3 aqpan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

3 aqpan DÚISENBІ

Japonııadaǵy shamdar merekesi - Mandoro. Bul kúni Kasýga (Japonııanyń burynǵy astanasy Nara qalasy) hramynda shamdar jaǵylady. Mereke kóktemdi qarsy alýǵa arnalǵan.

Setsýbýn - Japonııada Jańa jyl qarsańy. Aqpannyń 3-i nemese 4-i kúni Japonııada Setsýbýn merekesi toılanady (eski kúntizbe boıynsha Jańa jyl qarsańy). Setsýbýn - jańa jyldyq aýysymnyń bastamasy. Merekeniń maqsaty - jyn-perilerdi qýý jáne zulymdyqqa jol bermeý. Setsýbýn túninde úılerde Mame-makı («burshaq shashý») saltanaty ótedi. Balalar keselerge burshaq salyp, olardy ár bólmeniń ishine shasha júrip, jyn-perilerdi qýatyn duǵalar oqıdy. Merekeniń sońynda árbir adam óziniń jasy neshede bolsa, sonshalyqty burshaq jeıdi. Bul yrym jyn-shaıtandardy qýady jáne búkil jyl boıyna densaýlyqty saqtaıdy degendi bildiredi.

Qytaıdyń Jańa jyly nemese Kóktem merekesi. Qytaı Jańa jyly nemese aı kúntizbesi boıynsha Jańa jyl - Kóktem merekesi ol qysqy maýsymnyń sońynda búkil elde úsh kún boıy atalyp ótiledi. Kóktem merekesi kúnderinde jappaı oıyn-saýyq bastalady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

8 9 jyl buryn (1925) «Jas qaırat» aptalyq gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Bastapqyda Orynborda, keıin Qyzylordada shyqqan basylymnyń taralymy 2000 danany quraǵan. «Sońǵy jetiniń ishinde» aıdarynda shet elderdegi, Keńes odaǵyndaǵy jańalyqtarmen tanystyrsa, «Qazaqstan jastary» bóliminde jergilikti uıym ómirin, jeke jastardyń talap-tilekterin jarııalap turǵan. «Táni saýdyń - jany saý» aıdarymen dárigerlik keńester, sport jónindegi materıaldar berip otyrǵan. Qarjy tapshylyǵyna baılanysty basylym 1926 jyly qazannyń 30-ynda 57-shi sany jaryq kórgennen keıin toqtaǵan.

90 jyl buryn (1924) «Tilshi» gazetinde qaıratker-jýrnalshy Abdolla Rozybaqıevtiń «Oblystyq partııa konferentsııasyna» atty maqalasy jarııalandy. Onda Jetisý jeri ekonomıkasynyń kóterilýi ózara jáne ortalyqpen temir jol qatynasyn ornatyp, Qytaımen saýda baılanysyn jasaýǵa, mal sharýashylyǵy men dıqanshylyqty jolǵa qoıýǵa baılanysty ekendigin eskertti.

22 jyl buryn (1992) Almaty qalasynda AQSh elshiligi ashyldy.

9 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan-Amerıkan taldaý jáne boljaý ınstıtýty quryldy. Mundaǵy basty maqsat - Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy baılanysty keńeıtý. Instıtýt elimizdiń qazirgi tańdaǵy qoǵamdyq-saıası jaǵdaıyna taldaý jasaýmen aınalysady. Instıtýtty sheteldik uıymdar qarjylandyrady.

8 jyl buryn (2006) Qaraǵandy qalasyndaǵy «EkoMurajaı» qoǵamdyq birlestigi zertteý jumystarynyń nátıjesinde Semeı polıgonynyń alǵashqy kartasy baspadan shyǵaryldy.

Kartada ákimshilik shekaralardyń, eldi mekenderdiń, ózender men joldardyń kórsetilýimen qosa, paıdalanýǵa qaýipti radıoaktıvti lastanǵan jer telimderi de belgilengen.

Bul joba EQYU-nyń Qazaqstandaǵy mıssııasy, Gollandııanyń HIVOS qory sııaqty halyqaralyq uıymdardyń kómegimen iske asyryldy. Jobaǵa Radıatsııalyq qorǵaý jáne ekologııa jónindegi ulttyq forým qoǵamdyq uıymy bastamashylyq jasady.

8 jyl buryn (2006) Almatydaǵy «Úsh qııan» baspasynan ádebıetti zertteýshi ǵalym, aqyn Músilim Qapannyń tańdamaly shyǵarmalarynyń «Ósıetter bulaǵy» atty ekinshi kitaby jaryq kórdi.

