27 qarasha. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

27 qarasha. BEISENBІ

Mıanmanyń (Bırmanyń) ulttyq merekesi.

Ulttyq mereke kúni retinde basqa kóptegen elderdegi sııaqty táýelsizdik alý kúni emes, 1920 jyly bolǵan stýdentterdiń alǵashqy ereýili ótken kún alyndy. 1920 jyly kúzde Rangýn Ýnıversıtetiniń stýdentteri bastaǵan alǵashqy baıkot jarııalandy, ol keıinnen aýqymdy ımperıalızmge qarsy aǵymǵa ulasyp, ulttyq mádenıettiń túleý jolyndaǵy kúreske dem berdi.

Teńiz jaıaý áskerleri kúni. Reseıde І Petr patshanyń tuńǵysh «teńiz soldattary polkyn» (1705 j.) qurý týraly jarlyǵyn este qaldyrý maqsatymen 1995 jylǵy 19 qarashada RF Áskerı-teńiz floty Bas qolbasshysynyń buıryǵyna sáıkes atap ótiledi.

Reseı baǵalaýshysy kúni. 1996 jylǵy Reseı Federatsııasy Eńbek jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń Qaýlysymen «Baǵalaýshy» (múlikti baǵalaý jónindegi sarapshy) qyzmeti boıynsha kásiptik sıpattama bekitilgen kúnnen bastap atap ótiledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

51 jyl buryn (1963) uly jazýshy M.Áýezovtiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn kópshilikke tanystyrý, nasıhattaý, zertteý jumystarymen aınalysatyn ǵylymı-mádenı mekeme retinde «Áýezov úıi» ǵylymı-mádenı ortalyǵy ashylǵan. Ortalyq 1951-1961 jyldary Almatyda jazýshynyń ózi turǵan Tólebaev kóshesindegi 155-shi úıde ornalasqan. Ortalyq negizinen, úsh baǵytta jumys júrgizedi: Birinshi baǵyty - jazýshynyń ómiri men shyǵarmashylyǵy murasyn jınaqtaý, ony ǵylymı júıege túsirip saralaý, jarııalaý jáne áýezovtaný salasy boıynsha jaryq kórgen eńbekterdi jınaý. Ekinshi baǵyty - murajaıdaǵy qoljazbalar men eksponattardy, kıno, foto, dybys qorlaryndaǵy muralardy ǵylymı júıege túsirý, kórme uıymdastyrý. Qoljazba qorynda 72 myńnan astam muraǵattar, sırek kezdesetin kitaptar, jazýshynyń kúndelikteri men joljazbalary, muraǵattardan jınaǵan qundy derekter, jeke basy qujattary, t.b. bar. Úshinshi baǵyty - M.Áýezovtiń azamattyq, shyǵarmashylyq quqyǵyn qorǵaý.

22 jyl buryn (1992) Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda Qarasaı batyr atyndaǵy qor men tarıhı-etnografııalyq qoǵam quryldy.

22 jyl buryn (1992) Almaty oblysynyń Narynqol aýdany Qarasaz aýylynda aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń murajaıy ashyldy.

10 jyl buryn (2004) Tarazda áıelderdiń qoǵamdyq is-sharalarǵa qatysýy jónindegi «Demokratııa is júzinde» halyqaralyq jobanyń tanystyrylymy ótti. Uıymdastyrýshylar - AQSh Memlekettik departamentiniń qoldaýymen Qazaqstan qoǵamdyq birlestigi, EQYU Demokratııa jáne adam quqyqtary jónindegi bıýrosy. Jobany júzege asyrýdaǵy maqsat - turǵyndardy jergilikti deńgeıde sheshim qabyldaý úderisine tartý, jergilikti ókiletti organdar janyndaǵy qoǵamdyq komıtetterdegi áıelder rólin kúsheıtý.

8 jyl buryn (2006) Aqtaýda «Mańǵystaý oblysynyń ınvestıtsııalyq ahýaly men múmkindikteri» taqyrybynda tuńǵysh Kaspıı ınvestıtsııalyq forýmy bolyp ótti. Forýmda álemniń toǵyz elinen iri eýropalyq jáne azııalyq qarjy ınstıtýttarynyń top-menedjerleri, jetekshi reıtıngilik agenttikterdiń, ınvestıtsııalyq qorlardyń, qurylys-ınjenerlik kompanııalardyń ókilderi qatysty. Olardyń arasynda Qazaqstannan, TMD elderinen jáne alys shetelderden júzden astam kompanııalar boldy.

7 jyl buryn (2007) Parıjde Qazaqstannyń Halyqaralyq sot oryndaýshylary odaǵyna (HSOO) oraılastyrylǵan múshe retinde kirý rásimi ótti.

