3 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

3 qańtar JUMA

ESTE QALAR OQIǴALAR

2 2 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasynda elshiler deńgeıinde dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý jóninde birlesken mazmundamaǵa qol qoıyldy.

9 jyl buryn (2005) Pavlodarda Keńes Odaǵynyń Batyry Mahmet Qaıyrbaevqa eskertkish taqta ornatyldy. M.Qaıyrbaev (1925-1996) - 1943 jyly Kalının jáne Belarýs maıdandarynda polk, batareıany basqarǵan. Soǵys jyldary 2 ret Otan soǵysy, Aleksandr Nevskıı ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. 1944 jyly 19jastaǵy qazaqstandyq Shaýlıaı túbindegi shaıqasy úshin Keńes Odaǵynyń Batyry atandy. Soǵystan keıingi jyldary da eren eńbegi úshin eki ret Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan.

7 jyl buryn (2007) Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń janyndaǵy «HHІ ǵasyr jáne Shákárim álemi» atty ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń qyzmetkerleri zertteýler júrgizý barysynda qazaq aqyny jáne fılosofy Shákárim Qudaıberdıevtiń ómirbaıanynyń osy ýaqytqa deıin belgisiz bolyp kelgen aıǵaqtaryn tapty. Ǵalymdar Shákárimniń uly Zııat aqyn jáne rejısser bolǵany týraly kýálandyratyn qujattar tapty. Ol Qytaıda ómir súrip jáne jumys istegen jáne sol jerde qazaq mádenıetin belsene nasıhattaǵan. Sonymen birge onyń jazǵan ánderi de tabylǵan.

7 jyl buryn (2007) Parıjde qazaqtyń tanymal jazýshysy, M.Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń ıegeri Sábıt Dosanovtyń «Belaıa Arýana» atty kitaby frantsýz tilinde jaryq kórdi. Kitaptyń alǵy sózin kórnekti ádebı synshy Alber Fıshler jazdy. Aýdarmasyn jasaǵan belgili frantsýz aýdarmashysy Anrı Avrıl. 1 6 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik avtoınspektsııasy ataýy Jol polıtsııasy bolyp ózgertildi.

8 jyl buryn (2006) Ázerbaıjanda jańa aqshalar aınalymǵa engizildi. Olar - árqaısysy 5 myń eski aqshaǵa teń denomınatsııalanǵan (irilendirilgen) manattar. Aqshany irilendirý týraly sheshim 2005 jyldyń aqpan aıynda qabyldanǵan edi.

6 jyl buryn (2008) Varshavadaǵy Qazaqstannyń Elshiligi qoǵamǵa jáne polıaktardyń jas býyn ókilderine ortaazııalyq brys jáne Qazaqstan týraly kórkem sýrettermen bezendirilgen kitaptyń kompakt-dıskisin alǵash ret basyp shyǵardy. Birinshi tanystyrylym «Meniń Qazaqstanym» («Moj Kazachstan») dep atalady, onda Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenı murasy, tarıhı eskertkishterdiń áserli fotosýretteri, ádebıet jáne mýzyka óneriniń belgili qaıratkerleri, Qazaqstandaǵy 130 ulttyń kıimderi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń basqa respýblıkalardyń basshylarymen halyqaralyq kezdesýleri, Astana jáne Almaty qalalary týraly tolyq aqparat 142 slaıdta beıneldengen. Ekinshi tanystyrylym «Qazaqstannyń ınvestıtsııasy» («Inwestycje w Republice Kazachstanu»), ol Qazaqstan Respýblıkasynyń ınvestıtsııalyq jáne ınnovatsııalyq jobalary, ekonomıkalyq ahýaly, ekonomıkalyq saıasaty týraly tolyq aqparat beretin 22 slaıdtan turady.

