3 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Túrki halyqtarynyń yntymaqtastyǵy kúni

Bul kún 2011 jyldan beri atap ótiledi. Túrki keńesi — túrki memleketteri arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqty damytý maqsatynda qurylǵan halyqaralyq uıym. Ol 2009 jylǵy 3 qazanda Ázerbaıjannyń Nahchyvan qalasynda quryldy. Keńeske Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa jáne Ózbekstan múshe boldy. 2019 jyly Ózbekstan uıymǵa resmı túrde qosyldy.

2021 jylǵy qarashada Ystanbulda ótken sammıtte Túrki keńesi Túrki memleketteri uıymy bolyp qaıta quryldy. Sol kezde Túrikmenstan uıymǵa baqylaýshy memleket retinde qabyldandy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1883 jyly Abaı atyndaǵy Semeı ámbebap kitaphanasy quryldy. Kitaphana patsha úkimeti revolıýtsııalyq úıirmelerge qatysqany úshin Semeıge jer aýdarǵan revolıýtsıoner-demokrattardyń bastamasymen ashyldy. Alǵashqy kezde kitaphana qorynda nebári myń dana basylym boldy. Ýaqyt óte kele ol Semeıdegi zııaly qaýymnyń rýhanı ortalyǵyna aınaldy. Kitaphananyń turaqty oqyrmandary qatarynda E. Mıhaelıs, N.Dolgopolov jáne Abaı Qunanbaıuly boldy.

1946 jyly Óskemende 600 abonentke arnalǵan alǵashqy jartylaı avtomatty telefon stantsııasy iske qosyldy.

2009 jyly Nahchyvanda ótken Túrkitildes memleketterdiń IX sammıtinde túrki áleminiń ótkeni, búgini men bolashaǵyn zertteıtin halyqaralyq ǵylymı ortalyq qurý týraly usynys aıtyldy. Osy bastama negizinde Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen «Túrki akademııasy» kommertsııalyq emes aktsıonerlik qoǵamy quryldy. Akademııanyń negizgi qyzmeti — ǵylymı-zertteý, mýzeı jáne kitaphana jumystaryn júrgizý, sondaı-aq túrkitaný salasyndaǵy ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerin nasıhattaýǵa qoldaý kórsetý.

2012 jyly «Alashorda» atty fotoalbom jaryq kórdi. Onda «Alash» qozǵalysynyń qalyptasýy, «Alash» avtonomııasynyń qurylýy jáne keńestik kezeńdegi jappaı qýǵyn-súrginge qatysty fotomaterıaldar jınaqtalǵan. Fotoalbomǵa «Alash» qaıratkerleriniń urpaqtary men ǵalymdardyń jeke qorlarynan, qoljazbalar men muraǵattardan alynǵan sýretter engizildi. Olardyń qatarynda Gúlnar Mirjaqypqyzy, Dáýlet Tynyshbaev, Rústem Birimjanov jáne Syrym Bókeıhanovtyń qorlarynan alynǵan materıaldar bar. Sonymen qatar sheteldik muraǵattardan tabylǵan, buǵan deıin jarııalanbaǵan fotoderekter de alǵash ret kópshilik nazaryna usynyldy.

2012 jyly Qazaqstannyń kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ádebıet synshysy, pýblıtsıst Іlııas Omaruly Omarovtyń (1912-1970) týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı «Іlııas Omarov: hattar arqalaǵan syrlar. Iz perepıskı Ilıasa Omarova» atty qujattar jınaǵy jaryq kórdi. 500 betten turatyn qazaq jáne orys tilderindegi jınaqqa Іlııas Omarovtyń 1942-1970 jyldar aralyǵyndaǵy 295 haty engizildi. Bul hattardan onyń soǵys jyldaryndaǵy áskerı ekonomıkany qalyptastyrýǵa, maıdan men tyldy jabdyqtaýǵa, evakýatsııalanǵan halyqqa kómek kórsetýge, Qazaq KSR Ǵylym akademııasyn qurýǵa, 1960-jyldardaǵy ekonomıkalyq reformalarǵa, ulttyq mádenıet pen ónerdi damytýǵa qosqan úlesi kórinedi.

