28 maýsym. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

28 maýsym, BEISENBІ

Ýkraınanyń Konstıtýtsııa kúni. 1996 jyly táýelsiz Ýkraına memleketiniń Joǵarǵy Radasy eldiń birinshi jańa Konstıtýtsııasyn qabyldady. Qazaqstan Respýblıkasy men Ýkraına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy shildeniń 22-de ornatyldy. Qazaqstannyń Ýkraınadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Jumabaev Amangeldi. Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Nıkolaı Selıvon.

Baılanys jáne aqparat qyzmetkerleri kúni. Áýelde táýelsiz Qazaqstannyń jýrnalıstıkasy kúni 10 mamyrda atap ótilip keldi. Sebebi, 1870 jyly dál osy kúni qazaq tilindegi alǵashqy basylym - «Túrkistan ýálaıaty gazetiniń» alǵashqy sany jaryq kórdi.

1997 jyly bul data ózgertilip, jýrnalısterdiń kásibı merekesi BAQ týraly qazaqstandyq alǵashqy zań shyqqan 28 maýsymǵa belgilendi. Ol «Baspa jáne ózge de buqaralyq aqparat quraldary týraly» QazKSR Zańy dep ataldy. Osy jyldan bastap tilshiler merekesi maýsymnyń sońǵy jeksenbisinde atap ótilip keldi.

Byltyr jýrnalıster merekesiniń datasy qaıta ózgerdi. 2011 jyldyń qazanynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev elimizdegi kásibı jáne basqa da merekeler tiziminiń jańa redaktsııasyn maquldady. Oǵan sáıkes, 28 maýsym - Baılanys jáne aqparat quraldary qyzmetkerleri kúni bolyp bekitildi.

TMD elderiniń jastar kúni. Maýsym aıynyń sońǵy jeksenbisinde atap ótiledi.

Musylmandar kúntizbesi boıynsha - Mıǵraj túni. Paıǵambar jeti kókke kóterilgen tún (seısenbiden sársenbige qaraǵan tún) (2011 jylǵy maýsymnyń 28-nen 29-yna qaraǵan tún - 1432 hıjra jylynyń 26- 27-shi erejebi) - musylman merekesi.

Hıjrattan bir jarym jyl buryn erejep aıynyń jıyrma jetinshi túninde Paıǵambarymyz Muhammedke (s.ǵ.s.) - mıǵraj muǵjızasy berildi. Alla taǵalanyń qudyretimen, qalaýymen ǵana bolatyn keremetterdi, aıandy muǵjıza dep ataıdy. Adamzatqa eki dúnıede shapaǵatshy paıǵambarymyz Muhammedke (s.ǵ.s.) teńdesi joq iri-iri ǵajaıyp muǵjızalar berildi. Onyń bastysy - Quran. Odan keıingisi - mıǵraj muǵjızasy. Paıǵambarymyzǵa (s.ǵ.s.) mıǵrajda úsh úlken syılyq berildi: birinshisi - bes ýaqyt namaz. Ekinshisi - Allaǵa sherik qospaǵan jannyń jánnatqa kiretini jaıyndaǵy súıinshi habar. Úshinshisi - Baqara súresiniń sońǵy eki aıaty (Amána-rasýlý). Isra jáne Mıǵraj oqıǵasy mıládı 621 jyly erejep aıynyń 26-synan 27-sine óter túnde, dúısenbide, Mekkeden Medınege hıjrat etýden 18 aı buryn bolyp edi. Keıinirek jyl saıyn bul túndi shyn ıman-yqylas jáne qosymsha nápil ǵıbadattarmen atap ótkizý musylmandar úshin dástúrge aınaldy. Mıǵraj túninde paıǵambarymyz hazireti Muhammed (s.ǵ.s.) Mekkedegi ál-Haram meshi­tinen Quddystaǵy (Ierýsalım) ál-Aqsa meshitine bir sátte ısra jasady. (Túngi sapar arabtarda "ısra" dep atalady). Odan mıǵrajǵa - jeti qat kókke kóterilip, dúnıeden ótken barlyq paıǵambarlarmen kezdesti, únemi qulshylyqta júretin perishtelermen jolyqty. Qudiretti Jaratýshymyzdyń túrli belgi - aıattaryn kórip, Onymen tildesti. Bes ýaqyt namaz osy túnde paryz etildi. Mıǵraj paıǵambarymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s.) eń úlken muǵjızalarynyń biri. Muǵjıza - Allanyń qudiretimen júzege asatyn, adamdardan tek paıǵambarlarǵa ǵana tán, tańǵajaıyp qubylys. Alla taǵala jeti paıǵambardy mıǵrajben syılaǵan. Olar: Adam, Ydyrys, Ibrahım, Musa, Júnis, Isa jáne Muhammed (s.ǵ.s.) paıǵambarlar. Árqaısysynyń mıǵrajy ártúrli bolǵan. Sonyń ishinde bizdiń paıǵambarymyz hazireti Muhammedtiń (s.ǵ.s.) mıǵrajy erekshe ótken. Júreginde ıman nury ornyqqan árbir adam Allanyń muǵjızalaryna shúbásiz senedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

17 jyl buryn (1995) QR Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Munaı týraly» Zań kúshi bar Jarlyǵy shyqty.

