28 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstannyń atom salasy qyzmetkerleri kúni

Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti 2008 jylǵy 12 mamyrda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly 2001 jylǵy 13 jeltoqsandaǵy Zańnyń 4-babyna sáıkes Atom ónerkásibi qyzmetkerleri kúnin belgileý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

Qazaqstannyń merekeler kúntizbesine atom salasy qyzmetkerleriniń kásibı merekesiniń engizilýi eldiń ekonomıkalyq damýynda atom ónerkásibiniń alatyn orny aıryqsha ekenin kórsetedi. Búginde atom ónerkásibi — elimizdegi tehnologııalyq turǵydan eń ozyq, ǵylymdy kóp qajet etetin ári ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi salalardyń biri.

Búkilálemdik qutyrý aýrýyna qarsy kúres kúni

Dúnıejúzilik qutyrý aýrýyna qarsy kúres kúni alǵash ret 2007 jyly atalyp ótti. Bul kúnniń 28 qyrkúıekke belgilenýiniń ózindik sebebi bar. 1895 jylǵy 28 qyrkúıekte qutyrýǵa qarsy vaktsınany áriptesterimen birge jasap shyǵarǵan frantsýz mıkrobıology Lýı Paster qaıtys boldy.

Halyqaralyq aqparatqa qoljetimdilik kúni

Bul ataýly kúndi ıÝNESKO 2015 jyly belgiledi. Al 2019 jyly BUU Bas Assambleıasy 28 qyrkúıekti halyqaralyq kúnder qataryna engizdi.

ıÝNESKO 2030 jylǵa deıingi Turaqty damý maqsattaryn júzege asyrý aıasynda aqparattyń qoǵamǵa ashyq ári qoljetimdi bolýynyń mańyzyna erekshe nazar aýdardy. Sebebi aqparatqa erkin qol jetkizý — qazirgi qoǵamnyń demokratııalyq negizderiniń biri. Adamnyń aqparatty izdeýge, alýǵa jáne taratýǵa quqyǵy sonaý Adam quqyqtarynyń jalpyǵa birdeı deklaratsııasynda bekitilgen. Deklaratsııanyń 19-babynda ár adamnyń aqparat pen pikirdi erkin izdeýge, alýǵa jáne taratýǵa quqyǵy bar ekeni kórsetilgen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýtsııalyq zańy qabyldandy. Bul zań Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentin, Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattaryn, máslıhattar depýtattaryn jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń ózge de múshelerin saılaýǵa daıyndyq pen ony ótkizý kezinde týyndaıtyn qatynastardy retteıdi. Sondaı-aq zań azamattardyń óz erkin bildirý bostandyǵyn qamtamasyz etetin kepildikterdi belgileıdi.

1996 jyly Almaty qalasyndaǵy Keńsaı zıratynda jazýshy Oralhan Bókeıge (1943–1993) eskertkish ornatyldy.

Katonqaraǵaı aýdanynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń, N.Ostrovskıı atyndaǵy ádebı syılyqtyń, «Jalyn» jáne «Molodaıa gvardııa» baspalarynyń syılyqtarynyń laýreaty Oralhan Bókeı birqatar memlekettik marapatqa ıe boldy. Atap aıtqanda, ol «Qurmet belgisi» ordenimen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan. Jazýshynyń shyǵarmalary nemis, slovak, bolgar, aǵylshyn, majar, arab, qytaı, japon tilderine, sondaı-aq burynǵy Keńes Odaǵy quramyndaǵy respýblıkalardyń tilderine aýdarylyp, jaryq kórdi.

1999 jyly Aqtaý qalasynda Alash qozǵalysynyń kórnekti qaıratkeri Mustafa Shoqaıǵa eskertkish ornatyldy.

Mustafa Shoqaı (1890–1941) — qazaqtyń qoǵam jáne memleket qaıratkeri, pýblıtsıst, birtutas Túrkistannyń azattyǵy men táýelsizdigi jolynda kúresken tulǵa. Keńes ókimeti ornaı bastaǵannan keıin ol Frantsııaǵa ketip, ómiriniń sońyna deıin emıgratsııada boldy.

2000 jyly Almaty qalasynda mádenıetti qoldaý jyly aıasynda jáne Túrkistannyń 1500 jyldyǵyna oraı eki kúnge sozylǵan «Ál-Farabı murasy jáne álem mádenıeti» atty halyqaralyq kongress ótti. Jıynǵa Qazaqstannan, Ortalyq Azııa elderinen, Túrkııa, Iran, Sırııa jáne Reseıden Ál-Farabı murasyn zerttep júrgen jetekshi ǵalymdar men mamandar qatysty.

2005 jyly Tsıýrıh qalasynda eki el arasyndaǵy kásipkerler men saıasatkerlerdi biriktiretin Qazaqstan–Shveıtsarııa qaýymdastyǵynyń ashylý rásimi ótti. Qaýymdastyqtyń negizgi maqsaty — Qazaqstan men Shveıtsarııa arasyndaǵy ártúrli salalardaǵy yntymaqtastyqty damytý jáne nyǵaıtý.

2006 jyly AQSh-ta, Vashıngton qalasyndaǵy Qazaqstan elshiliginiń aldynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik monýmenti ashyldy. Monýment saq jaýyngeriniń beınesinde jasalǵan.

2006 jyly Aqsý-Jabaǵyly memlekettik tabıǵı qoryǵynan saq dáýirine, ıaǵnı b. z. b. VII–IV ǵasyrlarǵa jatatyn biregeı arheologııalyq jádiger — metaldan jasalǵan qazan tabyldy.

