5 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstan halqy tilderi kúni

Buryn Qazaqstan halqy tilderi kúni elimizde qyrkúıektiń ár úshinshi jeksenbisinde atalyp ótetin. 2017 jyldan beri mereke 5 qyrkúıekte atap ótiledi.

Bul kúni qazaqtyń kórnekti ǵalymy, ádebıettanýshy ári tilshi Ahmet Baıtursynuly dúnıege kelgen. Ol qazaq grammatıkasyn ǵylymı turǵydan júıelep, til bilimine qajetti ǵylymı ataýlardy engizdi.

Halyqaralyq qaıyrymdylyq kúni

1997 jylǵy 5 qyrkúıekte qaıyrymdylyq isimen tanylǵan Tereza ana uzaqqa sozylǵan dertten kóz jumdy. Onyń qaıyrymdylyqqa qosqan zor úlesin eskerip, BUU Bas Assambleıasy 5 qyrkúıekti Halyqaralyq qaıyrymdylyq kúni dep jarııalaý týraly sheshim qabyldady. Bul kún alǵash ret 2013 jyly atalyp ótip, osyǵan oraı túrli nasıhat jáne aǵartý sharalary uıymdastyryldy.

OQIǴALAR

1933 jyly Almatyda Mıhaıl Lermontov atyndaǵy respýblıkalyq drama teatry ashyldy. Teatr ujymy Semeıde jasaqtalǵan. Shymyldyǵy K. Trenevtiń «Lıýbov ıArovaıa» pesasymen túrildi. 1964 jyly Mıhaıl Lermontovtyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı teatrǵa aqynnyń esimi berildi. 1974 jyly Máskeýdegi sátti gastrolden keıin oǵan «Akademııalyq teatr» ataǵy berildi.

2001 jyly Pavlodarda Máshhúr Júsip atyndaǵy meshit ashyldy. Meshit 48×48 metrlik segiz sáýleli juldyz pishininde salynǵan. Munaralarynyń bıiktigi – 63 metr, kúmbeziniń jarty aıymen qosa eseptegendegi bıiktigi – 54 metr. Meshittiń jalpy aýmaǵy – 7 240 sharshy metr.

2009 jyly Máskeýdegi Qyzyl alańda ótken «Spasskaıa bashnıa» halyqaralyq áskerı-mýzykalyq festıvalinde alǵash ret qazaqtyń kúıi oryndaldy.

Saltanatty sherý men defılege Qazaqstan Respýblıkasy Respýblıkalyq ulany Qurmet qaraýyly rotasynyń komandıri, kapıtan Qanat Ázimbaev jetekshilik etti. Prezıdenttik orkestrdiń bastyǵy, podpolkovnık Talǵat Berdiǵulov dırıjerlik etti.

2012 jyly Nazarbaev Ýnıversıtetiniń Joǵary bilim berý mektebi saltanatty túrde ashyldy. Mektepti qurý jónindegi yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa Nazarbaev Ýnıversıteti, Kembrıdj ýnıversıteti jáne Pensılvanııa ýnıversıteti 2012 jylǵy 20 tamyzda qol qoıdy.

2014 jyly Máskeýdegi Vagankov zıratynda qazaqtyń shyǵarmashylyq zııaly qaýymynyń kórnekti ókili, jazýshy, dramatýrg ári talantty pedagog Júsipbek Aımaýytovtyń týǵan jerinen ákelingen bir ýys topyraqty tabystaý rásimi ótti. Qýǵyn-súrginge ushyraǵan qazaq qalamgeriniń jerlengen jeri 2014 jyly ǵana belgili boldy.

2015 jyly Almatyda «Poprobýı Almaty na vkýs!» atty alǵashqy qalalyq taǵam festıvali ótti. Bılet satýdan túsken qarajat túgeldeı Qazaqstan Qyzyl Jarty Aı qoǵamyna berildi. Qarjy tótenshe jaǵdaı bolǵan jerge alǵashqylardyń biri bolyp jetip, apat saldaryn joıýǵa kómektesetin eriktiler tobyn qajetti qural-jabdyqpen qamtamasyz etýge jumsaldy.

Festıvalde 14 uıym óz taǵamdaryn usyndy. Olardyń qatarynda meıramhanalar, kofehanalar, naýbaıhanalar, aspazdyq startaptar men otandyq brendter boldy.

2016 jyly Almatydaǵy «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrortynda Almaty Mount Fest 2016 halyqaralyq festıvali alǵash ret ótti. Festıval Almaty qalasynyń 1000 jyldyǵy men Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaldy.

Almaty Mount Fest 2016 – Ortalyq Azııadaǵy taý sportyna arnalǵan eń iri halyqaralyq festıval. Ol birneshe jyldan beri Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen, jaqyn jáne alys shetelderden kelgen sportshylar men ekstremaldy sport áýesqoılarynyń basyn qosyp keledi.