Oǵan qalamgerdiń Halyq qaharmany Qaırat Rysqulbekov týraly jazǵan «Zaýal» atty pesasy alǵash ret endi. Músilim Qapannyń bul kitabynda jazýshynyń «Maǵjan aqyn», «Tarıh-ot-fılosofııa», «Tuńǵysh rejısser» zertteýleri, «Ósıetter bulaǵy», «Tarıhqa taǵzym», «Ǵylym tapqan... halyqtan» synı maqalalary, «Aıtys» poemasy, «Taýdaǵy jalǵyz úı» áńgimesi, «Zaýal», «Qamar sulý» pesalary, óleńderi, sondaı-aq týysqandary men zamandastarynyń estelikteri toptastyrylǵan. Jıyrma jeti jasynda baqı dúnıege ozǵan Músilim Qapannyń esimi men eńbegi Semeı, Pavlodar, Almaty oqyrmandaryna jaqsy tanys.

7 jyl buryn (2007) Nursultan Nazarbaev pen Ýkraına Prezıdenti Vıktor ıÝşenko Kıevtiń Taras Shevchenko atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda ótken Ýkraınadaǵy Qazaqstan jylynyń resmı ashylý saltanatyna qatysty.

7 jyl buryn (2007) Almatyda qazaq kınosynyń alǵashqy kollektsııalyq jınaǵynyń tanystyrylymy ótti. Ony «TuranÁlem Bankiniń» qoldaýymen «Kazakh Cinema Distribution» kompanııasy shyǵarǵan. Bul jınaqqa qazaq kınosynyń ár kezeńde jaryq kórgen 30 fılmi toptastyrylǵan. Olardyń ishinde «Amangeldi», «Qyz Jibek», «Transsibir ekspresi», «Meniń atym Qoja», «Sultan Beıbarys», «Balkon» «Daladaǵy qýǵyn», «Alpamys mektepke barady», «Ine», «Aınalaıyn», «Kardıogramma», «Zamanaı», «Mánshúk týraly ańyz» jáne «Botakóz» sııaqty fılmder bar.

6 jyl buryn (2008) Semeı ákiminiń resmı saıty ashyldy. Onyń ınternettegi adresi - www.akimsemey.gov.kz.

Saıt paraqshasynda qala tarıhy, qalanyń kórnekti jerleri, bılik qurylymy, qala ekonomıkasy, ónerkásibi, medıtsınalyq mekemeleri men oqý oryndary týraly tolyqqandy aqparattar bar. Sondaı-aq saıt betinen jańalyqtardy, memlekettik satyp alýlar týrly aqparattardy oqýǵa bolady.

5 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynda «Qozyketken» aýylynyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan kitap shyqty.

Petr Shantsev óziniń kitabyn «Selo rodnoe» dep atady, ol Qozyketken aýylyn 35 jyl boıy basqarǵan. Basylym betterinde óziniń jáne áriptesteriniń basynan ótken oqıǵalary oryn alǵan. P.Shantsevtiń kitaby aqsaqaldardyń áńgimelerimen, otbasylyq muraǵattan alynǵan málimetterinen turady, tanymal jerlesteriniń merekedegi jáne jumys kúnderdegi sýretteri de bar. Aýyldyń júzjyldyq tarıhy qonys aýdarýshylardan bastalady, olar aqsaqaldarmen birge soǵys kezindegi qıynshylyqtardy, 90-jyldardaǵy daǵdarysta sharýashylyqty birge kóterdi.

4 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «ıAdrolyq qaýipsizdik týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly», «ıAdrolyq apat týraly jedel habarlaý jónindegi konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly», «ıAdrolyq apat jaǵdaıyndaǵy nemese radıatsııalyq apat jaǵdaıyndaǵy kómek týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly», «Paıdalanylǵan otynmen jumys isteý qaýipsizdigi týraly jáne radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý qaýipsizdigi týraly biriktirilgen konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.

4 jyl buryn (2010) Almatyda Elbasy Nursultan Nazarbaev eldiń birqatar ádebıet jáne óner qaıratkerlerine Memlekettik stıpendııalar tapsyrdy.

4 jyl buryn (2010) Astanada Táýelsizdik saraıynda «Jibek joly - Qytaı jibek óneriniń kórmesi» ashyldy.