ESІMDER

11 1 jyl buryn (1903-1972) orys jazýshysy BEK Aleksandr Alfredovıch dúnıege keldi. Reseıdiń Saratov qalasynda týǵan. Azamat soǵysyna jáne Uly Otan soǵysyna qatysqan. Jazýshynyń alǵashqy ocherkteri dıvızııalyq gazette jarııalanǵan. Al tuńǵysh kórkem shyǵarmalarynyń biri «Kýrako» povesi 1934 jyly jaryq kórgen. Onyń «Bir túnniń oqıǵasy», «Vlas Lesovık» povesteri, «Jas adamdar», «Jańa qyzmet» romandary bar. Qalamgerdiń shoqtyǵy bıik týyndylarynyń biri - Uly otan soǵysynyń aýyr kezeńin, 1941 jyly Máskeýdi qorǵaýshylardyń qaharmandyq erligin baıandaıtyn «Volokolamsk tas joly» atty shyǵarmasy. Týyndynyń bas keıipkeri - qazaq halqynyń dańqty batyr uly, sol kezdegi batalon komandıri, aǵa leıtenant Baýyrjan Momyshuly. Shyǵarmada Momyshulynyń ulttyq minezi men qaharmandyq is-áreketi tereń ashylyp, kórkem sheshimin tapqan. Roman qazaq tilinde «Arpalys» degen atpen basylyp shyqqan. Sonymen qatar frantsýz, nemis, arab, ıtalıan, portýgal, ıspan, grek, fınn tilderine tárjimalanyp, álemniń túpkir-túpkirine keń taraǵan.

8 5 jyl buryn (1929-2007) fılosofııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi AMANTAEV Báket Amantaıuly dúnıege keldi. Aqmola oblysynda týǵan. Almaty zań ınstıtýtyn bitirgen. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda, Abaı atyndaǵy qazaq memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda sabaq bergen. 1959 jyldan Qazaqstan ǵylym akademııasy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri qazaq sharýalarynyń ártúrli kezeńderdegi qoǵamdyq-saıası belsendiligi, rýhanı jetilýi, fılosofııalyq syny, naryqtyq ekonomıkaǵa kóshýdiń etnopsıhologııalyq aspektileri máselelerine arnalǵan. Ásirese qazaq eńbekshileri sana-seziminiń jańa zaman ózgeristerine sáıkes damý, qalyptasý kezeńderi jáne olardyń ózindik erekshelikteri týraly zertteýleri fılosofııa ǵylymyna qosylǵan eleýli dúnıeler qataryna jatady. «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

8 5 jyl buryn (1929-1989) aıtys aqyny OMAROV Kópbaı dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Sozaq aýdanynda týǵan. Shymkent qalasyndaǵy M.Áýezov atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtty bitirgen. Ustazdyq qyzmeti 1950 jyldan bastalyp, Beren aýylyndaǵy orta mektepte ómiriniń sońyna deıin ustazdyq etti. Bul mektep qazir Omarov esimimen atalady. 1964 jyly Jambyl, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan oblystarynyń aqyndary qatysqan aıtysta 1-shi oryn aldy. Budan keıinde talaı aıtystardyń jeńimpazy boldy. Ol naǵyz sýyryp salma aqyn ári asqaq úndi ánshi. Taıjan, Nartaı dástúrin jalǵastyryp, jezsyrnaıǵa ásem únin qosqan Omarov mýzyka aspaptarynda sheber oınady. Súgirdiń «Qarataý shertpesi» men «Bozingen» kúılerin naqyshyna keltire oryndady. Aqyn 1989 jyly mamyr aıyńda Ózbekstan men Qazaqstan aqyndary arasynda ótken aıtysqa qatysty.

