$35 mlrd: Qazaqstan kólik ınfraqurylymyna qomaqty ınvestıtsııa salý arqyly Orta dálizdi damytpaq

Aqorda baspasóz qyzmetine silteme jasap, Kazinform aqparat agenttigi jarııalaǵan Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń málimdemesine sáıkes, bul jańa avtomagıstral shekaradaǵy ótkizý pýnktteri men Aqtaý jáne Quryq Kaspıı porttary arasyndaǵy tikeleı qatynasty qamtamasyz etedi, osylaısha Qytaı men Eýropany baılanystyratyn altyn kópirge aınalady. Qurylys aıaqtalǵannan keıin bul baǵyt júk tasymaldaý qashyqtyǵyn shamamen 1 000 shaqyrymǵa, al jetkizý ýaqytyn úsh kúnge deıin qysqartady.

Joba Qazaqstannyń temirjoldarǵa, avtomobıl joldaryna, porttarǵa, áýejaılarǵa jáne tsıfrlyq logıstıkalyq júıelerge turaqty ınvestıtsııa salý arqyly kólik jelisin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan aýqymdy baǵdarlamasynyń bir bóligi. Qazaqstan Qytaımen álemdegi eń uzyn úzdiksiz qurlyq shekarasyna ıe jáne Kaspıı teńizine tikeleı shyǵa alady. Osy arqyly el 3 mıllıardtan astam adam turatyn naryqtardy ózara baılanystyrady. Sońǵy jeti jylda Qazaqstan halyqaralyq saýdanyń ósip kele jatqan kólemin qoldaý jáne Eýrazııalyq jetkizý tizbekteriniń turaqtylyǵyn arttyrý maqsatynda kólik ınfraqurylymyna shamamen $35 mlrd ınvestıtsııa saldy.

Álemdik óndirýshiler men logıstıkalyq kompanııalar ártaraptandyrylǵan saýda baǵyttaryn belsendi túrde izdeı bastaǵan tusta, Orta dáliz perspektıvaly balama baǵyttan Azııa men Eýropa arasyndaǵy eń qarqyndy damyp kele jatqan qurlyqtyq marshrýttardyń birine aınaldy. Sońǵy jeti jylda dáliz boıynsha júk tasymaldaý kólemi bes esege ósip, 2025 jyly 4,5 mln tonnadan asty, al konteınerlik tasymal kólemi shamamen 77 000 TEU-ge jetti. Qazaqstan men onyń óńirlik seriktesteri 2029 jylǵa qaraı jyldyq ótkizý qabiletin 300 000 TEU-ge deıin arttyrýdy maqsat etip otyr.

Negizgi tirek: temirjol jelisin keńeıtý jáne tsıfrlyq transformatsııa

Sońǵy ınvestıtsııalar dálizdiń ótkizý qabiletin aıtarlyqtaı arttyrdy. Uzyndyǵy 836 shaqyrym «Dostyq-Moıynty» magıstraliniń ekinshi joly qurylysynyń aıaqtalýy – quny shamamen $1 mlrd bolatyn joba – ótkizý qabiletin táýligine 12 poıyz jubynan 60 poıyz jubyna deıin arttyrýǵa jáne júk poıyzdarynyń ortasha jyldamdyǵyn táýligine 800-den 1 500 shaqyrymǵa deıin jetkizýge múmkindik berdi. Bul kórsetkishtiń 87,5%-ǵa jaqsarǵanyn bildiredi.

Almatyny aınalyp ótetin uzyndyǵy 75 shaqyrymdyq jańa temirjol jelisine Azııa ınfraqurylymdyq ınvestıtsııalar banki (AIIB) men Halyqaralyq qarjy korporatsııasyn (IFC) qosa alǵanda, kópjaqty qarjy ınstıtýttary arqyly shamamen $300 mln ınvestıtsııa tartyldy. Jańa jeli temirjol torabyndaǵy júktemeni azaıtyp, tranzıt ýaqytyn 24 saǵatqa deıin qysqartýǵa múmkindik berdi.

Sondaı-aq uzyndyǵy 300 shaqyrym «Aıagóz-Baqty» temirjolynyń qurylysy júrgizilýde. Ol Qytaımen shekara arqyly ótetin úshinshi temirjol ótkelin qalyptastyryp, jyldyq ótkizý qabiletin birneshe mıllıon tonnaǵa ulǵaıtady. «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» qurǵaq portynda ınfraqurylymdy keńeıtý jáne operatsııalardy avtomattandyrý jyldyq júk óńdeý qýatyn 372 000 TEU-ge deıin arttyryp, onyń Ortalyq Azııadaǵy eń iri qurǵaq port retindegi mártebesin nyǵaıtty.

