30 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstandaǵy Ádilet organdary qyzmetkerleriniń kúni

Ádilet organdary qyzmetkerleriniń kúni Qazaqstannyń kásibı merekeler kúntizbesine 2012 jyly engizildi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrligi – memlekettiń quqyqtyq qyzmetin qamtamasyz etetin ortalyq atqarýshy organ. Ol zańnyń saqtalýyn qamtamasyz etip, azamattar men uıymdardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýǵa qyzmet etedi.

Halyqaralyq aýdarmashylar kúni

Halyqaralyq aýdarmashylar kúni – aýyzsha jáne jazbasha aýdarmashylardyń kásibı merekesi. Bul kúndi Halyqaralyq aýdarmashylar federatsııasy (FIT) 1991 jyly bekitti. Aýdarmashylardyń halyqaralyq kásibı merekesin engizý ıdeıasy FIT qurylǵan 1953 jyldan beri kóterilip kelgenimen, resmı mártebege tek 1991 jyly ıe boldy.

BUU-daǵy Halyqaralyq aýdarma kúniniń maqsaty – halyqtar arasyndaǵy dıalogty, ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdaǵy kásibı aýdarmanyń mańyzyn kórsetý.

Halyqaralyq podkast kúni

Podkast – ınternettegi tanymal medıaformattardyń biri. «Podkast» termınin brıtandyq jýrnalıst ári ınternet-tehnolog Ben Hammerslı engizgen. 2004 jyly MTV-diń burynǵy vıdjeıi Adam Karrı ázirleýshi Deıv Vaınerdiń RSS tehnologııasyn paıdalanyp, aýdıofaıldardy avtomatty túrde júkteýge múmkindik beretin baǵdarlamany alǵash qoldandy.

Ol jasaǵan podkasttardy kompıýterde tyńdaýǵa nemese keıin tyńdaý úshin pleerge kóshirýge bolatyn. Halyqaralyq podkast kúnin atap ótý ıdeıasyn amerıkalyq Stıv Lı 2014 jyly usyndy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1919 jyly Qyrrevkomnyń (Qyrǵyz revolıýtsııalyq komıteti – red.) májilisinde Áskerı-revolıýtsııalyq komıtettiń múshesi Ahmet Baıtursynulynyń ádilet bólimin qurý qajettiligi týraly baıandamasy tyńdalyp, Qyrrevkom Áskerı-revolıýtsııalyq komıtet janynan ádilet bólimin qurý týraly qaýly qabyldady.

1920 jyly respýblıkalyq qoǵamdyq-saıası «Mysl» jýrnalynyń alǵashqy nómiri jaryq kórdi. Jýrnal ár jyldary ártúrli ataýlarmen shyǵyp otyrdy. Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin basylym «Mysl» degen ataýǵa ıe boldy.

1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti jastarǵa arnalǵan «Daryn» memlekettik syılyǵyn taǵaıyndaý týraly qaýly qabyldady. Syılyq 30 jasqa deıingi jastarǵa shyǵarmashylyq, ǵylymı, sporttyq, óndiristik jáne basqa da salalardaǵy eńbegi, materıaldyq jáne rýhanı mádenıetti damytýǵa qosqan úlesi, sondaı-aq respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq negizin nyǵaıtýǵa atsalysqany úshin beriledi.

1996 jyly Qazaqstan Respýblıkasy ıAdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly shartqa (ıASJTSh) qol qoıdy. Shartqa sáıkes, oǵan qatysýshy árbir memleket ıadrolyq qarýdyń synaq jarylysyn júrgizbeýge, sondaı-aq óz ıýrısdıktsııasy nemese baqylaýyndaǵy kez kelgen jerde ıadrolyq jarylys jasaýǵa tyıym salyp, onyń aldyn alýǵa mindettenedi.

2011 jyly Aqtaý qalasyndaǵy Yntymaq alańynda qazaqtyń mýzykalyq mádenıetiniń damýyna ólsheýsiz úles qosqan áıgili kúıshi, kompozıtor, dombyrashy, kúı avtory Qurmanǵazy Saǵyrbaıulynyń (1818-1896) eskertkishi ashyldy.

Uly kúıshi Qurmanǵazyny at ústinde beıneleıtin monýment tutastaı qoladan quıylǵan. Tuǵyryn qosa eseptegendegi eskertkishtiń jalpy bıiktigi – 11,7 metr. Eskertkishtiń avtory – Mańǵystaý oblysyna tanymal músinshi Kósher Baıǵazıev.

2011 jyly Qazaqstan, Qytaı, Reseı, Belarýs, Polsha jáne Germanııa temirjol vedomstvolarynyń ókilderi Chýntsın qalasynda (Ońtústik-Batys Qytaı) yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Qujattyń maqsaty – Chýntsın-Sıntszıan-Eýropa temirjolynda turaqty qozǵalys ashý jáne jańa eýrazııalyq qurlyqtyq «kópirdiń» básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda yntymaqtastyqty jandandyrý.

Temirjol baǵyty Chýntsın qalasynan bastalyp, Qytaıdyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdanyndaǵy Alashankoý stantsııasy arqyly Qazaqstannyń temirjol magıstralimen jalǵasady. Odan ári Qazaqstan, Reseı, Belarýs jáne Polsha aýmaqtary arqyly ótip, Germanııanyń Dýısbýrg qalasymen baılanysady.

2013 jyly «Kazinform» aqparat agenttigi men Ispanııanyń halyqaralyq «EFE» aqparat agenttigi arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. «EFE» – ıspan tilindegi álemdegi jetekshi aqparattyq agenttikterdiń biri. Ol Associated Press, United Press International, Thomson Reuters jáne Agence France-Presse agenttikterimen qatar halyqaralyq aqparat agenttikteriniń «úlken bestigine» kiredi.

2013 jyly Ispanııa Koroldiginiń Úkimet tóraǵasy Marıano Rahoıǵa Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda Qaraǵandy lagerlerinde ustalǵan 152 ıspandyq áskerı tutqynǵa qatysty muraǵat qujattary tabystaldy. Bul qujattar Ispanııa azamattaryna óz týystarynyń taǵdyry týraly málimet alýǵa múmkindik beredi.

2014 jyly Almatydaǵy T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda Vatıkan muraǵatynan tabylǵan tarıhı jádigerlerge arnalǵan fotokórme ashyldy. Vatıkan muraǵatynan Qazaqstan aýmaǵy beınelengen alty biregeı karta kezdeısoq tabylǵan. Olardyń arasynda Vatıkannyń qupııa muraǵatyndaǵy kóne kartalar jáne XIII–XV ǵasyrlarda Rım papalarynyń túrki bıleýshilerine jazǵan hattary bar. Qol qoıylǵan jalǵyz karta 1684 jylǵa jatady.

2015 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasyndaǵy Kórmeler zalynda Sırek kitaptar men qoljazbalar qoryndaǵy uly ıslam ǵulamalarynyń eńbekterine arnalǵan kitap kórmesi ashyldy. Kórmede XII–XVIII ǵasyrlarǵa jatatyn kóne qoljazba Qurandar, XVI ǵasyrdaǵy Súleımen Baqyrǵanıdyń «Hıkmetteri», sondaı-aq Nızamı, Naýaı, Saǵdı, Hafız, Jámı, Fızýlı syndy shyǵys aqyndarynyń ıslam dini men poezııaǵa arnalǵan qoljazbalary usynyldy. Qoljazbalar men kitaptar shaǵataı, arab jáne parsy tilderinde jazylǵan.

2016 jyly Meksıkanyń Gvadalahara qalasynda ótken Halyqaralyq astronavtıka kongresinde (MAK-2016) KazSTSat jobasy úzdik joba dep tanyldy. «Shaǵyn ǵarysh apparattary» sessııasynyń qatysýshylary Jerdi qashyqtan zondtaýǵa arnalǵan KazSTSat spýtnıkterine, olardyń jobalaný, qurastyrylý jáne synaqtan ótkizilý barysyna erekshe qyzyǵýshylyq tanytty. Sondaı-aq qazaqstandyq ınjenerlerdiń ózderi tolyqtaı ázirlep, qurastyryp, synaqtan ótkizgen tehnologııalyq jabdyqtar – kópfýnktsıonaldy borttyq kompıýter, tájirıbelik optıkalyq kamera jáne Kún datchıgi de kópshiliktiń nazaryn aýdardy.

2017 jyly Shymkent qalasynda Qazaqstannyń rekordtar kitaby – «KInES-2017» (Gınnestiń rekordtar kitabynyń qazaqstandyq balamasy) boıynsha jańa rekord tirkeldi. Naýryz alańynda «Altyn Dán» kompanııasy kópshilikke arnap 1 136 keli baýyrsaq pisirdi. Ulttyq taǵamdy daıyndaýǵa 750 keli un, 400 lıtr maı, 60 keli qant jáne 150 lıtr sút jumsaldy. Baýyrsaq 10 qazanda pisirilip, daıyn ónimniń salmaǵy arnaıy tarazy arqyly ólshenip, rekord resmı túrde tirkeldi.

2018 jyly Tashkent qalasynda uly qazaq bıi ári memleket qaıratkeri Tóle bıdiń týǵanyna 355 jyl tolýyna oraı keń kólemde merekelik shara ótti. Oǵan Qazaqstan men Ózbekstannyń zııaly qaýym ókilderi, jergilikti qazaq dıasporasy jáne Túrkistan oblysynan arnaıy kelgen delegatsııa qatysty.

2019 jyly VI Baký halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesi aıasynda Ázerbaıjannyń M.F.Ahýndov atyndaǵy Ulttyq kitaphanasynda Qazaqstan ádebıeti men mádenıeti ortalyǵy ashyldy. Ortalyqtyń maqsaty – Qazaqstan halqynyń tarıhy men mádenıetin, salt-dástúri men ádet-ǵurpyn, ekonomıka, saıasat jáne áleýmettik saladaǵy jetistikterin, sondaı-aq klassıkalyq jáne qazirgi zamanǵy proza men poezııanyń baı ádebı murasyn keńinen nasıhattaý.