Taraz qalasynyń turǵyny Sergeı Kýdrın taýda ara ósirýmen aınalysyp júrgen kezinde jerden shyǵyp turǵan metall buıymdy baıqaıdy. Qazyp qaraǵanda, onyń salmaǵy 15 keli, syıymdylyǵy 17 lıtr bolatyn, birneshe metaldyń qospasynan jasalǵan órnekti qazan ekeni anyqtaldy. Tabylǵan qazan — erte zamanda Aqsý-Jabaǵylynyń qazirgi qoryq aýmaǵynda bolǵan kóne jádigerler kesheniniń bir bóligi. Bul óńir asaý taýly ózenderi, muzdaı sýy men bıik taýdaǵy shalǵyndy jaıylymdarymen erekshelenedi.

2011 jyly Ońtústik Koreıanyń Tedjon qalasynda Koreı–Qazaqstan tehnologııalyq yntymaqtastyq ortalyǵy ashyldy.

2012 jyly Astanada Respýblıka dańǵylynan Baraev kóshesine deıin sozylatyn Áýbákir Ysmaıylov atyndaǵy kóshe saltanatty túrde ashyldy. Bul — elordada esimi kóshege berilgen alǵashqy sýretshi.

Áýbákir Ysmaıylov — Qazaqstannyń halyq sýretshisi, óner qaıratkeri, rejısser, bıshi, akter, mýzykant jáne folklor jınaýshy. Onyń shyǵarmashylyǵy qazaq beıneleý óneriniń qalyptasý tarıhymen tyǵyz baılanysty.

2015 jyly Aqsý qalasynda Gınnestik rekordtar kitabyna engen álemdik rekord ornatyldy. Jergilikti turǵyndar 4 tonna 250 keli kartop óńdep, 54 qazanda 19 254 portsııa frı kartobyn daıyndady. Daıyn taǵam merekeniń arnaıy belgisi beınelengen qaptamalarǵa salynyp, 150 erikti daıashy merekege kelgen jurtqa taratyp berdi.

2015 jyly Pavlodardaǵy estý qabileti buzylǵan balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattyń «Jańa tolqyn» shyǵarmashylyq stýdııasynyń tárbıelenýshileri Kamıl Allaıarov, Mahabbat Isahanova jáne Tolǵanaı Maıkenova Reseıdiń Kalınıngrad oblysyndaǵy Zelenogradsk qalasynda ótken IV halyqaralyq DEAF «ıAntarnye zvezdy» festıvalinde altyn kýbok pen jeńimpaz dıplomyn ıelendi. Qazaqstandyq ónerpazdar «Sálem saǵan, Qazaqstan», «Davaıte pet» ánderin oryndap, «Shtangıst» jáne «Fotograf» atty eki kloýnada kórsetti. Qazylar alqasy olardyń ónerin joǵary baǵalap, úzdik dep tanydy.

2017 jyly «Týǵan jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty janyndaǵy «Marǵulan» ortalyǵynyń aýmaǵynda XVIII ǵasyrdyń kórnekti memleket qaıratkeri Sultanmuhamed Bahadúrdiń, halyq arasynda Sultanbet sultan atanǵan tulǵanyń qaıta qalpyna keltirilgen qonysy ashyldy. Abylaı hannyń nemere inisi Sultanbet sultan kóregen saıasatker bolǵan. Ol týraly kóptegen tarıhı qujat saqtalǵan. Pavlodarda XVIII ǵasyrdaǵy osy qonys qaıta qalpyna keltirilip, onyń aýmaǵynda Arheologııa ortalyǵy ashyldy.

2021 jyly Kembrıdjdegi Fıtsýılıam mýzeıinde «Uly dalanyń altyny» kórmesi ashyldy. Kórmede Shyǵys Qazaqstan arheologtarynyń zertteýleri negizinde jasalǵan jádigerler toptamasy usynyldy.

2021 jyly Túrkitildes memleketterdiń Parlamenttik Assambleıasyna (TúrkPA) tóraǵalyq etý mindeti Ázerbaıjannan Qazaqstanǵa berildi. Bul rásim Túrkistan qalasynda ótken TúrkPA-nyń X plenarlyq otyrysy aıasynda uıymdastyryldy.

2022 jyly Qazaqstan astanasynda tórtinshi halyqaralyq Digital Bridge 2022 tehnologııalyq forýmy óz jumysyn bastady. Forým aıasynda memlekettik organdardyń ókilderi, venchýrlik ınvestorlar, tehnologııalyq kásipkerler jáne qazaqstandyq ári sheteldik jetekshi sarapshylar, sonyń ishinde Huawei Technologies Kazakhstan mamandary tsıfrlyq transformatsııa men óndiristik úderisterdi jańǵyrtýdyń ózekti máselelerin talqylady7

2024 jyly elordada Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq-drama teatrynyń aldyndaǵy alańda kórnekti qazaq jazýshysy, dramatýrg ári ǵalym Muhtar Áýezovke arnalǵan eskertkishtiń ashylý rásimi ótti. Eskertkishti Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın men jazýshynyń týysy Dıar Qonaev ashty. Eskertkishtiń avtorlary — músinshiler Aıdos Búrkitbaev pen Tımýr Ermuhanov.

2025 jyly Qazaqstannyń sporttyq gımnastıkadan ulttyq quramasynyń kóshbasshysy Mılad Karımı Majarstannyń Sombatheı qalasynda ótken Challenge Cup kezeńinde altyn medal jeńip aldy. Qazaqstandyq gımnast kermedegi jattyǵýda 14,750 upaı jınap, fınalda birinshi orynǵa ıe boldy.