Infraqurylymǵa ınvestıtsııa salý men kólik salasyn tsıfrlandyrý jumystary qatar júrgizilýde. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan Prezıdentiniń resmı saıtynda jarııalanǵan málimdemesine sáıkes, elimiz halyqaralyq júk tasymaly úshin «biryńǵaı tsıfrlyq ekojúıe qurýda». Bul qazirgi tańda jahandyq jeliler arqyly aqparat almasý jyldamdyǵyna ilesýge múmkindik beredi.

Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) temirjol operatsııalaryn tsıfrlandyrý Orta dálizdiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etýde asa mańyzdy ekenin atap kórsetti. Integratsııalanǵan keden júıeleri men shekaradan ótý boıynsha «bir tereze» qaǵıdaty kedendik rásimdeý ýaqytyn qysqartyp, Qytaıdaǵy Dostyq stansasynan Grýzııanyń Qara teńiz porttaryna deıin konteınerlerdi nebári 11-13 kúnde jetkizýge múmkindik berdi. Bul dástúrli teńiz baǵyttaryna básekege qabiletti ári senimdi balama qalyptastyrady.

Avtomobıl joldary jelisi

Qazaqstan sondaı-aq ulttyq avtomobıl joldary jelisin aýqymdy túrde jańǵyrtýdy aıaqtaýǵa jaqyn. Onyń ishinde uzyndyǵy 2 787 shaqyrym bolatyn «Batys Eýropa-Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ýchaskesin rekonstrýktsııalaý jáne quny $1,529 mlrd bolatyn TRACE baǵdarlamasyn iske asyrý bar.

TRACE baǵdarlamasy aıasynda Dúnıejúzilik bank pen Azııa ınfraqurylymdyq ınvestıtsııalar banki árqaısysy $650 mln-nan, al Qazaqstan shamamen $228,8 mln qarjy bóledi. Qarajat 498 shaqyrym joldy rekonstrýktsııalaýǵa, olardy eki jolaqtan tórt jolaqqa deıin keńeıtýge jáne I tehnıkalyq sanat standarttaryna sáıkestendirýge baǵyttalady.

Bul jobalar Qazaqstan aýmaǵy arqyly júk tranzıtiniń ýaqytyn 11 kúnnen shamamen bes kúnge deıin qysqartyp, sonymen qatar qaýipsizdikti arttyryp, kólik shyǵyndaryn tómendetedi dep kútilýde.

Dúnıejúzilik banktiń málimetinshe, qazirgi ýaqytta 1 600 shaqyrymnan astam sapaly joldyń salynýy nátıjesinde jańǵyrtylǵan ýchaskelerdegi jol júrý ýaqytyn shamamen 67%-ǵa qysqartýǵa, qozǵalystyń ortasha jyldamdyǵyn 25-ten 80 shaqyrym/saǵatqa deıin arttyrýǵa jáne jol paıdalanýshylardyń shyǵyndaryn 35%-ǵa azaıtýǵa múmkindik berdi.

Dáliz sondaı-aq «Ortalyq-Ońtústik» jáne «Soltústik-Ońtústik» baǵyttarymen ıntegratsııalanyp, júkterdi eki baǵytta tasymaldaýǵa arnalǵan biryńǵaı jeli qalyptastyrýda.

Avıatsııa: óńirlik jolaýshylar jáne júk haby

Eldiń avıatsııa sektory qurlyqtaǵy kólik ınfraqurylymymen qatar damyp keledi. 2025 jyldyń sońyna qaraı Qazaqstan áýejaılary 15,4 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetti, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 4,8%-ǵa kóp. Bul rette jalpy jolaýshylar aǵyny shamamen 32 mln adamdy, al óńdelgen júk kólemi 173 300 tonnany qurady.

Almaty áýejaıynyń jańa halyqaralyq termınaly onyń ótkizý qabiletin jylyna 14 mln jolaýshyǵa deıin arttyrdy. 2027 jyly bastalýy tıis Astana áýejaıy ınfraqurylymyn damytý isi onyń ótkizý qabiletin jylyna 12 mln jolaýshyǵa deıin arttyrýǵa negiz bolady.

Óńirlerde de týrızmdi damytýǵa jáne Qazaqstannyń tabıǵı kórikti jerlerine qoljetimdilikti jaqsartýǵa baǵyttalǵan áýejaı qurylysy boıynsha qosymsha jobalar iske asyrylýda.

