5 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

5 qańtar JEKSENBІ

Belarýs áleýmettik qorǵaý qyzmetkerleriniń kúni. 1998 jyldyń 26 naýryzynda Belarýs Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen bekitilgen. Jyl saıyn atalyp ótedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

8 jyl buryn (2006) dańqty qolbasshy jáne jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń mereıtoıy qurmetine, batyrdyń týǵan jeri - Jambyl oblysynda «Baýkeń týraly tolǵanystar» dep atalatyn pýblıtsıstıkalyq ocherkter men áńgimeler jınaǵy jaryq kórdi. Bul jınaqqa Qasym Qaısenov, Sherhan Murtaza, Ázilhan Nurshaıyqov syndy tanymal jazýshylar men ár jyldary ataqty jerlesterimen kezdesken jambyldyq avtorlar - Elen Álimjanov, Áldıhan Qaldybaev, Maqulbek Rysdáýlet jáne taǵy basqalardyń týyndylary jınaqtalǵan.

8 jyl buryn (2006) Internette Qaraǵandy oblysy ákimdiginiń óz aqparattyq portaly ashyldy. Ákimdiktiń www.karaganda-region.kz saıtynda aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy týraly tolyqqandy aqparat ornalastyrylǵan. Aımaqtyń týrıstik áleýeti jeke berilgen. «Jańalyqtar» aıdary sońǵy qyzyqty oqıǵalarǵa arnalsa, «suraq-jaýap» aıdary oblys ákimimen jáne basqa da sheneýniktermen tikeleı baılanysqa arnalǵan.

5 jyl buryn (2009) Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Keden qyzmetindegi yntymaqtastyq jáne ózara kómek kórsetý týraly Shanhaı uıymyna múshe-memleketter úkimetteri arasyndaǵy Kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

5 jyl buryn (2009) respýblıkamyzda bıometrııalyq tólqujattardy berý bastaldy.

Jańa tólqujattyń sońǵy betinde kelesi málimetterdi qamtıtyn kózge kórinbeıtin elektrondy chıp ornatylǵan: tegi, aty, ákesiniń aty, jynysy, týǵan jeri men týǵan kúni, azamattyǵy, tólqujattyń nómiri, qujattyń berilgen kúni jáne paıdalaný merzimi, jeke ıdentıfıkatsııalyq nómiri, sandyq fotosýreti jáne ıesiniń qoly.

Jańa tólqujattardyń engizilýi buryn berilgen tólqujattardyń kúshin joǵaltpaıdy, olar berilgen merzim ishinde paıdalanylady. Tólqujat halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda beriledi.

Elektrondy bıometrııalyq tólqujat álemniń on jeti elinde paıdalanylady.

8 jyl buryn (2006) Almatydaǵy «Óner» baspasy kórnekti qoǵam jáne mádenıet qaıratkeri Ózbekáli Jánibekovtiń (1931-1998) «Qazaq kıimi» atty kitabyn basyp shyǵardy.

Baspa dırektory Áshirbek Kópishevtiń aıtýynsha, avtor bul qoljazbasyn kózi tiri kezinde 1984-1985 jyldary tapsyrǵan. Alaıda ol 1996 jyly ǵana jarym-jartylaı basylyp shyqqan. Endi osy eńbek tolyq kóleminde qaıta jaryq kórdi. Memlekettik tapsyryspen daıyndalǵan týyndynyń kólemi 160 bet, taralymy 2 myń dana.

4 jyl buryn (2010) Dýbaı ámirliginiń bıleýshisi sheıh Muhammed ben Rashed Ál Maqtum álemdegi eń bıik ǵımaratty saltanatty jaǵdaıda ashty.

Búkil álemge «Dýbaı munarasy» retinde tanylyp kelgen nysan resmı ashylǵannan keıin Birikken Arab Ámirliginiń Prezıdenti sheıh Halıfa ben Zaıd Ál Nahaıannyń qurmetine «Býrdj Halıfa» dep atalatyn boldy.

Bıiktigi 825 metrge jetetin bul munara álemdegi eń bıik jáne eń kópqabatty qurylys, eń bıik turǵyn úı ǵımaraty jáne álemdegi eń bıik tamashalaý alańy bar nysan (munaranyń 124-shi jáne 160-shy qabattarda tamashalaý alańdary ornalasqan) sanattary boıynsha birinshi júlde alyp otyr.

4 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrliginde Qazaqstannyń 2010 jylǵy EQYU-ǵa tóraǵalyǵy qyzmetin nasıhattaýdy qamtamasyz etý maqsatynda ázirlengen resmı veb-saıttyń (www.osce2010.kz) tanystyrylymy boldy.

