29 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Kásipkerler kúni

2025 jyldan bastap 29 qazan Qazaqstanda resmı kásibı mereke – Kásipkerler kúni bolyp belgilendi. Tıisti buıryqqa QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi 2025 jylǵy 30 shildede qol qoıdy. 2015 jylǵy 29 qazanda Qazaqstan Respýblıkasynyń Kásipkerlik kodeksi qabyldandy. Bul qujat kásipkerlik, ınvestıtsııa, básekelestik jáne memlekettik baqylaý salalaryndaǵy negizgi zańnamalyq aktilerdi biriktirip, bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan biryńǵaı memlekettik saıasattyń basty qaǵıdattaryn aıqyndady. Búginde Qazaqstanda 2 mıllıon 300 myńnan astam kásipkerlik sýbektisi tirkelgen. Kásipkerlikti qoldaý eldiń ekonomıkalyq saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp qala beredi.

Qazaqstandaǵy kúzet uıymdary qyzmetkerleriniń kúni

Kásibı mereke Qazaqstannyń merekeler kúntizbesine 2017 jyly engizilip, alǵash ret 2018 jylǵy 29 qazanda atalyp ótti. Bul kúndi ishki ister organdarynyń mamandandyrylǵan kúzet bólimsheleri men jeke kúzet uıymdarynyń qyzmetkerleri atap ótedi.

Dúnıejúzilik ınsýltpen kúres kúni

Insýlttiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan naýqan 2004 jyly bastaldy. Sol jyly Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ınsýltti aýqymdy indet deńgeıindegi aýrý dep tanydy. Osyǵan baılanysty 2006 jyly Dúnıejúzilik ınsýltpen kúres uıymy qurylyp, arnaıy ataýly kún belgilendi.

Dúnıejúzilik psorıaz kúni

Bul kúndi 2004 jyly Halyqaralyq psorıaz qaýymdastyqtary federatsııasy usyndy. Ataýly kúnniń maqsaty – psorıaz jáne psorıatıkalyq artrıtpen aýyratyn adamdarǵa qoldaý kórsetý, sondaı-aq qoǵamnyń osy aýrýlar týraly habardarlyǵyn arttyrý.

Halyqaralyq qamqorlyq jáne qoldaý kúni

Halyqaralyq eńbek uıymy bul kúndi 2024 jylǵy maýsymda qabyldanǵan Laıyqty eńbek jáne qamqorlyq ekonomıkasy týraly qararǵa oraı atap ótedi. Qamqorlyq jáne qoldaý júıesin damytýǵa ınvestıtsııa salý, genderlik jáne jas erekshelikterin eskerý, múgedektigi bar adamdardy qoǵam ómirine tolyqqandy tartý – osy bastamanyń negizgi baǵyttary. Sonymen qatar adam quqyǵyn tolyq saqtaı otyryp, aqy tólenbeıtin kútim men úı sharýasyna jumsalatyn eńbekti moıyndaý, azaıtý, baǵalaý jáne ádil bólý kózdelgen. Osy maqsatta BUU Bas Assambleıasy 29 qazandy Halyqaralyq kútim jáne qoldaý kúni dep jarııalaý týraly qarar qabyldady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1949 jyly Qazaqstannyń atom ónerkásibiniń jetekshi kásiporny – Úlbi metallýrgııa zaýyty (ÚMZ) quryldy. Zaýyt atom elektr stantsııalaryna arnalǵan ıadrolyq otyn óndirý boıynsha álemdegi eń iri óndiristik qýattardyń birine ıe. Sondaı-aq TMD elderi arasynda berıllıı men tantal ónimderin óndirýde monopolııalyq oryn alady. ÚMZ sırek metaldar men olardan jasalǵan buıymdardy jetkizetin senimdi seriktes retinde tanylǵan. Zaýyt ónimderi Eýropa, Amerıka jáne Azııanyń ondaǵan elinde qoldanylady.

1996 jyly Pákistan Islam Respýblıkasynyń Prezıdenti Sardar Farýk Ahmed Han Legarı Qazaqstanǵa alǵashqy resmı saparmen keldi. Sapar aıasynda ekijaqty qarym-qatynasty damytýdyń perspektıvalary týraly qazaq-pákistan birlesken málimdemesine qol qoıyldy.

Pákistan Prezıdenti eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń jaı-kúıine toqtalyp, Pákistannyń Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy elshiligi Almaty qalasynda ashylǵanyn erekshe atap ótti.

1999 jyly Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan Ǵylym akademııasy ǵımaratynyń janyndaǵy, attas kóshede ornalasqan gúlzarda «Shyǵys kúntizbesi» sýburqaǵynyń mańyna orystyń uly aqyny Aleksandr Pýshkınge eskertkish ornatyldy. Qola eskertkish Almatydaǵy zaýyttardyń birinde quıylǵan. Jobanyń avtorlary – músinshi Anatolıı Bıchýkov, sáýletshiler Toqtar Erálıev pen Anatolıı Anchýgov.

