27 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstandaǵy Eńbek kúni

Qazaqstanda Eńbek kúni qyrkúıek aıynyń sońǵy jeksenbisinde atalyp ótedi. Bul mereke Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2013 jylǵy qarashadaǵy Jarlyǵymen eńbek adamyn qurmetteý dástúrin jańǵyrtý, sondaı-aq jas urpaqtyń boıynda eńbektiń mańyzdylyǵyn erte jastan qalyptastyrý maqsatynda belgilendi.

Sol Jarlyqqa sáıkes «Eńbek ardageri» medali de taǵaıyndaldy. Medal óndiriste joǵary nátıjelerge qol jetkizgen ozat eńbekkerlerge, sondaı-aq eńbek ótili 40 jyldan asqan jáne bir salada keminde 10 jyl eńbek etken azamattarǵa tabystalady.

Qazaqstandaǵy Mashına jasaýshylar kúni

Elimizde Mashına jasaýshylar kúni jyl saıyn qyrkúıek aıynyń sońǵy jeksenbisinde atalyp ótedi. Bul merekeniń tarıhy Keńes dáýirinen bastalǵan. Ony Qazaqstanmen qatar, Reseı, Belarýs jáne Qyrǵyzstannyń mashına jasaý salasynyń mamandary da atap ótedi.

Mereke KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń 1980 jylǵy 1 qazandaǵy №3018-H «Merekelik jáne ataýly kúnder týraly» Jarlyǵymen belgilengen.

Mashına jasaýshylar kúni Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekelik kúnderdiń tizimine engizilgen 46 ataýly kúnniń qataryna kirdi. Bul tizimdi Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri 2017 jylǵy 31 qazanda qol qoıǵan Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №689 «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekelik kúnderdiń tizbesin bekitý týraly» qaýlysymen bekitti.

Dúnıejúzilik ózender kúni

Dúnıejúzilik ózender kúni qyrkúıek aıynyń sońǵy jeksenbisinde atalyp ótedi. Bul mereke ózenderdiń tabıǵı jaǵdaıyn saqtaý jáne jaqsartý maqsatynda 2005 jyly belgilendi. Sol jyly BUU «Ómir úshin sý» atty Halyqaralyq is-qımyl onjyldyǵyn jarııalady.

Atalǵan naýqannyń maqsaty – qoǵamnyń nazaryn ǵalamshardaǵy barlyq sý resýrstaryna uqypty qaraýǵa jáne olardy tıimdi paıdalanýǵa aýdarý.

Halyqaralyq sańyraýlar kúni

Halyqaralyq sańyraýlar kúni jyl saıyn qyrkúıek aıynyń sońǵy jeksenbisinde atalyp ótedi. Bul kún 1951 jyly Dúnıejúzilik sańyraýlar federatsııasynyń qurylýyna oraı belgilendi.

Bul kúnniń basty maqsaty – estý qabileti buzylǵan adamdardyń kúndelikti ómirde kezdesetin máseleleri týraly halyqaralyq qoǵamdastyqtyń habardarlyǵyn arttyrý.

Dúnıejúzilik týrızm kúni

Dúnıejúzilik týrızm kúni jyl saıyn 27 qyrkúıekte atalyp ótedi. Bul kúndi Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń Bas Assambleıasy 1979 jyly Ispanııanyń Torremolınos qalasynda belgiledi. 27 qyrkúıektiń tańdalý sebebi – 1970 jyly dál osy kúni Dúnıejúzilik týrıstik uıymnyń Jarǵysy qabyldanǵan.

Merekeniń negizgi maqsaty – týrızmdi nasıhattaý, onyń álemdik ekonomıkaǵa qosatyn úlesin kórsetý, sondaı-aq elder arasyndaǵy ózara baılanystardy nyǵaıtýdaǵy rólin tanytý.

Google kompanııasynyń týǵan kúni

Google-dyń google.com domendik ataýy 1997 jylǵy 15 qyrkúıekte tirkeldi, al Google Inc. kompanııasy 1998 jylǵy 4 qyrkúıekte resmı tirkeýden ótti. Alaıda 2005 jyldan bastap 27 qyrkúıek kompanııanyń týǵan kúni retinde belgilendi.

Bul kúnniń tańdalýyna Google izdeý júıesi ındekstegen veb-paraqshalar sanynyń rekordtyq kórsetkishke jetkeni týraly habarlamanyń dál osy kúnge sáıkes kelýi sebep boldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1929 jyly Syrdarııa okrýgine qaraǵan Bostandyq aýdanynyń turǵyndary (qazirgi Ózbekstan aýmaǵy) astyq daıyndaý naýqandary kezinde júrgizilgen aýyr salyq saıasaty men keńes ókimetiniń kúshteý áreketterine qarsylyq bildirdi. Shamamen 500 adam qatysqan Bostandyq kóterilisin T.Musabaev pen Ý.Maılybaev uıymdastyrdy. Kóterilis Birikken memlekettik saıası basqarmanyń (BMSB) jasaǵymen basyp-janshyldy. 50 kóterilisshi qaza tapty, 2 adam atý jazasyna kesildi, 36 adam 10 jylǵa túzeý lagerlerine jiberildi, 7 adam 5 jylǵa jer aýdaryldy.