Qazaqstanda «Ashyq aspan» rejımin keńeıtý, sondaı-aq avıatsııalyq otyn baǵasynyń básekege qabiletti bolýy jańa halyqaralyq áýe kompanııalary men júk tasymaldaýshy operatorlardy elge tartýǵa múmkindik beredi.

Júk tasymaly salasynda álemdegi eń iri júk áýe tasymaldaýshylarynyń biri Cargolux Airlines International jáne Gonkongtyń ulttyq tasymaldaýshysy Pacific Cargo Astana arqyly reısterdi iske qosty. Olar Qazaqstanda burynnan jumys istep kele jatqan Turkish Airlines, MNG Airlines, China Southern Airlines, Hong Kong Air Cargo, Saudi Arabian Airlines, Air Atlanta, Silk Way West Airlines jáne Aerotrans sııaqty halyqaralyq tasymaldaýshylardyń qataryna qosyldy.

2026 jyly Qazaqstannyń halyqaralyq baǵyttar jelisi 2024 jylǵy 115 baǵytpen salystyrǵanda 30 el boıynsha 135 baǵytqa deıin keńeıedi dep kútilýde. Bul Qazaqstannyń óńirlik jolaýshylar jáne júk haby retindegi rólin odan ári nyǵaıtady.

Kaspıı kópiri

Kaspıı teńizindegi Aqtaý jáne Quryq porttaryna baǵyttalǵan ınvestıtsııalar mýltımodaldy tasymaldardyń múmkindikterin keńeıtti.

2025 jyly Aqtaý portynda jańa konteınerlik habtyń qurylysy aıaqtaldy. Quryq portynda teńiz túbin tereńdetý jumystary aıaqtalyp, №1 aılaqtaǵy kótergish-ótpeli qurylym jańǵyrtyldy. Eýropa qaıta qurý jáne damý banki (EQDB) osy jańǵyrtý jobalaryna tikeleı ondaǵan mıllıon eýro ınvestıtsııa saldy.

Qazaqstannyń Kaspıı teńizindegi porttarynyń jıyntyq júk óńdeý qýaty qazir jylyna 21,6 mln tonnadan asady. Konteınerlik júkterdi óńdeý kólemi úsh esege, al jalpy ótkizý qabileti 50%-ǵa artady dep kútilýde.

Port ınfraqurylymyn damytý Ázerbaıjan men Grýzııanyń Baký portyn jańǵyrtý jáne «Baký-Tbılısı-Kars» temirjolynyń ótkizý qabiletin keńeıtý boıynsha qatar júrgizilip jatqan josparlarymen tyǵyz úılestirilgen. Bul júkterdiń Túrkııa men Eýropa naryqtaryna qaraı úzdiksiz tasymaldanýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

2030 jylǵa deıingi strategııa

Bul jobalar Qazaqstan Respýblıkasynyń 2030 jylǵa deıingi kólik-logıstıkalyq áleýetin damytý tujyrymdamasyna sáıkes keledi. Qujat tsıfrlyq tehnologııalar qoldaıtyn tolyq ıntegratsııalanǵan mýltımodaldy kólik ekojúıesin qurýdy, negizgi kólik dálizderi boıyndaǵy seriktes qalalarda mýltımodaldy logıstıkalyq ortalyqtar jelisin qalyptastyrýdy, sondaı-aq óńirlik yntymaqtastyqty kúsheıtýdi kózdeıdi.

EYDU málimetinshe, Qazaqstan búginde Qytaı men Eýropa arasyndaǵy qurlyqtyq júk tasymaldarynyń shamamen 83%-yn qamtamasyz etedi. Bul elimizdi qalyptasyp kele jatqan Eýrazııalyq kólik ózara baılanysy júıesiniń negizgi arhıtektýralarynyń birine aınaldyrady.

Infraqurylymǵa strategııalyq ınvestıtsııalar, tsıfrlyq ınnovatsııalar men halyqaralyq áriptestikti ushtastyra otyryp, Qazaqstan óziniń geografııalyq ornalasýyn uzaqmerzimdi básekelestik artyqshylyqqa aınaldyryp, álemdegi qalyptasyp kele jatqan asa mańyzdy kólik-logıstıkalyq habtardyń biri retindegi ustanymyn nyǵaıtyp keledi.

Osyǵan deıin jańa aqyly joldarmen bir aıda jarty mıllıonnan astam kólik ótkeni týraly jazdyq.