2010 jyly Prezıdenttiń «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda Taldyqorǵan qalasynda Súıinbaı Aronulynyń eskertkishi ashyldy.

Súıinbaı Aronuly (1815-1898) – qazaqtyń áıgili aqyny, aıtys óneriniń teńdessiz sheberi ári jyr alyby. Ol Jetisý oblysy Vernyı ýeziniń Uzynaǵash bolysynda, qazirgi Almaty oblysy Jambyl aýdanyndaǵy Súıinbaı aýylynda dúnıege kelgen. Aqyn-ımprovızator tolǵaýlary men sıýjetti dastandarynda qarapaıym halyqtyń muń-muqtajy men arman-tilegin jyrlady. Búginde Súıinbaıdyń ádebı murasy Qazaqstanda ǵana emes, Ortalyq Azııa elderinde de keńinen tanymal.

2010 jyly kórnekti tarıhshy, arheolog, etnograf, akademık Álkeı Marǵulannyń jeke muraǵatyn qyzy Dánel Marǵulan Pavlodar memlekettik ýnıversıtetine syıǵa tartty. Muraǵat qoryndaǵy kóptegen materıal buryn jarııalanbaǵan. Olardy zertteýge ýnıversıtet ǵalymdary kiristi.

2013 jyly Qazaqstanda elimizde alǵash ret Almatyda ótken bokstan álem chempıonatyna arnalǵan «Boks chempıonaty. Almaty-2013» atty nomınaly 100 teńgelik kúmis moneta aınalymǵa shyǵaryldy. Moneta 925 synamaly kúmisten jasalǵan. Salmaǵy – 31,1 gramm, dıametri – 38,61 mm. Daıyndaý sapasy – «proof», taralymy – 3 myń dana.

2015 jyly Aqtóbede Qazaqstandaǵy estý qabileti tómen azamattarǵa arnalǵan alǵashqy beıne-dıspetcherlik qyzmet iske qosyldy. Qyzmettiń ereksheligi – estý jáne sóıleý qabileti buzylǵan adamdar kez kelgen qoǵamdyq orynda qıyndyqqa tap bolsa, noýtbýk nemese basqa gadjet arqyly Skype jelisimen ymdaý tilin biletin dıspetcherge habarlasa alady. Dıspetcher olardyń ótinishin aınalasyndaǵylarǵa túsindirip, ózara túsinisýine kómektesedi.

2015 jyly Qytaıdyń tarıhı ortalyǵy sanalatyn Sıan qalasyndaǵy Shansı provıntsııasynyń tarıhı qundylyqtardy qorǵaý jónindegi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy mádenıet mınıstrlikteri arasynda tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi saqtap, qalpyna keltirý jáne konservatsııalaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

2016 jyly Astanadaǵy Reseı ǵylym jáne mádenıet ortalyǵynda «Musa Jálel. Tańdamaly shyǵarmalar» atty jyr jınaǵynyń tusaýkeseri ótti. Jınaqta aqynnyń óleńderi alǵash ret qazaq tiline aýdarylyp usynyldy. Biregeı basylymǵa álemge áıgili «Moabıt dápteri» toptamasynan tatar, orys jáne qazaq tilderindegi 14 shyǵarma endi. Óleńderdi qazaq tiline Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi Murat Ábdirahmanov (1938-2015) aýdarǵan.

2016 jyly Ýfada ótken ulttyq jáne etnıkalyq kınonyń III halyqaralyq «Kúmis Aqbozat» festıvalinde Doshan Joljaqsynovtyń «Qunanbaı» fılmi Ámir Ábdirazaqov atyndaǵy «Ulttyq rýh úshin» júldesine ıe boldy.

2018 jyly energetıka salasyndaǵy Qazaqstan-Rýmynııa ınvestıtsııalyq qory quryldy. Qordyń negizgi mindeti – jergilikti energetıka sektoryn damytýǵa baǵyttalǵan jobalardy júzege asyrý, sondaı-aq KM​​GI kompanııasynyń Rýmynııadaǵy negizgi naryqtaǵy pozıtsııasyn odan ári nyǵaıtý.

2020 jyly Qazaqstannyń Grekııadaǵy elshiliginde «Qaırat» fýtbol klýbynyń áıgili surmergeni Evstafıı Pehlevanıdıge qurmet kórsetildi. Ol KSRO chempıonatynyń joǵary lıgasynda «Qaırat» sapynda 226 match ótkizip, 69 gol soqqan. Bul – klýb tarıhyndaǵy úzdik kórsetkish. 1986 jyly qyrkúıekte Pehlevanıdı match bastalǵannan keıin nebári 10 sekýndta Kıevtiń «Dınamo» klýbynyń qaqpasyna gol soǵyp, KSRO joǵary lıgasyndaǵy eń jyldam gol rekordyn ornatty.