4 jyl buryn (2010) Qazaqstannyń Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyndaǵy elshiligi Ulttyq akademııalyq kitaphanaǵa nemis tilinde basylǵan 65 kitapty syıǵa tartty.

4 jyl buryn (2010) Astanada Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda GFR syrtqy ister mınıstrligi men Gete ınstıtýty uıymdastyrǵan Qazaqstandaǵy Germanııa jylynyń ashylýy boldy.

3 jyl buryn (2011) Astanada Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Jumabek Táshenovtiń azamattyq erligi jáne jastardy patrıottyq tárbıeleý» degen taqyrypta osy memleket jáne qoǵam qaıratkeriniń 96 jyldyǵyna arnalǵan respbýlıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııa boldy.

3 jyl buryn (2011) Qaraǵandyda kenshilerdiń mádenıet saraıynda koreı dıasporasy Solnal merekesin - aı kúntizbesi boıynsha koreılik Jańa jyl merekesin atap ótti.

2 jyl buryn (2012) respýblıkalyq jańa basylym - «Klass TIME» gazetiniń qazaq jáne orys tilderindegi alǵashqy sany shyqty.

2 jyl buryn (2012) Óskemende musylmandyq «Máýlit» merekesine - Muhammed paıǵambardyń týǵan kúnine arnalǵan aqyndar aıtysy ótti.

151 jyl buryn (1863) 27-i jasar jýrnalıst Semıýel Lenghorn Klemens Amerıkanyń Nevada shtatyndaǵy Vırdjınııa-Sıtı qalasy gazetinde jarııalanǵan sapar týraly óziniń ázil áńgimesiniń sońyna Mark Tven degen búrkenshik atpen qol qoıdy. Eki jyldan keıin bul esim búkil Amerıkaǵa, keıinnen álemge tanymal boldy. Jazýshy jas kezinde Mıssısıpı ózeninde lotsman bolǵan, al qaıyqshylar arasynda «Mark Tven» uǵymy ózendegi sýdyń keme júzýi úshin qaýipsiz deńgeıi degendi bildiredi.

60 jyl buryn (1954) Avstralııa birneshe ǵasyrlar boıy Brıtanııanyń otary bolǵanymen, tumandy Albıon monarhy Patshaıym II Elızaveta alǵash ret Avstralııa jerine at basyn tiredi.

45 jyl buryn (1969) áskerılendirilgen Fath uıymynyń negizin qalaýshy ári basshysy ıAsır Arafat Palestınany azat etý uıymynyń kóshbasshysy bolyp saılandy.

ESІMDER

86 jyl buryn (1928-1988) akter, Qazaqstannyń halyq ártisi QOJABEKOV Kenenbaı Moldanuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Almaty teatr ýchılışesin bitirgen. 1950-1961 jyldary Qazaq balalar men jasóspirimder teatrynda óner kórsetken. Osy teatr sahnasynda Aldar, Ǵanı (Sh.Qusaıynov «Aldar kóse», «Bizdiń Ǵanı»), Dobrohodov (M.Aqynjanov «Ybyraı Altynsarın»), Shagabýtdınov (D.Fýrmanov «Búlinshilik»), t.b. rólderdi somdaǵan. «Jambyl», «Shabandoz qyz», «Bul shuǵylada bolǵan edi», «Qyz Jibek», «Qan men ter», «Jaýshy», «Qasqyrdyń apany», t.b. kınofılmderge túsken. 1972 jyly Tbılısı qalasynda ótken 5-shi Búkilodaqtyq kınofestıvalda «Qyz Jibek» fılmindegi Syrlybaı róline qazylar alqasynyń «drama ónerin ekranda damytýǵa sińirgen eńbegi úshin» dıplomy berilgen.

«Halyqtar dostyǵy» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

68 jyl buryn (1946) «Nur Otan» partııasy «Birlik» toby tóraǵasynyń orynbasary, fılosofııa ǵylymynyń kandıdaty, dotsent BAIQADAMOV Bolat Kenjekeshuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynda týǵan. C.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1978-1987 jyldary - Qaraǵandy polıtehnıka ınstıtýtynyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy. 1987-1988 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń dotsenti. 1988-1990 jyldary - Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń dotsenti, prorektory, partııa komıtetiniń hatshysy. 1990-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń konsýltanty. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm, dene tárbıesi jáne sport mınıstrliginiń bólim bastyǵy, Qazaqstan Kásipkerleri kongresiniń menedjeri. 1994-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa hatshylyǵynyń konsýltanty, meńgerýshisiniń orynbasary, meńgerýshisi, komıssııa hatshysy. 1999-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi sektorynyń meńgerýshisi, qoǵamdyq saıası bólimi, ishki saıasat bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 2002-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Adam quqyqtary jónindegi ýákili. 2007-2009 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Otbasy isi jáne genderlik saıasat jónindegi ulttyq komıssııasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi, «Nur Otan» HDP Tóraǵasy birinshi orynbasarynyń keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. 2009-2013 jyldary - «Nur Otan» HDP Parlamentarızm ınstıtýtynyń dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2013 jyldan beri.