Saıtta barynsha keń siltemeleri bar búgingi kúnniń navıgatsııasy jáne tolyqmátindi izdeý júıesi, sondaı-aq saıttyń kartasy ornalastyrylǵan. Buǵan qosa saıtta medıa kitaphana men dybys-beıne elektrondy qujattarmen jumys isteý múmkindigi qarastyrylǵan.

ESІMDER

11 1 jyl buryn (1903-1967) teatr sýretshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty NENAShEV Anatolıı Ivanovıch dúnıege keldi.

Reseıde týǵan. Tambov kórkemsýret ýchılışesin bitirgen. 1930 jyldan Almatyda turyp shyǵarmashylyq qyzmetpen aınalysqan qylqalam sheberi Qazaqstan oblystarynyń teatrlarynda, Qazaq opera jáne balet teatrynda qoıylǵan spektaklderge dekoratsııalar jasaǵan. Sonymen qatar M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynda qoıylǵan M.Áýezovtyń «Tas túlek», «Aıman - Sholpan», Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», Sh.Aıtmatovtyń «Ana - Jer-ana», t.b. spektaklderin kórkemdegen.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

6 6 jyl buryn (1948) Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi, BAQ salasyndaǵy Prezıdent syılyǵynyń, Baýbek Bulqyshev atyndaǵy syılyq­tyń laýreaty SMAIYL Erjuman Óteshuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń tilshisi bolyp bastaǵan. 1979-1987 jyldary - «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazeti redaktordyń orynbasary. 1987-2003 jyldary - «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bólim meńgerýshisi, redaktordyń oryn­basary, bas redaktorynyń birinshi orynbasary, bas redak­tory. 2003-2010 jyldary «Egemen Qazaqstan» respýb­lıkalyq gazeti» ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń pre­zıdenti, vıtse-prezıdenti qyzmetin atqarǵan.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

6 6 jyl buryn (1948) Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti Qashyqtan oqytý ınstıtýtynyń dırektory, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń korrespondent múshesi OTARBAEV Jangeldi dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaqstan Ǵylym akademııasy Seısmologııa ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Qazaqstan Ǵylym akademııasy Seısmologııa ınstıtýtynda, Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynda qyzmet istegen. 1987-2001 jyldary Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, dekannyń orynbasary, dotsenti, kafedra meńgerýshisi, oqý isi jónindegi prorektory bolǵan. 100-den astam ǵylymı eńbektiń avtory.

6 6 jyl buryn (1948) sýretshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ÁLIEV Dýlat Qapparuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. Lenıngrad keskindeme, músin jáne sáýlet óneri ınstıtýtyn bitirgen. Almaty kórkemsýret ýchılışesinde, Respýblıkalyq kórkemsýret kolledjinde ustazdyq etken. Sýretshi týyndylarynda adam, onyń ómiri men taǵdyry, tirshilik-tynysy basty taqyryp boldy. Osy taqyrypta salynǵan ár alýan mazmunǵa qurylǵan kartınalary qatarynda «Otyrardyń kúıreýi», «Qysqy kesh», «Ana men bala», «Otandastar», «Dostar», t.b. týyndylaryn ataýǵa bolady.

100 jyl buryn (1914-1986) ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi ESІMJANOVA Rabıǵa dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Óner jolyn Semeı oblystyq mýzyka drama teatrynan bastady. Qaraǵandy, Almaty teatrlary trýppasynda qyzmet etip, Eńlik (M.Áýezov «Eńlik - Kebek»), Jibek (E. Brýsılovskıı «Qyz Jibek» operasy), t.b. sahnalyq beıneler jasady. 1946-1960 jyldary Qazaq radıosynyń, 1960 jyldan «Qazaqkontserttiń» ánshisi boldy. Ol negizinen, qazaqtyń halyq ánderin («Áýpildek», «Gaýhartas», «Ápıtok», «Láılim», «Jalǵyz arsha», «Qudasha», t.b.), halyq kompozıtorlarynyń, sondaı-aq, S.Kárimbaev, Sh.Qaldaıaqovtyń ánderin oryndap nasıhattady.

