29 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik júrek kúni

Bul kúnDúnıejúzilik júrek federatsııasynyń bastamasymen 1999 jyly uıymdastyryldy. Mundaı aktsııany Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy, ıÝNESKO jáne basqa da halyqaralyq uıymdar qoldady. 2011 jyldan bastap jyl saıyn 29 qyrkúıekte atalyp ótedi. Bul kúnniń basty maqsaty — júrek-qantamyr aýrýlarynyń aldyn alý, olardyń qaýpi týraly qoǵamnyń habardarlyǵyn arttyrý jáne salaýatty ómir saltyn nasıhattaý.

Dúnıejúzilik júrek kúni «Ómirge arnalǵan júrek» uranymen ótkiziledi. Júrekke qamqorlyq jasaý — uzaq ári sapaly ómirdiń negizi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1992 jyly qazaqtardyń І Dúnıejúzilik quryltaıy ótti. Oǵan 30 elden 600-den astam delegat qatysty. Olardyń qatarynda Túrkııa, Iran, Mońǵolııa, AQSh, Qytaı, Avstralııa, Germanııa jáne Anglııa elderiniń ókilderi boldy. Quryltaıdyń ótýi qazaq halqynyń ulttyq sanasynyń nyǵaıýyna, mádenıeti men salt-dástúriniń jańǵyrýyna zor yqpal etti.

1994 jyly Polshada ótken sýastynda baǵdarlaýdan halyqaralyq jarysta Qazaqstan quramasy el tarıhynda alǵash ret jalpy komandalyq esepte jeńimpaz atanyp, altyn medalǵa ıe boldy.

2000 jyly Semeı qalasynda tuńǵysh ret «Abaı kúni» halyqaralyq poezııa festıvali ótti. Oǵan Qazaqstan, Reseı, Túrkııa jáne Japonııanyń belgili aqyn-jazýshylary, jas aqyndar men ǵalymdar qatysty.

Abaı Qunanbaıuly (1845-1904) — uly aqyn, jazýshy, qoǵam qaıratkeri, qazaqtyń jazba ádebıetiniń negizin qalaýshy.

2009 jyly «Zerde» qoǵamdyq qory men Frıdrıh Ebert atyndaǵy nemis qorynyń birlesken jobasy aıasynda «Stalınızm jáne Qazaqstandaǵy 1920-1940 jyldardaǵy repressııa» atty kitap jaryq kórdi.

Kitap Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń muraǵat qorlaryndaǵy qujattar men sol kezeńdegi tergeý isteriniń materıaldary negizinde daıyndalǵan. Eńbektiń qundylyǵy — basqa derekkózderde kezdespeıtin tyń málimetterdiń qamtylýynda. Bul zertteýshilerge HH ǵasyrdaǵy Qazaqstan tarıhyn tereń ári jan-jaqty zertteýge jańa múmkindik berdi.

2011 jyly Qazaqstannyń opera óneri sheberleri oryndaǵan opera arııalarynan turatyn úsh dıskili jınaq jaryq kórdi. Bul basylym Qazaqstan mádenıeti úshin mańyzdy qundylyqqa aınaldy.

Jınaq Qazaqstan operasynyń qalyptasýy men damý tarıhyna arnalǵan. Onda opera óneriniń qazaqtyń dástúrli mádenıetine enýi, qazaqstandyq kompozıtorlyq mekteptiń qalyptasýy men damýy, sondaı-aq Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń tarıhy qamtylǵan. Jınaqta teatrdyń repertýary men belgili opera ánshileri jáne dırıjerlerdiń shyǵarmashylyǵy arqyly Qazaqstandaǵy opera óneriniń damý joly kórsetilgen.

2011 jyly ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Qazaqstandaǵy joǵary oqý oryndarynyń arasynan BUU-nyń «Akademııalyq yqpal» baǵdarlamasyna qatysqan jalǵyz ýnıversıtet boldy.

«Akademııalyq yqpal» — BUU-nyń adam quqyqtaryn qorǵaý, saýattylyqty arttyrý, turaqty damý, janjaldardy sheshý, beıbitshilikti saqtaý jáne mádenıetaralyq dıalogty damytýǵa baǵyttalǵan on jahandyq qaǵıdatty qoldaýǵa arnalǵan halyqaralyq bastamasy. Baǵdarlamaǵa álemniń 90-nan astam elinen 500-den astam joǵary oqý orny qatysady.

2015 jyly «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasy Germanııanyń Shtýtgart qalasynda ótken geodezııa, geoınformatıka jáne jerge ornalastyrý salasyndaǵy Eýropadaǵy eń iri halyqaralyq InterGeo-2015 kórme-konferentsııasyna qatysty.

Qazaqstandyq kórme stendinde otandyq KazEOSat-1 jáne KazEOSat-2 ǵarysh apparattary arqyly Jerdi qashyqtan zondtaý qyzmetteri men ónimderi tanystyryldy. Qazaqstannyń stendine kórme-konferentsııaǵa qatysqan myńdaǵan adam keldi.

2016 jyly Sh. Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń aýmaǵyndaǵy Juldyzdar alleıasy jańa esimdermen tolyqty. Alleıaǵa kınooperator, kınorejısser, prodıýser, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Oraz Rymjanovtyń, kınorejısser Shárip Beısembaevtyń, rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qanymbek Qasymbekovtiń jáne akter, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Saǵı Áshimovtiń esimderi engizildi. Osylaısha Juldyzdar alleıasynda 30 kıno qaıratkeriniń esimi usynyldy.