11 4 jyl buryn (1900-1974) ǵalym, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstandaǵy ortopedııalyq-travmatologııa negizin salýshylardyń biri EDELЬShTEIN Grıgorıı Lvovıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Ýkraınanyń Dnepropetrovsk oblysynda týǵan. Reseıdegi Tomsk memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1958 jyldan Qazaqstanda turyp, Almaty memlekettik medıtsınalyq ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas travmatology bolǵan. 1964-1974 jyldary Almaty dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty travmatologııa jáne ortopedııa kafedrasynyń meńgerýshisi, ǵylymı keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. Negizgi ǵylymı eńbekteri súıek plastıkasy (óz súıegin ózine, sondaı-aq ózgeniń súıegin jamaý) máselelerine arnalǵan.

6 4 jyl buryn (1950-2008) erkin kúresten, sambo, qazaqsha kúresten sport sheberi BAIMUQAShEV Seıdálim Muqanbaıuly dúnıege keldi. Almaty oblysynda týǵan. Erkin kúresten, sambo kúresinen Qazaqstan chempıony. Qazaqsha kúresten XV, XVI Qazaqstan Spartakıadalarynyń chempıony. Erkin kúresten aýyl sportshylary arasyndaǵy KSRO chempıonatyna qatysqan. 1979 jyly erkin kúresten Ulan-Batyrda (MHR), Tashkentte (Ózbekstan) Ortalyq Azııa júldesine ótkizilgen Halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy. 5 8 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń orynbasary, 3-dárejeli memlekettik ádilet keńesshisi ISAEV Nurmahanbet Moldalyuly dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Bógen (qazirgi Ordabasy) aýdanyndaǵy Badam stansasynda dúnıege kelgen. 1978 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetin aıaqtaǵan. 1978-1995 jyldary - Jambyl oblysynyń Jambyl aýdany prokýratýrasynda taǵylymdamashy, tergeýshi, Jambyl oblysy prokýrorynyń kómekshisi, aǵa kómekshisi, Merke aýdanynyń prokýrory, Shý qalasynyń prokýrory. 1995-1997 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaýdyń zańdylyǵyn qadaǵalaý jónindegi basqarma bastyǵy, tergeý men anyqtaýdyń zańdylyǵyn qadaǵalaý jónindegi basqarma bastyǵy. 1997 - 2000 jyldary - Almaty oblysy prokýrorynyń orynbasary, Bas prokýratýra Quqyqtyq statıstıka jáne aqparat ortalyǵy bastyǵynyń birinshi orynbasary. 2001 jyldan bastap -Bas Prokýrordyń aǵa kómekshisi, Tergeý jáne anyqtaý zańdylyǵyn qadaǵalaý departamenti bastyǵynyń orynbasary, Tergeý toptaryna basshylyq jasaý jónindegi arnaıy prokýrorlar basqarmasynyń bastyǵy, Jedel-izdestirý qyzmetiniń zańdylyǵyn qadaǵalaý departamentiniń bastyǵy. 2002 - 2006 jyldary - Almaty qalasy prokýrorynyń orynbasary, Astana qalasy prokýrorynyń birinshi orynbasary. 2006 - 2009 jyldary - Pavlodar oblysynyń prokýrory. 2010 - 2011 jyldary - Bas prokýratýranyń Tergeý jáne anyqtaý zańdylyǵyn qadaǵalaý departamentiniń bastyǵy. 2011 jyldyń qyrkúıeginen - Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń orynbasary. Synyptyq sheni - 3-shi dárejeli memlekettik ádilet keńesshisi. Prokýratýranyń qurmetti qyzmetkeri. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 20 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń prokýratýrasyna 20 jyl» mereıtoılyq medeldarymen, «Quqyq tártibin qamtamasyz etýge qosqan úlesi úshin» medalimen marapattalǵan. 5 2 jyl buryn (1962)»Qazkommertsbank» AQ basqarma tóraıymy JÚSІPOVA Nına Aronqyzy dúnıege keldi. Kókshetaý oblysy Krasnoarmeısk aýdany Taıynsha stansasynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń ónerkásipti josparlaý fakýltetin úzdik bitirgen (1983), mamandyǵy «ónerkásipti josparlaý». 1983 jyldan - QazKSR ІІM ınspektor-býhgalteri , aǵa ınspektor-býhgalteri , aǵa ekonomısi . 1991 jyldan - «Qazaqstan» respýblıkalyq qurylys bırjasynyń bas býhgalteri . 1994 jyldan - Ekonomıkalyq taldaý basqarmasynyń bastyǵy, Qazkommertsbanktiń bas býhgalteri - «Qazkommertsbank» AAQ basqarmasynyń tóraǵasynyń orynbasary. 1996 jyldan - «Qazkommertsbank» AAQ basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2002 jyldan - «Qazkommertsbank» AQ basqarmasynyń tóraıymy. «Qazaqtelekom» AAQ Dırektoralar keńesiniń (1998-2002); «Ular Úmit» JZQ» AQ Dırektoralar keńesiniń (1998 jyldan) múshesi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» (2001) medalimen marapattalǵan. Shyǵys Eýropa aýmaǵynda eń jaqsy úsh áıelge jyl saıyn beriletin «Bıznestegi áıelder» Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń syılyǵyna ıe bolǵan (2004).