HSOO - sot sheshimderin májbúrlep oryndatýmen aınalysatyn kásibılerdiń halyqaralyq birlestigi. Odaq Eýrodaǵynyń, Gaaga konventsııasynyń, BUU komıtetiniń múshesi, onyń qatarynda álemdegi 60-tan astam eldiń ókilderi bar. Odaqtyń basty mindeti ? barlyq elderdiń sot oryndaýshylary arasynda tájirıbe almasý jáne kásibı baılanysty nyǵaıtý, sondaı-aq sot oryndaýshysy mártebesiniń mándiligine memlekettik organdardyń nazaryn aýdarý.

7 jyl buryn (2007) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev birqatar zańdarǵa qol qoıdy.

Olardyń birinshisi - «2008-2010 jyldarǵa arnalǵan Respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetter, respýblıkalyq máni bar qalalardyń, astananyń bıýdjetteri arasyndaǵy jalpy sıpattaǵy transfertter kólemi týraly» Zań respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetter arasyndaǵy qarym-qatynastardy retteıdi. Ekinshi zańmen taýarlardy ımporttaý úshin keden rásimderin jeńildetetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Kedendik kodeksine ózgertýler engizildi. Sonymen qatar, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq arasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń Yqpaldastyq komıtetiniń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda bolý sharttary jónindegi kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańǵa qol qoıyldy.

6 jyl buryn (2008) Pavlodardaǵy ǵalym Fedor Boıko (1920-2007) turǵan úıde memorıaldyq taqta ornatyldy.

F. Boıko - qaladaǵy tuńǵysh elektr stansasynyń qurylysy basshylarynyń biri, keıinnen osynda ashylǵan Pavlodar ındýstrıaldyq ınstıtýtynyń rektory bolyp taǵaıyndalǵan. Ǵalym 25 tehnıka ǵylymdarynyń kandıdatyn, 3 ǵylym doktoryn, búginde oblystyń kásiporyndarynda eńbek etip júrgen júzdegen mamandar tárbıelep shyǵarǵan. Onyń tehnıka salasynda oılap tapqan jańalyqtary men patentteri Qazaqstan men Reseıde keńinen qoldanylady.

5 jyl buryn (2009) Almatyda jylý energııasynyń ortalyq tranzıtti-bólý núktesi ashyldy. Bul núkte Almaty qalasynyń 2005-2015 jyldarǵy energııa keshenin damytý negizinde ashylyp otyr. Ol sonymen qatar búgingi kúnnniń talabyna saı jumys isteıtin bolady. Ǵımarat memlekettik bıýdjet pen jeke ınvestıtsııa arqyly salyndy. Bul jylý núktesi qaladaǵy jylý energııasyn retteýmen qatar, «Orbıta» qazandyǵynyń jumysyn jaqsartyp, qalanyń ońtústik bóligin jylýmen esh kidirissiz qamtamasyz etetin bolady.

5 jyl buryn (2009) Bilim, ǵylym jáne mádenıet jónindegi Islam uıymy (ISESCO) Almaty qalasyn - 2015 jylǵy Islam mádenıetiniń qalasy dep ataýǵa sheshim qabyldady. Bul jóninde ISESCO-tiń bas dırektory Abdel Azız At-Týeıdjrı Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Baqtııar Tasymovtyń kezdesýinde habarlaǵan. Kezdesý Alıans toptaryn tsıvılızatsııalaýdyń 3-shi jumystary aıasynda Rabat (Marokko) qalasynda ótken.

4 jyl buryn (2010) «Alem Communication Holding» JShS WiMax (4G) tórtinshi urpaq jelisin kommertsııalyq iske qosýy týraly jarııalandy. Jańa tehnologııanyń tanystyrylymy elordalyq «Pekın Palas» qonaqúıinde QR Premer-Mınıstri Kárim Másimovtiń jáne Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıevtiń qatysýymen ótti.

4 jyl buryn (2010) Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda EQYU/DIAQB adamı ólshemder jónindegi sholý konferentsııasy aýqymynda Qazaqstan halqy Assambleıasy «Qoǵamdyq kelisim men ulysaralyq taǵattylyqtyń qazaqstandyq modeli» taqyrybynda «Saıd-ıvent» ótkizdi.

2 jyl buryn (2012) Pavlodar memlekettik ýnıversıtetinde QR Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaevqa arnalǵan «Jańa zamannyń lıderi» atty kitap kórmesi ashyldy.

2 jyl buryn (2012) Pavlodar oblysynda qazaqtyń belgili jazýyshysy Amanjol Shamkenovtiń (1927-2004) týǵanyna 85 jyl tolýyna arnalǵan mereıtoılyq saltanat ótti.

2 jyl buryn (2012) Qazaqstannyń Germanııadaǵy elshiliginde QR jańa memlekettik merekesi - Tuńǵysh Prezıdent kúnine oraı «Jańa Qazaqstan - jańa álemde» atty «dóńgelek ústel» ótti.