«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1944-1993) jazýshy TÚMENBAEV Jaqsylyq dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1968-1975 jyldary Qyzylorda oblystyq «Lenın joly» (qazirgi «Syr boıy») gazetiniń qyzmetkeri bolǵan. 1975 jyldan Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy aqparat agenttiginde bas redaktordyń orynbasary, respýblıkalyq «Densaýlyq» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. Alǵashqy shyǵarmalary 1968 jyldan respýblıkalyq, oblystyq baspasózde, «Jalyn» almanahynda jarııalana bastady. Onyń «Qardaǵy izder», «Qımas qazyna», «Men súıgen qyz», «Tas bóget», «Mahabbat qoryǵy», «Aqyrǵy demim bitkenshe» atty povesteri men áńgimeleri jaryq kórgen. Kórkem aýdarma salasynda A.Lıhanovtyń «Shyrǵalań» romanyn, basqa da avtorlardyń povest, áńgimelerin tárjimalaǵan. Týǵan jerinde mektepke, kóshege Túmenbaevtyń esimi berilgen.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

12 9 jyl buryn (1885-1948) qazaqstandyq ǵalym, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Q

7 9 jyl buryn (1935-2011) qazaqtyń tamasha aqyny, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Respýblıkalyq «Tarlan», Halyqaralyq «Azııas» (monǵolshadan aýdarǵanda «talant») syılyqtarynyń ıegeri MYRZA ÁLI Qadyr Ǵınaıatuly dúnıege keldi.

Oral oblysynyń Jympıty kentinde týǵan. 1958 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin tamamdaǵan. Eńbek jolyn sol kezde jańadan ashylǵan balalar jýrnaly «Baldyrǵannan» bastaǵan. 1962-1965 jj. «Juldyz» jýrnaly redaktsııasynda poezııa jáne syn bóliminiń meńgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyń orynbasary, 1968-1973 jj. «Jazýshy» baspasynda qazaq poezııasy bóliminiń meńgerýshisi, keıin Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda poezııa sektsııasynyń keńesshisi bolǵan.1993 jyldan «Balaýsa» baspasynyń dırektory boldy. Tuńǵysh týyndysy 1954 jyly «Pıoner» jýrnalynda jarııalandy. Sodan bergi ýaqyt ishinde 40-tan astam jyr jınaqtary men ádebı-syn, án óleńderi men prozalyq kitaptary: «Kóktem» (1959), «Danyshpan» (1961), «Sabaq», «Oı ormany» (1965), «Dala dıdary» (1966), «Bulbul baǵy» (1967), «Aq otaý» (1968), «Kúmis qońyraý», (1970), «Dombyra» (eki kitap, 1971 jáne 1974), «Kesh» (1973), «Jeruıyq» (1976), «Qoramsaq», «Kókpar», «Qyzyl kitap», «Alaqan» (1981), «Saz sıqyry» (1982), «Kúnder-aı» (1984), sondaı-aq toqsanynshy jyldary tańdamaly shyǵarmalarynyń bes tomdyǵy, al 2001 jyly «Qazyǵurt» baspasynan 15 tomdyǵy shyqqan. Birneshe pesasy sahnada qoıylǵan. Eki júzge jýyq án mátinderin jazyp, «Kúnder-aı» (1984) degen atpen jeke jınaq bolyp shyqty. Kóptegen óleńderi oqýlyqtarǵa engen. Balalarǵa arnalǵan óleń, jańyltpash, jumbaq, mysaldarmen qazaq balalar ádebıetin damytýǵa eleýli úles qosyp keledi. Olar: «Jańǵalaqtar» (1960), «Danyshpan» (1961), «Noıan qoıan» (1962), «Alýan palýan» (1963), «Sabaq» (1964). Óleńderi aǵylshyn, frantsýz, nemis,bolgar, vengr, fın t.b. kóptegen shetel tilderine aýdarylǵan. Ol Ovııdiń, Rýmıdiń, Geıneniń, Gıýgonyń, Lermontovtyń, Esenınniń, Rasýl Ǵamzatovtyń, Mejelaıtıstiń, Petıfıdiń t.b. jyrlaryn qazaq tiline aýdarǵan. «Úkili úzindiler» (1996), «Ǵıbratnámá» (2001), «Jazmysh» (2001), «Eńirep ótken erler-aı» (2001), «Iirim» (2004), «Shyrǵalań» (2004), «Almas jerde qalmas» (2004), t.b. kóptegen kitaptardyń avtory. Orys tilinde «Uıqysyz túnder», «Aq otaý», «Bulbul baǵy», «Dala dıdary», «Sabaq», «Alaqan», «Dombyra», ózbek tilinde «Alaqan», ázirbaıjan tilinde «Bulbul baǵy», monǵol tilinde «Shymyr jańǵaq» sııaqty kitaptary basyldy. 1966 jyly «Oı ormany» jınaǵy úshin Qazaqstan Lenın komsomolynyń syılyǵy berildi. 1980 jyly «Jeruıyq» jyr kitaby úshin Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atandy. Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ánurany jańa mátini avtorlarynyń biri. 2001 jyly táýelsiz «Tarlan» syılyǵyn aldy. «Parasat» ordeniniń ıegeri (2005).

5 8 jyl buryn (1956) tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, 2-shi sanatty Tótenshe jáne Ókiletti Elshi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Armenııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi BOZJІGІTOV Aıymdos Ersaınuly dúnıege keldi.

