalar aýyly» qorynyń qurmetti prezıdenti, SOS - álemdegi balalar aýyldary uıymdyq qozǵalysynyń kórnekti qaıratkeri, Qazaqstandaǵy qozǵalystyń bastamashysy jáne onyń belsendi qatysýshysy Gelmýt Kýtın, Halyqaralyq qordyń bas hatshysy Rıhard Pıhler jáne «SOS Qazaqstan balalar aýyly» qory qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy Galına Sývorova qatysty. Temirtaýdaǵy osynaý aýylda úshten on eki jasqa deıingi 90 bala turady. Samarqand sý qoımasynyń jaǵalaýyna salynǵan eki qabatty úılerdiń árqaısysynda 6-7-i adamnan quralǵan bir otbasy turady.

«SOS Kinderdorf International» Halyqaralyq qory qarjylandyratyn osyndaı aýyldar Almaty men Astanada da bar.

18 jyl buryn (1994) Almatyda «Internatsıonal banktiń» tusaýkeser rásimi ótti. Oǵan Nıý-Iorktegi Cheıd Manhetten bankisiniń prezıdenti Arodr Raıan myrza qatysty.

16 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar týraly» Zańy qabyldandy.

12 jyl buryn (2000) 2000 jyl mádenıetti qoldaý jyly dep jarııalanýyna oraı, sonymen qatar Astana qalasyn áleýmettik-mádenı damytý maqsatynda jáne kórnekti qazaq ánshisi Kúlásh Baıseıitovanyń atyn máńgi este saqtaý úshin K.Baıseıitov atyndaǵy opera jáne balet teatryna Ulttyq teatr mártebesin berý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

8 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Baılanys týraly» Zańy qabyldandy.

58 jyl buryn (1954) Ulybrıtanııada Rıchard Beıker «Bı-Bı-Sı teledıdar jańalyqtary» baǵdarlamasyn usyndy.

18 jyl buryn (1994) Qytaıda eń tómengi eńbekaqy mólsherin, segiz saǵattyq jumys kúni men balalar eńbegin  paıdalanýǵa tyıym salýdy bekitken eńbek týraly zań qabyldandy.

12 jyl buryn (2000) Atyraý qalasynyń ortalyq alańyna túrki tektes mámlúkter arasynan shyqqan, Mysyrdy bılegen sultan, ortaǵasyrlyq Mysyrdyń asa iri áskerı jáne memleket qaıratkeri Beıbarys sultanǵa arnalǵan eskertkishtiń ashylý saltanaty ótti. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev qatysty.

5 jyl buryn (2007) Elordada «Bógenbaı batyrdyń» eskertkishi ashyldy.

Eskertkish Saryarqa men Bógenbaı batyr kósheleriniń qıylysynda ornalasqan. Saltanatty sharaǵa Astana qalasy ákiminiń orynbasary Ermek Amanshaev, Parlament Senatynyń depýtaty Ómirbek Baıgeldi jáne Kákimbek Salyqov, Aldan Smaılov, Myrzataı Joldasbekov syndy jazýshylar qatysty. Qarakók granıtten jasalǵan eskertkishtiń jalpy bıiktigi 11,3 metr. Eskertkishtiń avtory - músinshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Toqtar Ermekov.

Bógenbaı batyr (1680-1775/1776) - XVIII ǵasyrdaǵy qazaq halqynyń dańqty qolbasshylarynyń biri, jońǵar basqynshylaryna qarsy azattyq kúresin uıymdastyrýshy.

5 jyl buryn (2007) Businesswomen.kz iskerlik jýrnalynyń alǵashqy sany jaryq kórdi.

Jýrnaldyń negizgi qaǵıdasy - iskerlik álemdi áıelderdiń kózimen kórsetip, tanystyrý. Jýrnal, sondaı-aq saıasat, mádenıet, sport, sán taqyryptaryn da qamtıdy. Eki aıda bir ret jáne qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde shyǵarylatyn jýrnaldyń jalpy tırajy 20 myń danany quraıdy.

3 jyl buryn (2009) Aqtaýda múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan 210 oryndyq psıho-nevrologııalyq ınternat úıi ashyldy.

Internat úıiniń qurylysy 2007 jyly bastalǵan bolatyn.

2 jyl buryn (2010) Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs arasyndaǵy Keden odaǵy óz kúshine endi. Keden odaǵy qyzmetiniń quqyqtyq jáne qarjylyq qyrlaryn retteıtin bir top halyqaralyq kelisimsharttar qabyldandy. Kóptegen arnaıy sheshimder bekitildi.