2020 jyly Eýrazııalyq patenttik uıymnyń «Ónertabys pen patent isine qosqan úlesi úshin» altyn medaldarymen qazaqstandyq ónertapqyshtar marapattaldy. Bul marapat Eýrazııa óńirinde ónertabystardy damytýǵa jáne quqyqtyq qorǵaýǵa eleýli úles qosqan, sondaı-aq Eýrazııalyq patenttik konventsııaǵa qatysýshy memleketter úshin mańyzdy nátıjelerge qol jetkizgen mamandarǵa tabystaldy.

2021 jyly aqyn, jazýshy, pýblıtsıst, jýrnalıst, aýdarmashy, Uly Otan soǵysynyń ardageri Qasym Amanjolovqa qatysty sırek fotosýretter men qujattar Qazaqstannyń Ulttyq arhıv qoryn tolyqtyrdy. Qujattardyń basym bóligi túpnusqa kúıinde saqtalǵan. Olardyń qatarynda qoljazbalar, mashınkamen basylǵan mátinder, gazet jarııalanymdary, sýretter, albomdar men fotosýretter bar.

2023 jyly Taraz qalasynda alǵash ret «Kıiz Fest» festıvali ótti. Ulttyq qolónerdi jańǵyrtyp, ata-babadan jetken murany dáripteýdi maqsat etken festıvalge 12 top qatysty. Qatysýshylar qazylar alqasyna óz buıymdaryn tanystyryp, olardy jasaý ádisteri men tásilderin kórsetti, sondaı-aq materıalmen jumys isteýdiń erekshelikteri týraly aıtyp berdi. Qazaq halqy úshin kıiz buıymdarynyń orny erekshe. Ǵasyrlar boıy kıizden jasalǵan buıymdar turmystyń ajyramas bóligi bolyp, halqymyzdyń salt-dástúri men ádet-ǵurpymen sabaqtasyp keldi. Olardy jasaý óneri urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp otyrǵan.

Qazylar alqasynyń sheshimi boıynsha «Urshyq ıirý» nomınatsııasynda 3-oryn «Sholpy» tobyna, 2-oryn «Sheber shańyraq» tobyna, al 1-oryn «Asyl mura» tobyna berildi. «Kıiz basý» nomınatsııasynda 3-oryndy «Sheber shańyraq» toby, 2-oryndy «Óshpes mura» toby ıelense, 1-oryn «Asyl qazyna» tobyna buıyrdy. Jeńimpazdarǵa aqshalaı syılyqtar tabystaldy.

2024 jyly Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń 30 jyldyǵyna arnalǵan poshta markasynyń tusaýkeseri ótti. Marka el tarıhyn aıǵaqtaıtyn mańyzdy qujattar arqyly ótken men bolashaqty sabaqtastyratyn mádenı murany saqtaý men qoǵamǵa qyzmet etý ıdeıasyn beıneleıdi. Bul markanyń shyǵarylýy otandyq arhıvshilerdiń eńbegine kórsetilgen zor qurmettiń belgisi boldy, sebebi ol — muraǵatqa arnalǵan alǵashqy qazaqstandyq poshta markasy.

2024 jyly Grekııada ótken FIRST Global Challenge robototehnıkadan álem chempıonatynda qazaqstandyq oqýshylar 190 eldiń arasynan bas júldeni ıelendi. Osy jeńisimen Qazaqstan quramasy chempıondyq ataǵyn úshinshi jyl qatarynan saqtap qaldy. Quramanyń sapynda Almaty qalasyndaǵy NZM FMB baǵytyndaǵy mekteptiń oqýshylary Erdáýlet Turǵynbaev, Álfııa Baıjaqyp, Nurjan Kókeev, Dosjan Daıran jáne Qadylbek Dastan óner kórsetti. Komanda jattyqtyrýshylary – Asylbek Murzahmetov, Nurdáýlet Dosmaǵambet jáne Dýlat Baıtilenov.

2025 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev VII halyqaralyq kólik-logıstıkalyq «New Silk Way» bıznes-forýmy aıasynda telemost arqyly Dostyq – Moıynty temirjol ýchaskesindegi ekinshi joldyń paıdalanýǵa berilgenin jarııalady. Uzyndyǵy 836,1 shaqyrym bolatyn bul temirjol magıstrali Qazaqstannyń kólik-tranzıttik áleýetin arttyryp, elimizdiń Qytaımen temirjol qatynasyn nyǵaıtýda mańyzdy ról atqarady.

2025 jyly Qazaqstanda biryńǵaı QR-kod arqyly tólem jasaý júıesi iske qosyldy. Endi taýarlar men qyzmetterdiń aqysyn «Bank TsentrKredıt», «Home Credit Bank» jáne «Freedom Bank» mobıldi qosymshalary arqyly biryńǵaı QR-kodpen tóleýge bolady. Bankaralyq QR-tólemderdiń engizilýi bankter arasyndaǵy ózara baılanysty kúsheıtip, tutynýshylarǵa tólem jasaýdy jeńildetip, tólem qyzmetteriniń qoljetimdiligin arttyrdy.