Kókshetaý oblysy Volodar aýdanynda (qazirgi Aqmola oblysy) týǵan. Qaraǵandy polıtehnıka ınstıtýtyn bitirgen.

1983-1992 jyldary - Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtynyń, Qazaq polıtehnıka ınstıtýtynyń aspıranty, ǵylymı qyzmetkeri, oqytýshysy, dotsenti, kafedra meńgerýshisi. 1992-1993 jyldary - «Qazpromeksport» respýblıkalyq syrtqy saýda birlestigi bas dırektorynyń orynbasary. 1993-1995 jyldary - Túrkııadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Saýda úıiniń bas dırektory. 1996-1998 jyldary - «Nakosta» kompanııasynyń bas basqarýshysy. 1998-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy Іster mınıstrliginiń Dıplomatııalyq ókildiktermen jumys jónindegi departamenti dırektorynyń orynbasary, dırektory, Dıplomatııalyq korpýstarǵa qyzmet kórsetý jónindegi basqarmasynyń dırektory. V 2002-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy Іster mınıstrliginiń Almatydaǵy Ókildiginiń basshysy, arnaıy tapsyrmalar jónindegi elshisi, 2006 jyldyń qazan aıynan Qazaqstan Respýblıkasynyń Armenııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetterin qosa atqarǵan.

2010 jyldyń naýryz aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde. «Qurmet» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

5 8 jyl buryn (1956) Batys Qazaqstan oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq ǵylymdar akademııasynyń korrespondent múshesi SYDYQOV Murat Naýryzǵalıuly dúnıege keldi.

Oral qalasynda týǵan. Oral pedagogıka ınstıtýtyn (qazirgi Mahambet Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti) bitirgen. 1988-1995 jyldary - Oral pedagogıka ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, dotsenti, jalpy tarıh kafedrasynyń meńgerýshisi, tarıh fakýltetiniń dekany. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan tarıhy jáne etnologııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1996-1999 jyldary - Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory, prorektory. 2000-2002 jyldary - Eńbek jáne áleýmettik qarym-qatynastar akademııasynyń Oral fılıalynyń qyzmetkeri jáne «Aq jol» ǵylym men bilimdi qoldaý jáne damytý jónindegi qoǵamdyq qordyń prezıdenti. 2002-2003 jyldary - Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory.

Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldan bastap qyzmet atqarady. «Naselenıe Zapadnogo Kazahstana (1898-1989)», «Formırovanıe naselenııa Zapadnogo Kazahstana v 18-19 vekah». «Sokrovışa skıfov Zapadnogo Kazahstana» (birlesip shyǵarǵan), «Skıfy Zapadnogo Kazahstana», «Syrym baba izimen», «Qulpytastar» (birlesip shyǵarǵan), «Aqjaıyq óńiriniń mýzykalyq folklory» (birlesip shyǵarǵan), «Istorııa naselenııa Zapadnogo Kazahstana», «Istorıografııa ıstorıcheskoı demografıı Zapadnogo Kazahstana», «Stepnaıa pıramıda» atty monografııalary men kitaptary, sonymen qatar 50-den astam ǵylymı eńbekteri jaryq kórgen.

4 9 jyl buryn (1965) Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary JAQYPOV Bazyl Shamuqanuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. 1991 jyly Tselınograd aýyl sharýashylyq ınstıtýtyn ǵalym-agronom mamandyǵy boıynsha bitirgen, 2006 jyly Almaty ekonomıka jáne statıstıka ınstıtýtyn qarjyger mamandyǵy boıynsha támamdaǵan. Qostanaı oblysynyń ártúrli memlekettik organdarynda basshylyq qyzmetter atqardy. 2009 jyldyń aqpan aıynan Meńdiqara aýdanynyń ákimi bolyp istedi. Oblys ákiminiń 2012 jylǵy 13 aqpandaǵy ókimimen Bazyl Shamuqanuly Jaqypov oblys ákiminiń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy..

«Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Aýyl sharýashylyǵy sanaǵy» (2007) medaldarymen marapattalǵan..

9 5 jyl buryn (1919-2006) armıan jáne keńes aqyny, jazýshy jáne kósemsózshi, akademık KAPÝTIKıAN Sılva Barýnakovna dúnıege keldi.

8 2 jyl buryn (1932-1999) keńestik jáne reseılik qoǵam qaıratkeri, M.S.Gorbachevtiń zaıyby GORBAChEVA Raısa Maksımovna dúnıege keldi.

7 6 jyl buryn (1938) Ispanııa Koroli, ıspan memlekettiń basshysy jáne eldiń qarýly kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Hýan KARLOS I dúnıege keldi.