ESІMDER

54 jyl buryn (1958) teatrtanýshy, pedagog, ónertaný ǵylymynyń kandıdaty, professor, mádenıet qaıratkeri QABDIEVA Sánııa Dúısenhanqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Máskeý teatr óneri ınstıtýtynyń (qazirgi Reseı teatr óneri akademııasy) teatrtaný bólimin bitirgen. 1983 jyldan Qazaq teatr jáne kıno ınstıtýtynda pedagogıkalyq qyzmetpen aınalysady. 2000-2001 jyldary Qazaq memlekettik óner akademııasynyń ǵylymı ister jónindegi prorektory bolǵan. Qazir atalmysh akademııanyń teatr óneri men teorııasy tarıhy kafedrasynyń meńgerýshisi. 1983 jyly «Qazaq teatryndaǵy folklorlyq dástúrler» atty zertteý kitaby jaryq kórgen. 1998 jyly Bratıslava qalasynda ótken Halyqaralyq teatr ınstıtýtynyń (ITI International theatre institute) halyqaralyq teatr konferentsııasynda ǵylymı baıandama jasaǵan.

88 jyl buryn (1924-1986) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Uly Otan soǵysynyń ardageri POLETAEV Stanıslav Dmıtrıevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Volgograd qalasynda týǵan. Lenıngrad áskerı-teńiz medıtsına akademııasyn bitirgen. 1961-1964 jyldary - Qazaq týberkýlez (ókpe aýrýy) ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary. 1964-1971 jyldary - Tselınograd medıtsına ınstıtýtynyń rektory jáne týberkýlez (ókpe aýrýy) kafedrasynyń meńgerýshisi. 1971-1986 jyldary Ortalyq dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynyń (Máskeý) bólim bastyǵy, týberkýlez kafedrasynyń professory, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

S.Poletaevtyń negizgi ǵylymı eńbekteri ftızıatrııa máselelerine arnalǵan. Ǵalym tynys organdary týberkýleziniń epıdemıologııasy men belgilerin zerttep, ony emdeý tásilderin,  jańa mıkrob shtammyn usyndy. Bir avtorlyq kýáligi bar.

2-shi dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

63 jyl buryn (1949) ónertanýshy, tarıhshy JANGELDIN Ermek Toqtaǵalıuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin, Reseı óner, mádenıet jáne týrızm qyzmetkerlerin qaıta daıarlaý ınstıtýtyn, Qazaqstan Ǵylym akademııasy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aspırantýrasyn  bitirgen. 1982-1983 jyldary - «Qazkitap» birlestigi Respýblıkalyq kitap bazasynyń dırektory. 1983-1994 jyldary - Qazaq KSR Memlekettik murajaıynyń ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, Almaty oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner murajaıynyń dırektory. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstriniń orynbasary. 1995-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik murajaıynyń dırektory. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne ónerdi qoldaý memlekettik qory atqarýshy dırektorynyń orynbasary. 2001 jyldan N.Nazarbaev Bilim qorynyń «Mıras» halyqaralyq mektebi mádenı bilim berý baǵdarlamalarynyń dıırektory qyzmetin atqarady.

«Dostyq» ordenimen, medalmen marapattalǵan.

52 jyl buryn (1960) Qaraǵandy oblysy ishki ister departamentiniń bastyǵy, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, general-maıor RAHYMBERLIN Nurlan Armııauly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. KSRO ІІM Qaraǵandy joǵarǵy mektebin jáne Reseı Federatsııasynyń Akademııasyn bitirgen.

Mılıtsııa ýchaskelik ınspektory, Saran qalalyq ishki ister bóliminiń tergeýshisi, Qaraǵandy oblysynyń ishki ister organdarynda, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi basshylyq laýazymdarynda, Qaraǵandy oblysynyń Іshki ister departamenti bastyǵynyń tergeý jónindegi orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi tergeý komıtetiniń basshylyq laýazymynda qyzmetter atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń qańtarynan.

71 jyl buryn (1941) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qorǵanys ýnıversıtetiniń professory, Reseı Federatsııasy Áskerı Akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń zapastaǵy polkovnıgi, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty ERMEKBAEV Pernehan Áshimbaıuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Shý aýdanynda týǵan. Tashkent tank ýchılışesin (qazirgi Pavel Rybalko atyndaǵy Tashkent joǵarǵy komandalyq tank ýchılışesi), Áskerı saýytty tank áskerleri akademııasyn bitirgen. Tank vzvodynyń komandıri, Baltıkalyq flot rotasy komandıriniń orynbasary, Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılışeniń (qazirgi Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýty) muǵalimi bolǵan. 1975-1976 jyldary - Orta Azııalyq áskerı okrýgi saýytty tank qyzmettiń tehnıkalyq daıyndyǵy boıynsha ofıtseri. 1976-1979 jyldary - Saýytty tank áskerleri akademııasynyń adıýnkti. 1979-1987 jyldary - Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, kafedra bastyǵynyń orynbasary. 1987-1990 jyldary - Shershel qalasyndaǵy Aljır áskerı akademııasynyń keńesshisi, aǵa oqytýshysy. 1990-1997 jyldary - Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy áskerı akademııasynyń saýytty tank tehnıkasy kafedrasynyń bastyǵy, ǵylymı-zertteý bóliminiń bastyǵy.