2020 jyly Almaty jáne Batys Altaı memlekettik tabıǵı qoryqtary ıÝNESKO-nyń bıosferalyq rezervattar dúnıejúzilik jelisine endi. Qazaqstandaǵy ıÝNESKO-nyń «Adam jáne bıosfera» baǵdarlamasy aıasyndaǵy bıosferalyq rezervattar sany 12-ge jetti. Bul kórsetkish Ortalyq Azııanyń basqa elderindegi sannan edáýir joǵary.

2021 jyly elordada Halyqaralyq Túrki akademııasynyń jańa ǵımaraty ashyldy. Ǵımarat eki bólikten turady. Birinde mýzeı men kitaphana, ekinshisinde qyzmetkerlerdiń jumys kabınetteri ornalasqan. Sonymen qatar mýzeı úsh bólimge bólingen. Birinshi bólim túrki halyqtarynyń etnografııasyna, ekinshisi túrkitaný salasyna arnalǵan. Úshinshi bólimde akademııaǵa syıǵa tartylǵan kádesyılar men jádigerler qoıylǵan.

2022 jyly Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetinde munaı-gaz salasyna maman daıarlaıtyn Reseıdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń biri – Ýfa memlekettik munaı tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ókildigi ashyldy.

2023 jyly Qaraǵandy oblysyndaǵy Kostenko shahtasynda bolǵan apatqa baılanysty Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev elde Jalpyulttyq aza tutý kúnin jarııalady.

2023 jyly Almaty qalasy men Qazaqstannyń taǵy 10 óńirinde máslıhat depýtattarynyń ornyna saılaý ótti. Saılaýǵa ókilettigi merziminen buryn toqtaǵan depýtattardyń ornyna úmitkerler qatysty. Almatyda №4 birmandatty aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha qalalyq máslıhat depýtaty saılandy. Bir orynǵa alty kandıdat talasty. Qalada turǵyndar daýys bere alatyn 42 saılaý ýchaskesi jumys istedi. Saılaý qorytyndysy boıynsha elde oblystyq máslıhattarǵa eki, qalalyq máslıhattarǵa jeti, aýdandyq máslıhattarǵa 12 depýtat saılandy.

2023 jyly grek-rım kúresinen balýan Sultan Ásetuly Albanııanyń Tırana qalasynda ótken jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda altyn medal jeńip aldy. 67 kelige deıingi salmaq dárejesiniń fınalynda ol túrkııalyq Mustafa Iyldyrymdy 2:1 esebimen jeńdi. Sultan Ásetuly grek-rım kúresinen jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda altyn alǵan alǵashqy qazaqstandyq atandy.

2024 jyly Qazaqstanda dárilik zattardyń túpnusqalyǵyn tekserýge arnalǵan «Naqty Onim» mobıldi qosymshasy iske qosyldy. Qosymsha arqyly dáriniń qaptamasyndaǵy Data Matrix kodyn skanerlep, onyń óndirýshiden bastap dárihana sóresine deıingi joly týraly aqparat alýǵa bolady. Kod bolmasa nemese júıe ony tanymasa, qosymsha arqyly «E-otinish» platformasyna biriktirilgen servıs kómegimen memlekettik organdarǵa shaǵym jiberýge múmkindik bar.

2025 jyly qazaqtyń ulttyq ıt tuqymdary – tazy men tóbetti saqtaýǵa jáne halyqaralyq deńgeıde tanytýǵa qosqan úlesi úshin qazaqstandyq kınologtar memlekettik jáne vedomstvolyq nagradalarmen marapattaldy. Serikqalı Baýyrjan, Natalıa Drovosekova jáne Elena Hardına «Qurmet» ordenimen, Evgenıı Mechkovskıı men Іńkár Bolysbaı Qazaqstan Prezıdentiniń Alǵys hatymen, al Janna Dandybaeva Ekologııa mınıstriniń Qurmet gramotasymen marapattaldy. Bul nagradalar olardyń Qazaqstandaǵy kınologııany damytýǵa jáne ulttyq muramyzdy álemge tanytýǵa qosqan úleginiń baǵasy boldy.

2025 jyly «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy aqyly avtojoldarda jyldamdyqty asyrý derekterin Ákimshilik óndiristerdiń biryńǵaı tiziliminiń óńdeý ortalyǵyna jibere bastady. Málimetterdi jol boıyndaǵy avtomatty baqylaý júıeleri tirkeıdi. Bul jol erejesin buzǵan júrgizýshilerdi anyqtap, zańǵa sáıkes jaýapqa tartýǵa múmkindik beredi.