48 jyl tájirıbesi bar dáriger besiktiń paıdasyn tizbektep berdi
AQTÓBE. QazAqparat - Jarty ǵasyrǵa jýyq balalardy emdep kele jatqan medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty Nurnııaz Bısalıev náresteniń densaýlyǵyna besiktiń paıdasyn tizbektep berdi. Dáriger balany besikke bóleýge bolmaıtynyn aıtyp, tyıym salǵan keıbir áriptesteriniń ýájimen kelispeıdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqtóbelik dáriger Nurnııaz Bısalıev qazir Marat Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik medıtsınalyq ýnıversıtetiniń №2 balalar aýrýlary kafedrasynyń dotsenti bolyp jumys isteıdi. QR eńbegi sińgen medıtsına qyzmetkeri keıbir áriptesteri túbegeıli qarsy shyǵyp, zııanyn dáleldemek bolǵan besikke qatysty oıyn ashyq bildirdi.
«Men 48 jyldan beri balalar dárigeri bolyp jumys isteımin. Aýyldy aralap, halyqpen tyǵyz baılanys jasadym. Balalardy emdedim, olardyń ata-analarymen sóılestim. Ár otbasynyń óz ustanymy bar. Biraq besikti «eskiliktiń qaldyǵy» dep úrke qaraıtyn adamdardy quptamaımyn. Besikti zııandy dep júrgen pedıatrlardyń kópshiligi besik kórmegen jáne onyń qurylymyn da bilmeıdi. Olar «besikke bólengen balanyń aıaq-qoly únemi tańýly bolady, az qımyldap, sonyń saldarynan olar názik jáne aýrýshań bolyp ósedi» dep tujyrymdaıdy. Ǵasyrlar boıy synaqtan ótken besikti paıdasyz dep kesip aıtý qate. Besik balanyń densaýlyǵyna, tálim-tárbıesine, mı qyrtystary qyzmetiniń jaqsarýy men jas náresteniń salmaqty da ustamdy bolyp ósýine áseri mol. Gıgıenalyq jaǵynan da óte kóp paıdasy bar. Kıeli dep eseptegen besikti kez kelgenniń qolyna ustatpaı, satpaı, tek týǵan-týystaryna bergen. Besik urpaqtan urpaqqa qalatyn mura bolǵandyqtan, óz balasynyń besigin olar suraǵan adamǵa ustata salmaǵan. Sebebi, balanyń beli besikten shyǵyp, eseıip ketkende, kıiz úıdiń keregesiniń basyna ilinip, bolashaqta sol shańyraqtyń urpaǵynyń dúnıege kelýin kútip, ilýli turatyn bolǵan»,- dedi Nurnııaz Bısalıev.
Dáriger jańa týǵan sábıdi besikke 2 aptadan soń bóleýge keńes beredi. Biraq balany kúni boıy besikke tańyp qoıýǵa tyıym salynǵan. Ara-tura sheship alyp, túrli dene jattyǵýlaryn jasaý qajet. Onymen qosa, kún sáýlesiniń bereri mol. Atap ótilgendeı, besikte jatqan shaqalaqtyń omyrtqasy túzý bolady.
«Qol-aıaǵy bos jatqan sábıdiń uıqysy tynysh bolmaıdy. Uıqysy qanbaǵan balanyń zerdesi tolyq jetilmeıdi. Besiktiń terbetilýi, besik jyrynyń aıtylýy balanyń psıhologııasyna erekshe áser etedi. Sultanmahmut Toraıǵyrov: «Besigimde jatqanda-aq bergen bilim» dep ana tilimiz týraly aıtqan bolatyn. Besik jyrynda aıtylatyn sózderdiń bári tunyp turǵan duǵa, tilek. Eshbir besik jyrynda ury bol, zalym bol, jaman bol degen sóz kezdespeıdi. Kerisinshe, adam bol, jaqsy bol, deniń saý bolsyn degen sózder aıtylady. Sonymen qatar, balanyń mazasyzdyǵy ananyń psıhologııasyna áser etedi. Mundaı jaısyzdyq sút arqyly sábıge beriledi. Sondyqtan besikke jatpaǵan sábı bolashaqta sabyrsyzdaý bolady. Balany besikten sheshken kezde ol kerilip, sozylyp, rahattanady. Denesiniń ártúrli kúıde bolýy oǵan demalys syılaıdy. Sábıdiń boıy taza bolyp, ol tazalyqqa úırenedi. Besik belgili bir yrǵaqpen ǵana terbetiledi. Balanyń júıkesi bir júıe, tártipke túsedi»,- deıdi aq halatty abzal jan.
Sondaı-aq balalar arasynda kezdesetin kez kelgen aýrýdy jedel anyqtap, tekserip, naqty dıagnoz qoıa biletin dáriger zamanaýı jórgektiń zııanyn tizbektedi. Onyń aıtýynsha, birrettik jórgekter er balalar úshin óte qaýipti. Atap aıtqanda, olardyń uryq bezderine keri áserin tıgizedi.
«Besikti gıgıenalyq jaǵynan manej, arba nemese kereýetpen, ásirese, «pamperspen» salystyrýǵa bolmaıdy. Jas náresteniń terisi óte názik, juqa bolǵandyqtan ártúrli hımııalyq, bıologııalyq faktorlardan qabynyp, bórtip ketedi. Balanyń sýǵa malynǵan tósegi, ıaǵnı sábıdiń zári keri áserin beredi. Bórtpe qaýipti emes kóringenimen, asqyna kele qaterli aýrýǵa shaldyqtyrady. Sóıtip, irińdi jaraǵa jáne bakterııanyń qan arqyly organızmge jaıylýyna ulasady. « Pampers» ul balalarǵa zııan. Olardyń umaıyndaǵy jumyrtqalaryn qyzdyryp, uryq bezderine zaqym keltiredi», - dedi Nurnııaz Bısalıev.
Kafedra dotsenti budan bólek, besikke bóleý arqyly nárestelerde jıi kezdesetin mıǵa sý jınalý dertiniń aldyn alýǵa bolatynyn aıtady. Dáriger bala dúnıege kelgen kezde mıy zaqyndanatynyn, shala týǵan balanyń mıyna qan quıylatynyn, saldarynan mıdaǵy suıyqtyq joly qan túıirshikterimen biteletinin (Sılvıev tútikshesinde) mysalǵa keltirdi. Al besikke terbelgen balanyń mıyndaǵy suıyqtyq tútiksheler arqyly jaqsy júredi jáne Sılvıev tútikshesiniń bitelýine jol bermeıdi.
«Únemi qurǵaq jatyp úırengen sábıde sý tósekke qarsy shartty refleks qalyptasady. Keıin balany kereýetke aýystyrǵanda ol kishi dáretke otyrǵysy kelgende oıanyp, mazasyzdanyp, jylaı bastaıdy. Eseıgen soń bala tosýǵa úırenip, taza ósedi. Osydan kelip enýrez (shyjyń) aýrýynyń aldyn alý múmkindigi týady. Eresek adamdarda kezdesetin mezgilsiz belden qalý da (ımpotentsııa), bedeýlik te adamnyń bala kezinde nesep joldarynyń qabynýy men búırekke sýyq tııý saldarynan ekeni jurtqa málim. Besik bul aýrýlardyń aldyn alady», - dedi ol.
Dárigerdiń eskertýinshe, jambas súıegi qısaıǵan, ortan jiliktiń urshyq basynyń uıasynan shyǵýy dertine shaldyqqan nárestelerdi besikke bóleýge bolmaıdy.
