3 SÁÝІR . QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

3 SÁÝІR, BEISENBІ

Shtrıh-kodtyń dúnıege kelgen kúni.

ESTE QALAR OQIǴALAR

8 1 jyl buryn (1933) BKP (b) Aımaqtyq komıtetiniń keıbir qurylymdardaǵy is-qaǵazdardy júrgizý barysyn tolyqtaı qazaq tiline kóshirýdi qarastyrǵan qaýlysy jaryq kórdi. Olardyń qataryna Qazaq Respýblıkasynyń Ortalyq atqarý komıteti, Densaýlyq saqtaý jónindegi halyq komıssarıaty, Aǵartý halyq komıssarıaty, Ádilet halyq komıssarıaty (Joǵarǵy sot pen prokýratýra) jáne Jumysshy-sharýa mılıtsııasy kirdi.

1 9 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Ulttyq saıasat jónindegi Memlekettik komıtet quryldy.

1 7 jyl buryn (1997) Semeı qalasyndaǵy Lenıngrad kóshesine ánshi Jánibek Kármenovtiń esimi berildi.

1 6 jyl buryn (1998) Amerıka Qurama Shtattarynyń Atlanta qalasynda álemdegi eń úlken kokteıl balmuzdaqpen gazdalǵan sýdan jasaldy. Kokteıldiń jalpy kólemi - 9480 lıtr.

1 5 jyl buryn (1999) Nursultan Nazarbaevtyń «Eýrazııa - bizdiń ortaq úıimiz» atty kitaby japon tilinde jaryq kórdi.

1 2 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qaýipti óndiristik obektilerdegi ónerkásiptik qaýipsizdik týraly» Zańy qabyldandy.

8 jyl buryn (2006) Germanııanyń Zoeste qalasynda Islamdy zertteý jónindegi ınstıtýttyń qyzmetkerleri túgendeý jumystaryn júrgizý kezinde muraǵattan ıvrıt tiline aýdarylǵan Quran kitabyn taýyp aldy. Aýdarma osydan 150 jyl buryn jasalǵan. Kitap Leıptsıgte basylyp shyqqan.

7 jyl buryn (2007) Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetinde stýdentterdiń «Syr ormany. Bolashaq» qoǵamdyq birlestigi quryldy. Qoǵamdyq birlestiktiń maqsaty memlekettik «Jasyl el» baǵdarlamasyn iske asyrýyna qatysý bolyp tabylady.

6 jyl buryn (2008) Ońtústik Qazaqstan oblysynda Syrdarııa ózeni arqyly ótetin qalqymaly kópir paıdalanýǵa berildi. Qalqymaly kópir Otyrar aýdanynyń Baltakól aýyldyq okrýgynyń jaǵalaýyn biriktirdi. Onyń negizi - 37 arnaıy qaıyq. Olar ózen ústindegi joldy ustap turady, sondyqtan oǵan sýdyń kóterilýi, ne báseńsýi kópirdiń qyzmetine kedergi jasamaıdy. Kópirdiń uzyndyǵy - 110 metr, eni - 4,5 metr.

6 jyl buryn (2008) Ońtústik Qazaqstan oblystyq «Nur Otan» HDP músheleri jáne jaýynger-ınternatsıonalıster Batyrlar alleıasyn qurdy. Batyrlar alleıasy Maqtaaral aýdanynyń Atakent aýylynda jasalǵan.

5 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń mádenı qundylyqtardy urlaýǵa qarsy kúrestegi jáne olardy qaıtarýdy qamtamasyz etýdegi yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly», «Keden odaǵynda taýarlardyń, jumystardy oryndaýdyń, qyzmet kórsetýlerdiń eksporty men ımporty kezinde janama salyqtardy alý qaǵıdattary týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańdaryna qol qoıdy.

5 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrliginde 2010-2015 jyldarǵa arnalǵan Birikken Ulttar Uıymynyń Qazaqstan Respýblıkasy damýyna kómek kórsetý jónindegi sheńberli baǵdarlamasyna (ıÝNDAF) qol qoıyldy.

2010-2015 jyldarǵa arnalǵan atalmysh baǵdarlama bes jylda bir ret qabyldanady. ıÝNDAF - Qazaqstan - BUU yntymaqtastyǵyn anyqtaıtyn negizgi qujat. Bul baǵdarlamanyń negizgi mindeti Qazaqstannyń basym maqsattaryn júzege asyrý, sondaı-aq damý salasyndaǵy basqa da halyqaralyq mindettemeler aıasyndaǵy máselelerdi sheshýdegi BUU júıesimen birlesken, kelisilgen jáne yqpaldasqan kómek kórsetý bolyp tabylady. Yntymaqtastyqtyń negizgi strategııalyq qujaty bolǵandyqtan, ıÝNDAF BUUDB, ıÝNISEF, ıÝNFPA, ıÝNIFEM, ıÝNEIDS sııaqty BUU-nyń arnaıy qurylymdarymen qarym-qatynastyń jalpy baǵytyn aıqyndaıdy.

5 jyl buryn (2009) Almatyda «Qazposhta» AQ el aýmaǵynda «Eýropa» serııasy boıynsha Halyqaralyq astronomııa jylyna arnalǵan eki marka engizilgenin málim etti.

«Qazposhta» AQ «PostEurop» qaýymdastyǵynyń kelisimimen «Eýropa» serııasynyń markalaryn shyǵarýǵa 2005 jyly qosylǵan bolatyn.

Jańa markalarda Galıleıdiń portreti men tabıǵat aıasyndaǵy teleskop beınelengen. Árqaısysy 230 teńge turatyn markalardyń pishini - 33h27,5 mm, taralymy - 150 myń dana. Olar Qytaıdyń Poshta jáne telekommýnıkatsııa mınıstrliginiń Beıjińdegi poshtalyq tólem belgileri fabrıkasynda basylyp shyqqan.

ESІMDER

9 9 jyl buryn (1915-1942) aqyn JUMAǴALIEV Abdolla dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysynda qaza tapqan.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýt) bitirgen.

1938-1939 jyldary Qyzylorda saýda tehnıkýmynda oqytýshy, Qazaqstan memlekettik kórkem ádebıet (qazirgi «Jazýshy) baspasynda redaktor bolǵan. 1936 jyldan jurtshylyqqa aqyn retinde tanyla bastaǵan. Óleńderi, poemalary respýblıkalyq, oblystyq basylymdarda jarııalanyp turdy. Onyń shyǵarmalary órshil pafos pen názik te syrshyl lırızmge toly. «Tańdamaly óleńderi», «Óshpes jalyn», «Ólmes ómir dastany» atty jınaqtary jaryq kórdi. «Tokıo», «Shyǵys qyzy», «Asan qaıǵy» atty poemalary bar.

Aqyn Lermontovtyń, Nızamıdiń, Baıronnyń jekelegen shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.

Qasym Amanjolov ol týraly «Aqyn ólimi týraly ańyz» poemasyn jazdy.

9 4 jyl buryn (1920-1994) orys ádebıetiniń klassıgi, prozanyń sheberi jáne stılıst, kınostsenarıst NAGIBIN ıÝrıı Markovıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Áskerı tilshi retinde Stalıngradta, Lenıngrad túbinde, Mınsk, Vılnıýs, Kaýnasty azat etýge qatysty.

Óz novellalarynda uly adamdardyń ómirbaıanyn tragedııaly túrde kórkem beıneleı bildi. «Maıdannan qaıtqan adam», «Úlken júrek», «Eki kúsh», «Adam jáne jol», «Alys pen jaqyn», «Erte kóktemde», «Meniń altyn enem», «Qyzyl basty jasyl qus» sekildi prozalyq shyǵarmalar jınaǵynyń avtory. Sonymen qatar «Qubyr» jáne «Qysqy emen» áńgimelerimen de tanymal. «Tóraǵa», «Dırektor», «Qyzyl shatyr», «Túngi qonaq» fılmderiniń stsenarıin jazǵan.

6 8 jyl buryn (1946) aqyn, jazýshy, aýdarmashy, synshy ALDAMJAROV Bekdildá dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Qazaly aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. «Lenınshil jas» gazetinde (qazirgi «Jas alash»), «Jazýshy» baspasynda, Qazaq teledıdary mýzyka redaktsııasynda jumys istegen. Qazir «Juldyz» jýrnalynyń bólim meńgerýshisi bolyp qyzmet atqarady.

Onyń «Nóser», «Jyl mezgilderi», «Aıly túnder», «Nur men túnek», «Іzdedim seni», «Mızam aıy», t.b. óleńder kitaby, «Qara nóser», «Jyqpyl», «Uly sel», t.b. romandary jaryq kórgen. Ol Fırdoýsıdiń «Shahnama» eposynyń «Mánýshehir» jáne «Keı Hosroý» dastandaryn, grýzın shaıyry Otar Chelıdzeniń balalarǵa arnalǵan «Alhan men Shalhan» dastanyn jáne Aleksandr Pýshkın, Aleksandr Blok, Pablo Nerýda, Evgenıı Evtýshenko, Andreı Voznesenskıı, t.b. aqyndardyń óleńderin qazaq tiline aýdarǵan. Syn janrynda da qalam tartqan.

6 1 jyl buryn (19653) QR eńbegi sińgen ártisi MYRJYQBAI Kenjeǵalı Tursynbekuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Aıagóz qalasynda týǵan. N.A. Rımskıı-Korsakov atyndaǵy Lenıngrad konservatorııasynyń vokal-hor fakýltetin (1981) opera ánshisi, kontsórttik ánshi, pedagog mamandyǵy boıynsha; T. Júrgenov atyndaǵy Almaty óner akademııasynyń mýzykalyq spektaklder rejıssýrasy fakýltetin (1996) mýzykalyq rejısser mamandyǵy boıynsha bitirgen. L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory (1997 jyldan); ónertaný professory (2003 jyldan). 10-nan astam maqalanyń avtory, buqaralyq aqparat quraldaryna kóptegen suhbat bergen. Onyń qatysýymen bolǵan 6 operalyq spektakl jáne 3 jeke kontsert Qazaqstandyq radıo jáne televızııa altyn qoryna engizildi. « Nur Otan» HDP múshesi. 1981 jyldan - Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń jetekshi solısi. 1996 jyldan - L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa últtyq ýnıversıtetiniń dotsenti, professory. 1997 jyldan - Aqmola memlekettik fılarmonııasynyń dırektory, kórkemdik jetekshisi. 1998 jyldan - Astana qalalyq Mýzyka akademııasy jeke án oryndaý kafedrasynyń meńgerýshisi. 2007 jyldan - ShQO Mádenıet basqarmasynyń bastyǵy. 2009-2012 jj - ShQO Memlekettik fılarmonııasynyń dırektory.