2019 jyly Astanada Qazaqstan Jastar Fest 2019 jastar sport festıvali ashyldy.

Kórermender jas karateshiler men grepplıng sheberleriniń ónerin tamashalady. Sondaı-aq asyq atý, bes asyq, arqan tartý jáne gir kóterý sekildi ulttyq sport túrlerinen saıystar ótti.

2021 jyly Tatarstannyń Qazan qalasynda TMD elderiniń alǵashqy oıyndary ashyldy. Ashylý saltanaty toǵyz eldiń – Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Moldova, Tájikstan, Ózbekstan jáne Reseıdiń týlary sherýimen bastaldy.

TMD tarıhynda mundaı oıyndar alǵash ret uıymdastyryldy. Dostastyq aıasynda buǵan deıin de sport jarystary ótken, biraq mundaı aýqymda uıymdastyrylmaǵan edi. Oıyndarǵa 23 jasqa tolmaǵan sportshylar qatysty. Bul jarys olarǵa iri halyqaralyq dodalarda óner kórsetý tájirıbesin jınaýǵa múmkindik berdi.

2023 jyly Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaev «Batyl toıtarys-2023» strategııalyq komandalyq-shtabtyq áskerı oqý-jattyǵýyna qatysyp, áskerı qyzmetshiler aldynda sóz sóıledi. Memleket basshysy oqý-jattyǵýǵa jumyldyrylǵan bólimshelerdiń daıyndyǵyna joǵary baǵa berdi.

Prezıdent kúrdeli geosaıası jaǵdaıda mundaı áskerı oqý-jattyǵýlardy ótkizýdiń mańyzy zor ekenin atap ótti. Qazir álemdik qorǵanys júıesinde aýqymdy ózgerister júrip jatyr. Soǵys júrgizýdiń zamanaýı ádis-tásilderi, ásirese gıbrıdti soǵys túrleri keńinen taralyp keledi. Shabýyl áskerı jolmen ǵana emes, aqparattyq, psıhologııalyq, saıası, ekonomıkalyq jáne basqa da tásildermen jasalýy múmkin. Sondyqtan Qazaqstan Qarýly Kúshteri kez kelgen syn-qaterge daıyn bolýy kerek. Bul – qazirgi kásibı armııaǵa qoıylatyn basty talap.

– Bizdiń bir ǵana Otanymyz bar. Ol – Qazaqstan! Elimizdiń, jerimizdiń jáne azamattarymyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, olardy qorǵaý – bárimizge ortaq qasıetti paryz, – dedi Prezıdent.

2023 jyly Astanadaǵy «Qazanat» ıppodromynda Ulttyq sport túrlerinen VI festıval saltanatty túrde ashyldy. Bes kún boıy 1300-den astam adam sporttyń 11 túrinen synǵa tústi. Olardyń qatarynda kókpar, asyq atý, toǵyzqumalaq, jekpe-jek, jamby atý, teńge alý jáne basqa da ulttyq oıyndar boldy.

Festıvaldegi aıtýly sharalardyń biri – «Uly dala joryǵy» respýblıkalyq at marafony. Elimizdiń barlyq óńirinen kelgen 20 komanda 14 kúnde Astanadan Túrkistanǵa deıin 1300 shaqyrym jol júrip ótti.

2024 jyly qazaqstandyq júzgish Nurdáýlet Jumaǵalı 2024 jylǵy Paralımpıada oıyndarynyń kúmis júldesin jeńip aldy. Ol parajúzýden 100 metrge brass ádisimen júzýde (SB13 sanaty) ekinshi oryn ıelendi. Sportshy Azııa rekordyn jańartyp, fınalǵa joldama aldy.

2024 jyly qazaqstandyq Aqmaral Naýatbek Parıjde ótken Paralımpıada oıyndarynyń altyn júldesin jeńip aldy. Ol paradzıýdodan 48 kelige deıingi salmaqta (J2 sanaty) fınalda jeńiske jetti. Sheshýshi beldesýde Aqmaral frantsııalyq Sandrın Martınemen kezdesip, «ıppon» baǵasymen jeńiske jetti.

2025 jyly Bolgarııanyń Shýmen qalasynda ótken ınformatıkadan IX Eýropalyq jasóspirimder olımpıadasynda (EJOI-2025) qazaqstandyq oqýshylar tórt medal jeńip aldy. Jarysqa 24 elden 100-den astam jas baǵdarlamashy qatysty. Barlyǵy 52 medal sarapqa salyndy. Qazaqstandyq oqýshylar bir kúmis jáne úsh qola júlde ıelendi.