2013 jyly qazaqtyń klassık aqyny Maǵjan Jumabaevtyń tatar tiline aýdarylǵan óleńder jınaǵynyń tusaýkeseri ótti. Kitapty Tatarstan Jazýshylar odaǵy 2013 jyldyń kókteminde Qazan qalasynda jaryqqa shyǵardy. Jınaqqa belgili tatar aqyny, Tatarstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri Rádıf Ǵatashtyń, sondaı-aq Nurı Arslanov, Mýdarıs Áǵlám jáne Flera Tarhanovanyń aýdarmalary endi.

Astanadaǵy kitap tusaýkeseri Maǵjan Jumabaevtyń týǵanyna 120 jyl tolýyna oraı uıymdastyryldy. 1929 jyly Maǵjan Jumabaev jalǵan aıyppen 10 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, jazasyn Soltústikte ótedi. 1935 jyly Maksım Gorkııdiń ótinishimen merziminen buryn bosatylǵanymen, erkindigi uzaqqa sozylmady. 1937 jylǵy 30 jeltoqsanda qaıtadan qamaýǵa alynyp, 1938 jylǵy 19 naýryzda atyldy.

2016 jyly «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsııasynda Qazaqstannyń ósimdikter dúnıesine qatysty biryńǵaı gerbarıı qory quryldy. Qorǵa elimizde ósetin 100 tuqymdasqa jatatyn 3 myńǵa jýyq ósimdik túri engizilip, 10 myńnan astam gerbarıı paraǵy jınaqtaldy. Búginde bul qor Qazaqstandaǵy túr alýandyǵy men mańyzy jaǵynan ekinshi orynda turǵan gerbarıılerdiń biri sanalady.

2018 jyly bilim berý salasynda Táýelsiz ulttyq sarapshylar qaýymdastyǵy (TUSQ) quryldy. TUSQ Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip, bilim berý júıesine ınnovatsııalardy tıimdi engizý baǵytynda jumys júrgizedi.

2020 jyly dańqty ushqysh Hıýaz Dospanova atyndaǵy Atyraý halyqaralyq áýejaıynyń qasbetinde batyr qyzǵa arnalǵan eskertkish taqta saltanatty túrde ashyldy. Uly Otan soǵysy jyldarynda Hıýaz Dospanova ańyzǵa aınalǵan «Túngi mystandar» («Nochnye vedmy») eskadrılıasy quramynda jaýǵa qarsy shaıqasty.

2021 jyly qazaqstandyq QazVac vaktsınasy Halal sertıfıkatyn aldy. Sertıfıkat vaktsınany óndirý, saqtaý, tasymaldaý jáne ótkizý úderisteriniń dárilik zattar men bıologııalyq belsendi qospalarǵa qoıylatyn Halaldyń jalpy talaptaryna saı ekenin rastady.

2024 jyly Astanada qazaqtyń kórnekti opera ánshisi, KSRO jáne Qazaq KSR halyq ártisi Kúlásh Baıseıitovaǵa arnalǵan jańa mýral paıda boldy. Saryarqa aýdanyndaǵy Konstıtýtsııa kóshesinde ornalasqan bıiktigi 15 metrlik beıne aýqymdylyǵymen ǵana emes, tereń maǵynasymen de qala turǵyndarynyń nazaryn aýdardy.

2024 jyly Astanada Memleket basshysynyń qatysýymen máslıhat depýtattarynyń II respýblıkalyq forýmy boldy. Óz sózinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev máslıhattardyń qoǵamdy demokratııalandyrýdaǵy jáne saıası básekelestikti kúsheıtýdegi rólin atap ótti. Forýmda Prezıdent depýtattardyń kásibı biliktiligin júıeli túrde arttyrý, kommýnıkatıvtik daǵdylaryn jetildirý jáne azamattarmen tıimdi qarym-qatynas ornatý máselelerine toqtaldy.

2025 jyly Almaty oblysynyń Ótegen batyr aýylynda Halyq qaharmany, kompozıtor Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyǵyna oraı eskertkish pen Mádenıet úıi ashyldy. Ashylý saltanatyna oraı joldaǵan quttyqtaýynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul eskertkish halyqtyń uly tulǵaǵa degen qurmeti men rızashylyǵynyń belgisi ekenin atap ótti.