1998-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Áskerı-ǵylymı ortalyǵynyń bastyǵy, «Baǵdar» («Orıentır») áskerı-teorııalyq jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. 80-nen asa áskerı-ǵylymı eńbektiń avtory.

«Jaıaý áskerdiń mashınasy», «Saýytty tank qarý jaraqtary» t.b. kitaptardyń, «Áskerı is» sózdiginiń avtory.

«Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattalǵan.

66 jyl buryn (1946) QR Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy  ekonomıka ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyń jáne Halyqaralyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi, Frans Kafka atyndaǵy Halyqaralyq syılyqtyń laýreaty, Vengrııa Respýblıkasyndaǵy Kartsag qalasynyń qurmetti azamaty TURSYNOV Saǵynbek Toqabaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti), Qazaqstan KSR Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebin, Taldyqorǵan zań ınstıtýtyn bitirgen. 1970-1972 jyldary - Qaraǵandy oblystyq komıteti tehnıkalyq daıyndyq mektebi bastyǵynyń orynbasary. 1972 jyly - Qazaqstan Jastar aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1972-1981 jyldary - partııa komıtetiniń hatshysy, keńshar dırektory. 1981-1984 jyldary - Qaraǵandy oblystyq partııa komıteti bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1984-1988 jyldary - Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń sektor meńgershisi, aýyl sharýashylyǵy jáne taǵam ónerkásibi bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1988-1989 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1989-1990 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1990-1991 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1990-1992 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq keńestiń tóraǵasy. 1992-1993 jyldary - Taldyqorǵan oblysynyń ákimi. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń basshysy. 1996-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Avstrııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, Venadaǵy, Evropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Halyqaralyq uıymdar janyndaǵy Turaqty ókili mindetin qosa atqarýshy. 2002-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Vengrııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Bolgarııa Respýblıkasyndaǵy, Rýmynııadaǵy, Chehııa Respýblıkasyndaǵy, Slovak Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi mindetin qosa atqarýshy. 2007 jyldan qazirgi qyzmetinde

 «Qurmet», «Qurmet belgisi», «Parasat» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

66 jyl buryn (1946) Qostanaı oblystyq «Qostanaı tańy» gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary, jýrnalıst, jazýshy, Qazaqstan Respýblıkasy Jazýshylar odaǵynyń, Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Qazaqstannyń mádenıet qaıratkeri MEŃDІBAEV Sálim Toqmyrzauly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Meńdiqara aýdanynda týǵan. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1963-1965 jyldary - Sokolov-Sarybaı ken baıytý kombınatynda tokar. 1971-1990 jyldary - «Qostanaı tańy» Qostanaı oblystyq gazetinde aǵa korrespondent, bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy bolǵan. 1996-2000 jyldary - Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde muǵalim qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 1990 jyldan bastap isteıdi. Jazýshynyń «Júrek lúpili», «Emenniń aıyr butaǵy», «Móp-móldir dúnıe» atty kitaptary bar.

«Áskerı erligi úshin», «Eńbektegi erligi úshin», «Eńbek ardageri», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» medaldarymen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jeke alǵysyna ıe bolǵan. Qostanaı metsenattar klýbynyń «Qazyna» syılyǵynyń, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń, «Qazaq tili» qoǵamy aımaqtyq uıymy «Ultjandy azamat» syılyqtarynyń, Qostanaı oblysy ákimi syılyǵynyń ıegeri, respýblıkalyq jáne oblystyq konkýrstardyń birneshe dúrkin jeńimpazy jáne júldegeri.

59 jyl buryn (1953)  Qazaqstan Respýblıkaschy Qorǵanys mınıstriniń orynbasary, general-maıor MAIKEEV Baǵdat Ábdiqadyruly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Kóktóbe aýylynda týǵan. 1971-1973 j. Keńes Armııasy qatarynda merzimdi áskerı qyzmetin atqardy. 1982 jyly Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, al 1992 jyly  Qaraǵandydaǵy QR ІІM joǵary mektebin bitirdi. 1981 j. maýsym - 2009 j. qyrkúıek aralyǵynda ІІM júıesinde qyzmet etti. 2009 j. qyrkúıek - 2010 j. qarasha - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly  Kúshteri Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý  bas basqarmasynyń bastyǵy. 2010 j. qarasha - 2011 j. qyrkúıek - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Alqasynyń hatshysy - Apparat basshysy. 2011 j. qyrkúıekten Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń úkimimen Qorǵanys mınıstriniń orynbasary qyzmetine taǵaıyndaldy.

II dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattalǵan.