4 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

4 qańtar SENBІ

Mıanma odaǵynyń (Bırma) Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1948). Ońtústik-Shyǵys Azııa men Úndiqytaı túbeginde ornalasqan memleket. Mıanma 7 ulttyq oblys pen 7 ákimshilik oblystan quralǵan. Astanasy - ıAngon qalasy. Memlekettik tili - bırma tili, aǵylshyn, qytaı jáne jergilikti tilder de qoldanylady. Dinı nanym-senimi ártúrli. Aqsha birligi - kıat (chja). Basqarý júıesi - respýblıka. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy - Beıbitshilik pen damýdyń memlekettik keńesi (BPDMK). Joǵary atqarýshy organy - úkimet. Memleket pen úkimet basshysy - BPDMK-iniń tóraǵasy.

Negizgi sharýashylyǵy - eginshilik. Ásirese kúrish ósirý jaqsy damyǵan. Mıanmada ártúrli paıdaly qazbalar munaı, qalaıy, myrysh, mys, qorǵasyn, kómir, tabıǵı gaz, qymbat baǵaly tastar kezdesedi.

Qazaqstan Respýblıkasy men Mıanma odaǵy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1999 jylǵy qyrkúıektiń 23-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

1 5 jyl buryn (1999) Almatydaǵy Respýblıka saraıynda Elbasy N.Nazarbaev ózin qoldaýshylardyń forýmynda sóz sóılep: «Saıasatkerdiń eń úlken baqyty - halyq qoldaýyn seziný, halqymnyń taǵdyrynan bólek mende taǵdyr joq», - dedi.

10 7 jyl buryn (1907) Orynborda tatar tilinde «Oral» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi.

4 qańtar - 27 sáýir aralyǵynda nebary 31 sany shyqty. Gazet bolshevıktik baǵyt ustanyp, áleýmettik-saıası máselelerdi kóterdi. Reseı ókimetine «Ashyq hat» jarııalady. Onda qazaq eńbekshileriniń atamekeninen kóshirilip, qunarly jerlerinen aıyrylyp jatqany jazylyp, Ekinshi Memlekettik Dýmadan jer máselesin ádil sheshýdi talap etti.

1 9 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń qatysýymen Arys stansasynan Shý stansasy arqyly ótetin temir joldyń 582-shi kılometrlik elektrlendirilgen transazııalyq bólimshesiniń saltanatty ashylý rásimi ótti.

1 4 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamtamasyz etý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna qosymsha engizýi týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 4 jyl buryn (2000) Qazaqstan Esirtki zattar boıynsha komıssııaǵa múshe boldy (EZK). EZK BUU-nyń Ekonomıkalyq jáne Áleýmettik keńesiniń 1946 jylǵy qararymen qurylǵan. Komıssııa BUU-nyń júıesinde ortalyq organ bolyp tabylady. Ol halyqaralyq esirtkini baqylaý tóńiregindegi halyqaralyq birlestiktiń saıasatyn anyqtaıdy. EZK BUU-nyń basqarmasyna usynys berý ǵana emes, jeke elderdiń esirtkige qarsy qyzmettiniń suraǵy boıynsha kepildemeler berýge quqyly. Onyń quzyryna, budan basqa, tıisti halyqaralyq qujattardyń ábden jetildirýi boıynsha yntaly jumystary kiredi.

8 jyl buryn (2006) Jambyl oblysynda Baýyrjan Momyshuly týraly «Baýkeń týraly tolǵanystar» atty pýblıstsıstıkalyq ocherkter men áńgimeler jınaǵy shyqty. Oǵan Qazaqstannyń belgili jazýshylary Qasym Qaısenov, Sherhan Murtaza, Ázilhan Nurshaıyqovtyń jáne ár jyldary belgili jerlesteri B.Momyshulymen kezdesken Elen Álimjanov, Áldıhan Qaldybaev, Maqulbek Rysdáýlettiń shyǵarmalary jınaqtalǵan. Kitapty Jambyl oblysy ákimshiliginiń ishki saıasat departamenti janyndaǵy ǵylymı-zertteý ortalyǵy basyp shyǵardy.

2 jyl buryn (2012) Ankaradaǵy «Sheraton» qonaqúıinde Túrik Respýblıkasy mádenıet jáne týrızm mınıstrliginiń qoldaýymen ıÝNESKO komıssııasy, TÚRKІSOI halyqaralyq uıymy jáne Ankara qalasynyń ákimshiligi «Túrkııa - ashyq aspan astyndaǵy murajaı» taqyrybynda sammıt ótkizdi. Oǵan túrkitildes elderdiń, sonyń ishinde Qazaqstannyń sport jáne týrızm mınıstrliginiń ókilderi qatysty. Sammıt aıasynda onda Túrkııa óńirleriniń jáne týrıstik uıymdarynyń, sondaı-aq Qazaqstan, Ázerbaıjan, Túrkimenstan jáne Tatarstan stendileri mádenıet jáne týrızm kórmesine qoıyldy.

1 jyl buryn Astanada Memleket tarıhy ınstıtýtynda Qazaqstannyń kórnekti qaıratkerleri týraly «Uly dala tulǵalary» serııasyndaǵy kitaptar tanystyryldy.

55 jyl buryn (1959) Lýna-1 (SSSR) Aı mańyna jetken alǵashqy ǵaryshtyq apparat boldy.

ESІMDER

7 6 jyl buryn (1938) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi ABYLAEVA Ásııa dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik konservatorııasyn bitirgen. 1964 jyldan beri S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatrynda óner kórsetken. Aktrısa osy teatr sahnasynda Qaragóz (M.Áýezov «Qaragóz»), Baıan, Ulpan (Ǵ.Músirepov «Qozy-Kórpesh - Baıan sulý», «Ulpan»), Shuǵa (B.Maılın «Shuǵa»), Anar (O.Bókeı «Qulynym meniń»), Altynaı (Sh.Aıtmatov «Alǵashqy muǵalim»), Tańqabıke (M.Kárim «Aı tutylǵan tún»), Qyz (Nazym Hıkmettiń «Eleýsiz qalǵan esil er»), Katarına, Ledı Makbet (Shekspır «Asaýǵa - tusaý», «Makbet»), Medeıa (Evrıpıd «Medeıa») beınelerin somdaǵan.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

8 5 jyl buryn (1929-2009) mýzykatanýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri KELЬBERG Anatolıı Vıtalevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan. Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen. 1949-1951 jyldary Almaty horeografııalyq ýchılışesinde oqytýshy boldy. 1951 jyldan Almaty konservatorııasynda dáris berdi. Sonymen qatar, respýblıkalyq radıo-teledıdardan mýzyka tarıhy men iri oryndaýshylar týraly «Jańa álemniń mýzykasy», «Uly mýzyka jáne uly oryndaýshylar», «Bizdiń planetanyń mýzykasy», t.b. habarlar toptamasyn júrgizdi. Onyń «Keńestik Qazaqstan kompozıtorlary», «E.G.Brýsılovskıı», t.b. kitaptary jaryq kórgen.

13 4 jyl buryn (1880-1957) túrkitanýshy, KSRO Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri MALOV Sergeı Efımovıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Qazan qalasynda týǵan.

Qazan rýhanı akademııasyn, Sankt-Peterbor ýnıversıtetin bitirgen.

S.Malov birneshe ret Batys jáne Ortalyq Qytaıda bolyp, uıǵyr, sary uıǵyr, lobnor jáne salar halyqtarynyń tili men etnografııasy, folklory týraly mol derekter jınady, sondaı-aq, Qytaıdaǵy túrki tilderine alǵash ret sıpattama berdi. Ol kóne túrki jazba nusqalaryn zerttep, ocherkter, sózdikter jazdy. «Igor jasaǵy týraly sóz» tilindegi túrkızm» degen eńbeginde «Sózde» kezdesetin «mogýty», «tatrany», «shelbıry», «topchaky», «revýgy», «olbery» degen ataýlar orystardyń ejelgi kórshisi - túrkilerdiń bedeldi tulǵalarynyń dárejesi men shen-shekpenin kórsetken degen oı túıedi. Malovtyń bul pikirin qazirgi túrktanýshylar da rastap otyr. Sondaı-aq, V.Radlovpen birge kóne uıǵyr jazba eskertkishi «Altyn ıaruqty» (H-HІІІ ǵasyr) anyqtap, jaryqqa shyǵardy.

1918-1919 jyldary Qazan qalasyndaǵy Halyqqa bilim berý ınstıtýtynyń, 1923-1927 jyldary Tashkenttegi Orta-Azııalyq memlekettik ýnıversıtetiniń, 1927-1938 jyldary Sankt-Peterbordaǵy Shyǵys (tiri) tilderi ınstıtýtynyń, Qyzyl professýra ınstıtýtynyń, Soltústik halyqtary ınstıtýty aspırantýrasynyń, Materıaldyq mádenıet tarıhy memlekettik akademııasynyń oqytýshysy, 1938-1957 jyldary KSRO Ǵylym Akademııasy Til jáne oılaý ınstıtýty (KSRO ǴA Til bilimi ınstıtýty) túrki tilderi sektorynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1943-1945 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne Qazaq memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) oqytýshysy bolǵan.

Lenın jáne Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen marapattalǵan.

5 3 jyl buryn (1961) «QazMunaıGaz» Barlaý Óndirý» aktsıonerlik qoǵamynyń Logıstıka jáne kelisim shart jónindegi basqarýshy dırektory - kommertsııalyq dırektory SALIMOV Eldan Rahymjanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Almaty saýda tehnıkýmyn, Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn, «Qaınar» ýnıversıtetin bitirgen.

1996-2000 jyldary - «Kraft» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi dırektorynyń orynbasary. 2000-2003 jyldary - «Balalar Álemi» ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 2003-2004 jyldary - «QazMunaıGaz» Saýda úıi» jabyq aktsıonerlik qoǵamynyń Materıaldyq-tehnıkalyq resýrstar jónindegi bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2004 jyldan - qazirgi qyzmetinde.

60 jyl buryn (1954) Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyǵy sotynyń sýdıasy ÁLІMBEKOV Musabek Turǵynbekuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. 1981 j. - S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetin bitirgen. 10.1981-06.1982 j.j. - Jambyl oblystyq sotynyń stajeri. 06.1982-06.1987 j.j. - Jambyl qalasy Tsentralnyı aýdandyq halyq sotynyń sýdıasy. 06.1987-03.1992 j.j. - Jambyl oblystyq sotynyń múshesi, tóraǵanyń orynbasary. 03.1992-12.1996 j.j. - Jambyl oblysy Ádilet basqarmasynyń bastyǵy. 12.1996-06.1999 j.j. - Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy. 06.1999-02.2001 j.j. - Jambyl oblystyq sotynyń tóraǵasy. 02.2001-05.2006 j.j. - Almaty qalalyq sotynyń tóraǵasy. 05.2006-04.2009 j.j. - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń azamattyq ister jónindegi alqasynyń tóraǵasy. 04.2009-04.2011 j.j. - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy. Qazirgi qyzmetinde 2012 jylǵy qańtardan beri.

«Parasat» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» medaldarymen, QR sottar odaǵynyń «Úsh bı» qurmet beligisimen, QR Prezıdentiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1964) «QazEksportGarant» saqtandyrý kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasy SADY Q OV Erkin Toqmuhameduly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory.

1986-1994 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde aǵa oqytýshy, dekannyń orynbasary. 1994 jyly - QR Syrtqy ekonomıkalyq baılanystar mınıstrliginiń basqarma bastyǵynyń orynbasary. 1994-1995 jyldary - QR Ónerkásip jáne saýda mınıstrliginde departament dırektorynyń orynbasary, bas basqarma bastyǵynyń orynbasary. 1995-1997 jyldary - Qazaqstannyń Lıýksembýrgtegi saýda úıiniń bas dırektory. 1997-2004 jyldary - Almaty qalasy Syrtqy ekonomıkalyq jáne mádenı baılanystar jónindegi komıtetiniń tóraǵasy. 2004-2006 jyldary - «Shaǵyn kásipkerlikti damytý qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2006-2007 jyldary - «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ basqarma tóraǵasynyń keńesshisi. 2007-2009 jyldary - «Jetisý» ÁKK» Ulttyq kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2009-2011 jyldary - «Qazaqstandyq ıpotekalyq kompvanııa» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbsry. 2011-2012 jyldary - «Turan» ýnıversıtetiniń professory. 2012-2013 jyldary - «QzEksportGarant» SK» AQ basqarma tóraǵasynyń ornybasary. 2013 jylǵy aqpannan - qazirgi qyzmetinde.

49 jyl buryn (1965) «Qazaqstan-Tájikstan tikeleı ınfestıtsııalar qory» AQ basqarma tóraǵasy SA ǴYN DY Q OV Mukan Qanybekuly dúnıege keldi.

Shymkent oblysynda týǵan. Qaraǵandy kooperatıvtik ınstıtýtyn, Qazaq gýmanıtarlyq-zań ýnıversıtetin bitirgen.

1988-1992 jyldary - Shymkent oblystyq qoǵamdyq tamaqtandyrý basqarmasynyń tekserýshisi, aǵa tekserýshisi. 1992-1996 jyldary - Shymkent qalalyq ákimshiliginiń bas mamany, bólim meńgerýshisi, Ońtústik Qazaqstan oblysy óndiristik-paıdalaný basqarmasynda bastyqtyń orynbasary, bastyǵy. Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary. 1996-1998 jyldary - «Temirbank» AAQ Ońtústik Qazaqstan fılıalynyń dırektory. 1998-2002 jyldary - «Qazkommertsbank» AAQ Shymkent fılıalynyń dırektory, Ońtústik óńirlik dırektsııasynyń aımaqtyq dırektory. 2002-2004 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy qarjy jáne kommýnaldyq menshik departamentiniń bastyǵy. 2004-2006 jyldary - QR Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń strategııalyq josparlaý jáne ınvestıtsııalyq saıasat departamentiniń dırektory, ınvestıtsııalyq saıasat jáne josparlaý departamentiniń dırektory. 2006 jylǵy aqpan-qyrkúıek aılarynda - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. 2006-2007 jyldary - «Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2007-2011 jyldary - «Qazaqstannyń damý banki» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2012 jylǵy aqpannan - qazirgi qyzmetinde.

«Eren eńbegi úshin» «Kazakstan Respýblıkasynyn Taýelsizdigine 10 jyl», «Kazakstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

20 5 jyl buryn (1809-1852) frantsýz pedagogy, soqyrlar úshin álippeniń avtory Lýı BRAILЬ dúnıege keldi.

60 jyl buryn (1934) keńestik jáne reseı sýretshisi jánek músinshisi, Reseı jáne Grýzııa halyq sýretshisi TsERETELI Zýrab Konstantınovıch dúnıege keldi.

4 9 jyl buryn (1965) brıtandyq teatr, kıno jáne televıdenıe akteri, kınoprodıýser Djýlııa Karın ORMOND dúnıege keldi.

4 8 jyl buryn (1966) reseılik kınorejısser, akter, stsenarıst jáne telejúrgizýshi Tıgran KEOSAıAN dúnıege keldi.