1931 jyly Baıanaýyl aýdandyq «Baıantaý» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazet alǵashynda «Lenın týy» dep ataldy. Basylymǵa Baıanaýyldyń belgili perzenti, etnograf, fılosof ári qalamger Máshhúr Júsip Kópeıuly batasyn berdi. Gazettiń alǵashqy redaktory Ǵalym Maldybaev boldy. Osy basylymda Qazaqstannyń halyq jazýshysy Dıhan Ábilevtiń, talantty jýrnalıst ári jazýshy Súleımen Baıazıtovtyń, Pavlodar memlekettik ýnıversıteti jýrnalıstıka kafedrasynyń meńgerýshisi Qyryqbaı Aldabergenovtiń shyǵarmashylyq joly bastaldy.

2006 jyly Germanııanyń Baden-Vıýrtemberg jerindegi Valdbrýnn-Mıýlbene qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyndaǵy Elshiligi kymyz óndiretin sharýashylyqpen birlesip, Germanııadaǵy qazaq dıasporasy men Qazaqstannan qonys aýdarǵan azamattardyń belsendi qatysýymen «Hoffest – Qymyz kúni» merekesin ótkizdi. Kelýshiler qazaqtyń kıiz úıiniń ishki jabdyqtarymen tanysyp, ulttyq aspap – dombyra týraly maǵlumat aldy, ulttyq taǵamdardan dám tatty jáne qymyz óndirisiniń tarıhymen tanysty.

2007 jyly «Abaı joly» romanynyń orys tilindegi jańa aýdarmasy jaryq kórdi. Romannyń bul nusqasyn Qazaqstanda týǵan, qazaqtyń ulttyq ádebıetin jaqsy biletin ári aýdarma salasynda mol tájirıbesi bar belgili qalamger Anatolıı Kım tárjimalady. Buǵan deıingi aýdarmalarmen salystyrǵanda, jańa nusqa kólemdirek ári mazmunynyń ulttyq sıpaty aıqynyraq. Buǵan aýdarmashynyń shyǵarmadaǵy ulttyq bolmysty, salt-dástúr men turmys erekshelikterin túpnusqaǵa barynsha jaqyn jetkizýine keń múmkindik berilgeni áser etti.

Jańa aýdarmada ulttyq bolmysty aıshyqtaıtyn kóptegen epızodtar men detaldar qamtylǵan. Mundaı erekshelikter keńestik kezeńde jasalǵan aýdarmalarda kezdespeıdi.

2007 jyly Semeı qalasynda «SemAZ» JShS óndiristik alańynda Daewoo avtobýstaryn shyǵaratyn zaýyttyń ashylý rásimi ótti. Bul kásiporyn Qazaqstandaǵy tolyq tsıkldi alǵashqy avtokólik qurastyrý óndirisi boldy. Munda syrttan ákelinetin mashına jıyntyqtarynan bólshekter men agregattardy qurastyrýmen qatar, avtobýs kýzovtaryn jınaý, dánekerleý jáne boıaý jumystary da júrgizildi.

2010 jyly Qazaqstanda elimizdegi tuńǵysh ári jalǵyz balalarǵa arnalǵan Balapan telearnasy óz jumysyn bastady. Sodan beri ol ár balanyń syrlas dosyna, rýhanı baǵyt-baǵdar berer jaqynyna aınalyp, oqý-tanymdyq, sporttyq, oıyn-saýyq, anımatsııalyq jáne zııatkerlik baǵdarlamalardy kórermenge usynyp keledi. Balapan-dy tek túrli baǵdarlamalardy kórsetetin telearna ǵana emes, jas urpaqtyń tanymyn keńeıtip, tárbıesine yqpal etetin mańyzdy qural deýge bolady.

2013 jyly Óskemen qalasynda ashylǵan «Mádenıetter úndestigi» kórmesinde alǵash ret 1897 jyly Reseı ımperııasynda ótken sońǵy halyq sanaǵy kezinde túsirilgen, Jetisý oblysynyń Lepsi ýezindegi qazaqtardyń turmys-tirshiligin beıneleıtin biregeı kóne fotosýretter kópshilik nazaryna usynyldy. Fotosýretterdiń avtory — Konstantın de Lazarı. Bul 36 fotosýretti Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Polsha Respýblıkasynyń elshisi ıAtsek Klıýchkovskıı mýzeı qoryna tabystady.

2014 jyly Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Qazaqstandaǵy bilim berý tarıhy mýzeıi ashyldy. Mýzeı qorynda kórnekti aǵartýshylarǵa tıesili biregeı qujattar men buıymdar, sondaı-aq fotosýretter, latyn qarpimen jaryq kórgen basylymdar jáne arab tilindegi qoljazba kitaptar jınaqtalǵan. Barlyq jádiger mýzeıge óteýsiz negizde tabystalǵan. Eksponattar Qazaqstan jerindegi aǵartý isiniń orta ǵasyrlardan búginge deıingi qalyptasý jáne damý tarıhynan syr shertedi.