«Qurmet» ordenimen, «Eren eńbegi úshin», «Astana» medaldarymen, «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» merekelik medaldarymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1954) estrada ánshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi ESQALIEVA Naǵıma Qabylqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Respýblıkalyq estrada-tsırk óneri stýdııasyn, Almaty mýzykalyq ýchılışesin bitirgen. 1977-1985 jyldary «Qazaqkontsert» janyndaǵy mýzykalyq ansamblder birlestiginiń, «Gúlder» ansambliniń ánshisi bolǵan. 1985 jyldan Almaty oblystyq fılarmonııasy estradalyq trýppasynyń jetekshisi qyzmetin atqarǵan. Qazirgi ýaqytta T.Júrgenov atyndaǵy Óner akademııasynda oqytýshylyqpen aınalysady. Gastroldik saparmen TMD elderiniń kóptegen qalalarynda, shet elderde Germanııa, Mońǵolııa, Danııa, t.b. boldy. Ol Halyqaralyq estrada ánshileriniń «Altyn Orfeı» baıqaýynyń, Qazaqstan Komsomol syılyǵynyń laýreaty atanǵan.

5 5 jyl buryn (1959) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń jáne Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Baýbek Bulqyshev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty SÁTTІBAIULY Kósemáli dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Talas aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Qalamgerdiń «Elgezek Baǵdarsham, Tok-Qýat jáne basqalar», «Shanshý, kók shelek, men jáne Asqar aqyn», «Shetkeri úıdiń jaryǵy», «Elgezek Baǵdarshamnyń basynan keshkenderi», «Kúnge ǵashyq ólkede» jáne «Tarazdan tábárik» atty kitaptary jaryq kórgen. «Bastaý», «Qazaq palýandary» atty ujymdyq jınaqtarǵa hıkaıalary men esseleri engen.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan.

51 jyl buryn (1963) Astana qalasy ákiminiń orynbasary KRYLOV Vasılıı Leonıdovıch dúnıege keldi.

Reseıde týǵan. Perm pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Qazaq memlekettik agrarlyq ýnıversıteti janyndaǵy Naryq ınstıtýtyn bitirgen. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti jáne Mınıstrler Kabıneti Apparaty janyndaǵy «Altyn-Alma-týr» qazaqstandyq halyqaralyq týrızm agenttiginiń atqarýshy dırektory qyzmetin atqarǵan. 1997-1998 jyldary -Montana Projects LLC kompanııasynyń menedjeri. 1999-2001 jyldary - «Ofıs-servıs» memlekettik kommýnaldyq kásipornynyń (Atyraý qalasy) dırektory. 2001-2002 jyldary - «Atyraý oblysy ákimi apparaty sharýashylyq basqarmasy» memlekettik kommýnaldyq kásipornynyń dırektory. 2003-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Іs basqarmasy «Qaraótkel» respýblıkalyq memlekettik kommýnaldyq kásiporny dırektorynyń orynbasary. 2007-2008 jyldary - Almaty qalasy ákiminiń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2008 jylǵy sáýirden beri.Medalmen marapattalǵan.

205 jyl buryn (1809-1847) nemis kompozıtory, úılený toıynyń marshy avtory retinde belgili ıAkob Lıýdvıg Felıks MENDELЬSON dúnıege keldi.

53 jyl buryn (1961) kanadalyq mıllıarder Research In Motion kompanııasy ıegerleriniń biri, sport jankúıeri Djeıms BALSILLIE dúnıege keldi.

4 1 jyl buryn (1973) reseı teatr jáne kıno akteri ChERNYShOV Andreı Vladımırovıch dúnıege keldi.

73 jyl buryn (1941) keńestik jáne reseılik stsenarııshi, dramtatýrg, RSFSR ónerine eńbek sińirgen qaıratker Edýard Volodarskıı dúnıege keldi.