17 jyl buryn (1995) Almatydaǵy Chapaev kóshesi Manas kóshesi bolyp ózgertildi.

8 jyl buryn (2002) Elbasy Nursultan Nazarbaev Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Lenınogorsk qalasynyń ataýyn Rıdder dep ózgertý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

78 jyl buryn (1934) Soltústik Qazaqstan oblystyq memlekettik tuqymdyq ınspektsııa quryldy.

258 jyl buryn (1754) Peterbordaǵy Qysqy saraı qurylysy bastaldy. Jobanyń avtory - ıtalıandyq sáýletshi Bartolomeo Rastrellı.

93 jyl buryn (1919) birinshi dúnıejúzilik soǵystyń (1914-1918) aıaqtalǵanyn aıqyndaıtyn asa mańyzdy qujat - Versal beıbit bitimine qol qoıyldy. Bul qujattyń eń basty sheshimderiniń biri - Ulttar Lıgasyn qurǵandyǵy. Ol keıin Birikken Ulttar  Uıymyna negiz boldy.

7 jyl buryn (2005) «Habar» agenttigi, «Degdar» qaıyrymdylyq qory men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy memlekettik basqarý joǵary mektebi túlekteriniń bastamashy toby qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryndaǵy jýrnalıstıka fakýlteti stýdentteri arasynda «Habardyń» bas dırektory bolǵan, marqum Janar Ábdildınany eske alýǵa arnalǵan baıqaý jarııalaý týraly sheshim qabyldady.

Baıqaýdyń maqsaty bolashaq jas jýrnalısterge qoldaý kórsetý, olardyń belsendiligin arttyrý bolmaq.

Janar Ábdildına (1969-2005) Qazaq memlekettik sáýlet-qurylys ınstıtýtyn jáne memlekettik basqarý joǵary mektebin bitirgenine qaramastan 500-den astam adam qyzmet etetin, basym kópshiligin jýrnalıster quraıtyn shyǵarmashylyq ujymdy sheber basqardy jáne onyń qyzmetin jańa deńgeıge kóterdi.

7 jyl buryn (2005) Óskemende «AgromashHoldıng» AQ servıstik ortalyǵynyń tusaý keser rásimi ótti.

«AgromashHoldıng» AQ servıstik ortalyǵy kombaındardi, traktorlardy, jatkalardy, zapas bólshekterdi, pestıtsıdterdi tikeleı jáne lızıng arqyly satady, tehnıkany kepildikten keıin keshendi jáne kepildik qyzmet kórsetý, mehanızatorlardy oqytý jáne qaıta mamandandyrýdy iske asyrady. Servıs ortalyǵy qyzmetiniń basty ıdeıasy árqashan kez-kelgen tehnıkany shyǵarýshy-zaýyttyń baǵasymen alýǵa bolatyn «Agromarket» jelisin qurý.

«AgromashHoldıng» AQ-nyń 9 servıstik ortalyǵy Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Almaty oblystarynda ornalasqan. Olardyń ornalasqan jeri Qazaqstannyń eń iri egindi alqaptary bolyp tabylady.

7 jyl buryn (2007) Almatyda qazaqstandyq «The Choice» seriktestigi Qazaqstan Respýblıkasynda isker ádebıetiniń birinshi baspahanasynyń ashylýyn jarııalady. Joba «Mann, Ivanov jáne Ferber» reseılik baspahanasymen birge jumys isteı bastady. Qazaqstandyq baspahana shyǵarǵan birinshi kitap taım-menedjment salasyndaǵy tanymal reseılik konsýltant Gleb Arhangelskııdiń «Taım-draıv: kak ýspet jıt ı rabotat» atty jumysy boldy.

2 jyl buryn (2010) Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine órt qaýipsizdigi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

73 jyl buryn (1939) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor QASENOV Qojantaı Orazuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Aqtóbe medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. 1964 jyldan Aqtóbe medıtsına ınstıtýtynyń assıstenti, dotsenti, professory, kafedra meńgerýshisi bolǵan.

Ǵalym jylan ýynyń organızmde ımmýnıtet qalyptasýyna  tıgizetin áserin zerttedi. Bir jáne eki zıgotadan (uryqtan, analyq jynys jasýshasynan) damyǵan embrıonnyń serpilis kúshin salystyryp, oǵan sıpattama berdi. Medıtsına ǵylymynyń 12-i kandıdatyn jáne 2 doktoryn daıarlaǵan.

53 jyl buryn (1959) tanymal sýretshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi NAZARQUL Amanat dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. Almaty kórkemsýret ýchılışesin, V.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik akademııalyq kórkemsýret  ınstıtýtyn btirgen. S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy qyzmetin atqarǵan. 

Qylqylam sheberiniń «Qorqyttyń úsh bulaǵy», «Azııa bıbi», «Babalar rýhy», «Úsh gratsııa», «Tomırıs», «Túngi jolaýshy», «Araldy ańsaý», t.b. týyndylary bar. Onyń óner týyndylary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyń, Máskeý meri ıÝ.Lýjkovtyń jeke kollektsııasynda saqtaýly.