40 jyl buryn (1974) QR ІІM Akademııasynyń boks jáne dene tárbıesi kafedrasynyń oqytýshysy MÁZІMBAEV Marat Kenenbaıuly dúnıege keldi. Jambyl oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik dene tárbıesi ınstıtýtyn jáne QR ІІM akademııasynyń zań ınstıýtyn bitirgen, mamandyqtary: dene tárbıesi oqytýshysy, bokstan jattyqtyrýshy, zańger. ІVA nusqasy boıynsha 52,2 keli salmaqta kásibı bokstan álem chempıony (2005, 2007). Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynyń qurmetti azamaty.

61 jyl buryn (1953) QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary Q ARJAÝBAEV Aslan Jumaǵalıuly dúnıege keldi.

Semeı oblysynda týǵan. Semeı zooveterınarlyq ınstıtýtyn bitirgen. 1975 jyldan - Jańasemeı aýdandyq veterınarlyq stansada vettehnık. 1976 jyldan - Qazaqstan LKJO Jańasemeı aýdandyq komıtetiniń hatshysy, ekinshi hatshysy, birinshi hatshysy. 1981 jyldan Semeı oblysy Jańasemeı aýdandyq halyq depýtattary atqarý komıtetiniń jaýapty hatshysy, aýdandyq partııa komıtetiniń uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi. 1988 jyldan - «Qazaqkábil» zaýyty birinshi bóliminiń bastyǵy, «Torǵyn» jáne «Taıer» shaǵyn kásiporny dırektorynyń orynbasary. 1998 jyldan - QR kóshi-qon jáne demografııa agenttiginde bas maman, etnıkalyq kóshi-qon bóliminiń bastyǵy, tóraǵanyń keńesshisi, basqarma bastyǵy, 2004 jyldan Kóshi-qon basqarmasynyń bastyǵy, 2009 jylǵy qazannan - QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbıýasary. 2010 jyldan - QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń eńbek jáne halyqty jumyspen qamtý departamenti dırektorynyń orynbasary.

138 jyl buryn (1876-1960) GDR sotsıal-demokratııalyq, keıinnen kommýnıstik partııasynyń saıasatkeri, GDR-diń alǵashqy jáne birden-bir prezıdenti Frıdrıh Vılgelm Reınhold PIK dúnıege keldi.

5 8 jyl buryn (1956) amerıkandyq akter, rejısser, stsenarıst jáne prodıýser Mel GIBSON dúnıege keldi. 12 2 jyl buryn (1892 -1973) aǵylshynnyń fentezı janryndaǵy jaşzýshysy, «Hobbıt» jáne «Saqına ámirshisi» kitaptarynyń avtory Djon TOLKIEN dúnıege keldi. 4 5 jyl buryn (1969) «Formýla-1» jarysynyń ataqty júrgizýshisi Mıhael ShÝMAHER dúnıege keldi.