2017 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda HH ǵasyrda Qazaqstanda bolǵan tarıhı oqıǵalardyń kýási, fotosýretshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Iosıf Býdnevıchtiń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kórme ashyldy.

2018 jyly Túrkistan oblysynda Muhamedjan Tynyshbaev pen Turar Rysqulovqa arnalǵan jańa eskertkishtiń ashyldy.

2019 jyly qazaqstandyq jas ánshi Danelııa Tóleshova Eýrazııalyq syılyqtyń laýreaty atanyp, «Vokal» nomınatsııasy boıynsha marapatqa ıe boldy. 13 jastaǵy ánshi óner, ádebıet, ǵylym, sport jáne qoǵam úshin mańyzdy jetistikter salalaryndaǵy halyqaralyq Eýrazııa shyǵarmashylyq odaǵynyń marapatyna ıe bolǵan alǵashqy bala boldy. Eýrazııalyq syılyqty 2013 jyly Qazaqstan, Belarýs, Úndistan, Iran, Reseı jáne Tájikstan ókilderi qurǵan Eýrazııalyq shyǵarmashylyq odaq taǵaıyndady.

2021 jyly ǵylymı zertteýler jarııalanatyn Frontiers platformasynyń mıkrobıologııa bólimine qazaqstandyq COVID-19 vaktsınasynyń tıimdiligi týraly ǵylymı maqala jarııalandy. Vaktsınany daıyndaý úshin Vero jasýshalarynda ósirilgen vırýs qoldanyldy. Aldymen vırýs formaldegıdtiń kómegimen zalalsyzdandyryldy. Keıin ol bógde qospalardan tazartylyp, qajetti deńgeıge deıin shoǵyrlandyryldy jáne súzgi arqyly zararsyzdandyryldy. Odan soń vırýs bólshekteri alıýmınıı gıdroksıdi geliniń bólshekterine bekitildi. Osylaı daıyndalǵan vırýs pen ımmýndyq jaýapty kúsheıtetin adıývant býferlik fızıologııalyq eritindimen aralastyrylyp, vaktsına retinde paıdalanyldy. Maqalada vaktsınany ázirleýshiler atjalmanǵa júrgizilgen zertteý nátıjelerin keltiredi. Tájirıbe barysynda QazCovid-In (QazVac) vaktsınasynyń qaýipsizdigi jáne organızmdi ınfektsııadan qorǵaý qabileti joǵary ekeni kórsetildi.

2021 jyly elordadaǵy Ál-Farabı atyndaǵy Oqýshylar saraıynda 12-18 jas aralyǵyndaǵy balalardyń shyǵarmashylyq jáne zııatkerlik qabiletterin damytýǵa baǵyttalǵan TANYM balalarǵa arnalǵan kreatıvti tehnologııalar ortalyǵy jumysyn bastady. Ortalyq arnaıy daıyndyqtan ótken balalarǵa álemniń kóptegen elinde moıyndalatyn kásibı sertıfıkat alýǵa múmkindik beredi.

2024 jyly Astanada Qazaqstan Ulttyq Olımpıada komıtetiniń kezekten tys Bas assambleıasy ótti. Jıynda uıymnyń jańa bas hatshysy qyzmetine usynylǵan kandıdatýra maquldandy. Bul qyzmetke Álimjan Aqaev taǵaıyndaldy.

2025 jyly Qazaqstanda Ortalyq Azııadaǵy New York Film Academy-diń alǵashqy fılıaly ashyldy. Akademııanyń ashylý saltanaty Qaskeleń qalasynda ótti. Jańa kampýs Energo University bazasynda, Dala Edge kreatıvti parkiniń aýmaǵynda ornalasty.

– Biz New York Film Academy-diń Qazaqstanda ashylǵanyn maqtan tutamyz. Bul – jaı ǵana bilim berý jobasy emes, aımaqtaǵy talanttardy bir arnaǵa toǵystyryp, olardyń álemdik kınoındýstrııaǵa jol ashýyna múmkindik beretin shyǵarmashylyq alań, – dedi NYFA prezıdenti Maıkl ıAng.

2025 jyly QR TJM «Ulttyq seısmologııalyq baqylaý jáne zertteý ortalyǵy» JShS-nyń seısmıkalyq stantsııalar jelisi jer silkinisin tirkedi. Jer silkinisiniń oshaǵy Qazaqstan aýmaǵynda, Almaty qalasynan soltústik-shyǵysqa qaraı 852 shaqyrym jerde ornalasqan. Semeı qalasynda jer silkinisiniń dúmpý kúshi 2 ball boldy. Zardap shekkender men ǵımarattardyń qıraǵany týraly aqparat túsken joq.