56 jyl buryn (1958) kompozıtor, Qazaq ultttyq mýzyka ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ERKІMBEKOV Serik Jeksembekuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasyn bitirgen. Eńbek jolyn 1983 jyly Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń aǵa konsýltanty bolyp bastaǵan. 1986-1998 jyldary - Almaty konservatorııasynyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy, dotsenti, kafedra meńgerýshisi, dekany. 1998-2007 jyldary Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy bolǵan. Kompozıtordyń «Máńgilik alaý» baleti, orkestr men fortepıanoǵa arnalǵan kontserti, organǵa arnalǵan «Shyǵys aspany» mýzykasy, «Sholpy», «Tas arýaq» horeografııalyq bıleri, «Juldyzdar ańyzdary» aspaptyq sıýıtasy, birqatar romanstary men ánderi bar. Sondaı-aq ol birqatar spektaklder men kınofılmderge arnap mýzyka jazǵan.

4 7 jyl buryn (1967) QR Sambo federatsııasynyń prezıdenti OŃDAǴANOV Músilim Ońdaǵanuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin, 2005 jyly Batys Qazaqstan ınjenerlik-tehnologııalyq ýnıversıtetin bitirdi, dene shynyqtyrý jáne sport muǵalimi, qarjy bakalavry. Keńes Armııasy qatarynda qyzmet etkennen keıin eńbek jolyn Taıpaq aýdany Taıpaq aýylynyń balalar men jasóspirimder sport mektebinde jattyqtyrýshy qyzmetinen bastap, keıin mektep dırektory laýazymynda jalǵastyrdy. Sambo jáne qazaqsha kúresten Qazaqstan Respýblıkasynyń sport sheberi, sambo kúresinen QR eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy. 1998 jyldyń qańtar aıynan beri Qazaqstan Respýblıkasynyń sambo Federatsııasynyń prezıdenti. 2002 jyldyń shildesinen Batys Qazaqstan oblystyq týrızm jáne sport basqarmasynyń basshysy. 2005 jyldyń qańtar aıynan bastap Batys Qazaqstan oblysy dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy boldy. Qurmet» ordenimen marapattalǵan, sambodan QR sport sheberi, sambodan QR-nyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, qazaqsha kúresten QR sport sheberi.

4 5 jyl buryn (1969) jazýshy, ádebı redaktor, sýretshi «Knıgolıýb» ádebı jýrnalynyń bas redaktory KALAÝS Leılıa dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen. «Qazaqstan-Debıýt» ádebı konkýrsy І syılyǵynyń laýreaty.Sýretteri «Apollınarıı», «Prostor», «Nıva» jýrnaldarynda, sondaı-aq «Kishi jibek joly» (Tashkent» almanaǵynda, «Chaıka» (AQSh) jýrnaldarynda jarııalanǵan. Birneshe kitaptary jaryq kórdi.

3 8 jyl buryn (1976) Aqtóbe oblysy Mártók aýdanynyń ákimi ELEÝSІZOV Mádı Qanatbaıuly dúnıege keldi.

Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy Aqtóbe memlekettik ýnıversıtetin, Reseı keden akademııasyn bitirgen. 1997-2009 jyldary - «ıÝjbozoı» aktsıonerlik qoǵamynyń, Aqtóbe oblysy boıynsha Keden basqarmasynyń ekonomısi. 2009-2010 jyldary - Aqtóbe oblysy ákimi apparat jetekshisiniń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń sáýirinen bastap isteıdi.

2 9 jyl buryn (1985) N.A.Tilendıev atyndaǵy «Otyrar sazy» orkestriniń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri TІLENDIEVA Dınara Nurǵısaqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń dırıjerlik fakýltetin bitirgen. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldan beri.

15 2 jyl buryn (1862-1945) reseılik keskindemeshi jáne grafık PASTERNAK Leonıd Osıpovıch dúnıege keldi.

6 6 jyl buryn (1948) reseılik dáriger, julyn zaqymdanýynan keıingi ońaltý ádistemesiniń avtory DIKÝLЬ Valentın Ivanovıch dúnıege keldi

6 6 jyl buryn (1948) keńestik jáne reseılik teatr jáne kıno akteri, Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi NOSIK Vladımır Benedıktovıch dúnıege keldi.

5 3 jyl buryn (1961) amerıkandyq kınoakter, prodıýser, ánshi Eddı MERFI dúnıege keldi.