57 jyl buryn (1955) tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń qurmetti professory, Qazaqstan Respýblıkasy sportynyń qurmetti qaıratkeri NYǴMATÝLIN Arǵyn Zaırollauly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1977-1996 jyldary Qaraǵandy kómir basseıni shahtalarynda basshylyq qyzmetter atqarǵan. 1996-2007 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákimi apparatynyń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi jyljymaıtyn múlik ortalyǵynyń dırektory. 2007 jyldan - «Saryarqa» hokkeı klýbynyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Hokkeı federatsııasynyń atqarýshy komıtetiniń múshesi.

«Qurmet» ordenimen, medaldermen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jáne Qaraǵandy oblysy ákiminiń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

86 jyl buryn (1926-1994) gıdrotehnıka mamandyǵyn meńgergen alǵashqy qazaq áıelderiniń biri, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty JAMANMURYNOVA Bıbi Telqyzy dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynyń Yrǵyz aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń gıdromelıoratsııa fakýltetin Stalındik stıpendııamen úzdik bitirgen. Sol ınstıtýttyń sý energetıkasy men gıdravlıkasy kafedrasynda assıstent, Shymkent aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmynda, Shymkent tehnologııalyq ınstıtýtynda oqytýshy bolǵan. 1960-1967 jyldary Almatydaǵy Qazaq energetıkalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda qyzmet etken. 1968-1981 jyldary Jambyl gıdromelıoratıvtik qurylys ınstıtýtynda oqytýshy, gıdrotehnıkalyq qurylystar kafedrasynyń dotsenti, kásipti jetildirý jónindegi prorektory qyzmetterin atqarǵan.

Ǵalym Amýdarııa ózenindegi asa iri Qyzylaıaq gıdrotorabyn jobalaýǵa qatysqan. Ondaǵan ǵylymı jumystyń avtory.

56 jyl buryn (1956) fılosofııa ǵylymynyń kandıdaty, tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi KAN Georgıı Vasılevıch dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1980-1988 jyldary osy ınstıtýttyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy bolǵan. 1988-1991 jyldary - Almaty joǵary partııa mektebiniń dotsenti. 1991-1998 jyldary Qazaq KSR Jastar isi jónindegi memlekettik komıteti basqarmasynyń bastyǵy, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń dotsenti, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, tarıh fakýltetiniń dekany, shyǵystaný kafedrasynyń meńgerýshisi, professory. 1998 jyldan - «Ádilet» joǵary quqyq mektebiniń saıasattaný jáne ekonomıka páni kafedrasynyń meńgerýshisi, Qazaqstan tarıhy, fılosofııa jáne áleýmettaný páni kafedrasynyń meńgerýshisi, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıka ýnıversıteti saıasattaný kafedrasynyń meńgerýshisi. Qazaqstan koreıleri assotsıatsııasynyń vıtse-prezıdenti, sondaı-aq Qazaqstan halyqtary assambleıasy janyndaǵy ǵylymı-saraptamalyq keńestiń múshesi bolyp tabylady.

Ol 100-den astam ǵylymı eńbektiń jáne «Qazaqstan koreıleri: tarıhı ocherkter», «Qazaqstandaǵy koreılerdiń tarıhı» jáne «Qazaqstan tarıhy» kitaptarynyń avtory. Medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1957) QR Qarjy mınıstri  JÁMІShEV Bolat Bıdahmetuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Gvardııa aýdanynyń Altynemel aýylynda týǵan. 1981 jyly Qazaq Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Qazaq ekonomıka jáne AÓK uıymdastyrý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirdi, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. 1974 jyldan bastap Qazaq ekonomıka jáne AÓK uıymdastyrý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker, ǵylymı hatshy bolyp jumys istedi. Memlekettik qyzmetti 1993 jyldan Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankinde bastady. Zertteýler jáne statıstıka departamenti dırektorynyń orynbasary, Perspektıvalyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory bolyp qyzmet atqardy.
1997 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Ulttyq zeınetaqy agenttiginiń tóraǵasy etip taǵaıyndaldy. 1997 jyldan bastap 1999 jyldy qosa alǵanda Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıtse-mınıstri. 1999-2001 jyldary, sondaı-aq 2002-2003 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy vıtse-mınıstri jáne birinshi qarjy vıtse-mınıstri bolyp jumys istedi. 2001-2002 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Іshki ister vıtse-mınıstri. 2003-2004 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki Tóraǵasynyń orynbasary. 2004-2006 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy naryǵy men qarjy uıymdaryn retteý jáne qadaǵalaý agenttiginiń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary - Eýrazııa Damý Banki basqarma tóraǵasynyń orynbasary - Jobalaý qyzmeti jónindegi basqarýshy dırektor. 2007 jylǵy 13 qarashadan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstri. Arnaıy jáne merzimdi basylymdarda ekonomıkalyq máseleler jónindegi ǵylymı jarııalanymdary jaryq kórdi.
«Qurmet» ordenimen, mereıtoılyq medaldarmen marapattaldy.