2017 jyly Rýmynııanyń Konstantsa qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti konsýldyǵy ashyldy. Onyń konsýldyq qyzmet kórsetý aýmaǵyna Rýmynııanyń alty óńiri — Konstantsa, ıAlomıtsa, Kelerashı, Djýrdjý, Teleorman jáne Týlcha kirdi.

2018 jyly BUU-nyń shtab-páterinde terrorızmnen azat álemge qol jetkizýge baǵyttalǵan Tártip kodeksine qol qoıý rásimi ótti. Bul qujat terrorızmge qarsy kúrestegi halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne halyqaralyq tetikterdi jetildirýge mańyzdy negiz boldy. Tártip kodeksi halyqaralyq qaýymdastyqtyń birlesken qoldaýyna baǵyttalǵan mańyzdy bastama retinde baǵalandy.

2018 jyly Túrkistan qalasyn túrki áleminiń mádenı-rýhanı ortalyǵy retinde damytý jónindegi bas jospar tujyrymdamasy maquldandy.

2020 jyly qazaqstandyq ǵalymdar hırýrgııa men stomatologııada qoldanýǵa bolatyn bıoúılesimdi jelim jasaý tehnologııasyn ázirledi. Ǵalymdar mıdııalardyń tabıǵı jabysqaq qasıetin zerttep, ony zerthanada arnaıy aqýyz túrinde jasandy jolmen óndirýdi júzege asyrdy. Bul aqýyz bakterııalardyń kómegimen alyndy. Jańa materıaldyń jabysý kúshi shamamen 3,0 MPa bolyp, medıtsınada qoldanylatyn fıbrındi jelimnen 100 esege deıin joǵary nátıje kórsetti. Osy tehnologııanyń basty ereksheligi — Qazaqstanda tolyqtaı ázirlengen jáne adam aǵzasyna úılesimdi medıtsınalyq jelim jasaýǵa múmkindik berýi. Bolashaqta ony hırýrgııalyq operatsııalar men stomatologııalyq emdeý kezinde tinderdi biriktirý úshin qoldanýǵa bolady.

2020 jyly aqyn Juban Moldaǵalıevtiń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly jańa eńbek jaryq kórdi.

Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, halyq jazýshysy Juban Moldaǵalıev jarty ǵasyrǵa jýyq ádebı qyzmetinde júzdegen lırıkalyq óleń men onnan astam poema jazdy. Onyń «Án týraly jyr», «Men qazaqpyn!», «Qyran dala», «Sel» syndy shyǵarmalary qazaq ádebıetiniń kórnekti týyndylaryna aınaldy.

2022 jyly Qazaqstan Túrkııada ótken arnaıy operatsııalar kúshteriniń oqý-jattyǵýyna qatysty. Túrkııa Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri arnaıy maqsattaǵy ortalyǵynda alǵash ret «Sheksiz baýyrlastyq-1» birlesken oqý-jattyǵýy ótkizildi. Oǵan Qazaqstan, Ázerbaıjan, Túrkııa, Pákistan jáne Ózbekstannyń áskerı kontıngentteri qatysyp, jalpy sany 100-den astam áskerı qyzmetshini qurady.

Qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler operatsııany josparlaýǵa, arnaıy barlaý júrgizý, jaqyn qashyqtyqtaǵy urys, qalalyq jerdegi urys qımyldary, ǵımaratqa shabýyl jasaý, nysandy kúzetetin kúshterdi zalalsyzdandyrý jáne taktıkalyq topty áýe jolymen evakýatsııalaý boıynsha oqý-jattyǵý tapsyrmalaryn oryndaýǵa qatysty.

2022 jyly Qazaqstanda alǵash ret Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń Súıek, jumsaq tin isikteri jáne melanoma ortalyǵynda 3D tehnologııanyń kómegimen jambas súıegin qalpyna keltirý operatsııasy jasaldy. Operatsııa hondrosarkoma dıagnozy qoıylǵan 23 jastaǵy naýqasqa júrgizildi.

2024 jyly Halyqaralyq kınologııalyq federatsııa (FCI) kórmeleriniń tarıhynda alǵash ret «Qazaq tazysy» tuqymy tazylardyń 10-tuqymdyq tobyna resmı túrde engizilip, halyqaralyq kórmede tanystyryldy. Almatyda ótken kórmege Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne Reseıden 500-den astam ıt qatystyryldy. 50-den astam ıt tuqymy Qazaqstan chempıony jáne Halyqaralyq sulýlyq chempıony ataqtary úshin synǵa tústi.

2024 jyly Qaraǵandy qalasynda mashına jasaý boıynsha alǵashqy respýblıkalyq olımpıada ótti. Olımpıada QLMZ bazasynda uıymdastyrylyp, qatysýshylar teorııalyq bilimderi men praktıkalyq daǵdylaryn synady. «Qazaqmys» korporatsııasynyń polıtehnıkalyq kolledjiniń stýdenti Aspandııar Samratuly olımpıada jeńimpazy atanyp, Ábilqas Saǵynov atyndaǵy Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Mashına jasaý» mamandyǵynda bilim alýǵa grant ıelendi.

2025 jyly Qazaqstanda alǵashqy memlekettik krıptoqor — Alem Crypto Fund iske qosyldy. Qordy QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi Qazaqstan Venture Group kompanııasymen birlesip qurdy jáne ol AHQO bazasynda tirkeldi. Qordyń negizgi maqsaty — tsıfrlyq aktıvterge uzaq merzimdi ınvestıtsııalaý jáne krıptoaktıvter qoryn qalyptastyrý. Sonymen qatar qor memlekettik jınaqtardy basqarý quraly retinde paıdalanylýy múmkin.