2 jyl buryn (2012) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «EKSPO-2017» Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesine ázirlik jáne ony ótkizý jóninde Memlekettik komıssııa qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2012) QR Ulttyq kitaphanasynda Valerıı Mıhaılovtyń «Úlken jut hronıkasy» kitabynyń qazaq tilindegi aýdarmasynyń tanystyrylymy ótti.

2 jyl buryn (2012) Almatyda mereke qarsańynda QR Tuńǵysh Prezıdentiniń qory Mahmud Qashǵarı atyndaǵy halyqaralyq qor ázerbaıjan tilinde shyǵarǵan Ult kóshbasshysy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstandyq jol» kitabynyń tanystyrylymyn ótkizdi.

2 jyl buryn (2012) H.Esenjanov atyndaǵy Batys Qazaqstan balalar men jasóspirimder kitaphanasynda QR Tuńǵysh Prezıdenti kúni qarsańynda «Nursultan Nazarbaev - álemdik deńgeıdegi qaıratker» atty fotokórme ashyldy.

2 jyl buryn (2012) Astanada TMD elderi operalyq teatrlary ánshileriniń Dostastyq-2013 mádenı astanasy - Astana jylynyń aıaqtalýyna arnalǵan gala-kontserti ótti.

2 jyl buryn (2012) Almatyda QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń «Ǵylym ordasy» RMK-da QR Tuńǵysh Prezıdenti kúnine arnalǵan saltanatty shara ótti. 1 jyl buryn (2013) Almaty qalasynyń tarıh mýzeıinde QR Tuńǵysh Prezıdenti kúnine arnalǵan «Kók týdyń jelbiregeni - Elbasynyń eren eńbegi» kórmesi ashyldy.

1 jyl buryn (2013) Parıjde Halyqaralyq kórmeler bıýrosy 154-shi Bas Assambleıasynda qazaqstandyq tarap Astanada «EKSPO-2017» Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin ótkizýge ázirliktiń barysyn tanystyrdy.

284 jyl buryn (1730) Senat patsha áýletiniń Máskeýde bolýyna baılanysty kóshelerdi jaryqtandyrý týraly jarlyǵy shyqty. Bul ortaǵasyrlyq Máskeý qalasynyń kelbetin ózgertken astanany turaqty túrde jaryqtandyrýdyń bastamasy boldyy.

172 jyl buryn (1842) M.I.Glınkanyń «Rýslan jáne Lıýdmıla» operasynyń premerasy boldy.

129 jyl buryn (1885) qulap kele jatqan meteorıttiń alǵashy fotosýreti jasaldy.

ESІMDER

64 jyl buryn (1950) QR Adam quqyqtary jónindegi ýákili janyndaǵy sarapshylar keńesiniń tóraǵasy, zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Zań ǵylymdary akademııasynyń akademıgi BUSYRMANOV Jumabek Dúıseshuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Ertis aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1976-1978 jáne 1983-1992 jyldary - E.A.Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy, dotsenti, prorektory. 1978-1983 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń aspıranty. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti jáne Mınıstrler Kabıneti Apparaty saıası taldaý bóliminiń keńesshisi. 1994-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyǵy jónindegi komıssııa hatshylyǵynyń hatshysy, meńgerýshisi. 1998-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq keńesiniń múshesi qyzmetterin atqarǵan. 2002 jyldan Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetiniń memleket teorııasy, tarıh jáne quqyq kafedrasynyń meńgerýshisi, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Zań fakýltetiniń dekany, Zań fakýltetiniń memleket teorııasy, tarıh jáne quqyq, konstıtýtsııalyq quqyq kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2010-2012 jyldary - QR Ádilet mınıstrliginiń Zańnama ınstıtýtynyń dırektory.

Qazirgi qyzmetinde - 2012 jylǵy sáýirden beri.

80-nen astam ǵylymı eńbegi bar.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdigine 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan. 2009 jylǵy «Eń úzdik dotsent» baıqaýynyń jeńimpazy, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti bilim berý qyzmetkeri» tósbelgisiniń ıegeri.

52 jyl buryn (1962) «Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýty» AQ bas dırektorynyń orynbasary BARMA Ǵ AMBETOV Ba q ytjan Zı ıaý dın uly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynda týǵan. Máskeý kooperatıvtik ınstıtýtyn, RF Úkimeti janyndaǵy Halyq sharýashylyǵy aademııasyn bitirgen.

Eńbek jolyn Batys Qazaqstan temir jolynyń kásiporyndarynda býhgalter bolyp bastady. 1991-1992 jyldary - Batys Qazaqstan temir jolynyń jumysshylardy jabdyqtaý bóliminde saýda-sattyq bazasynyń dırektory. 1992-1997 jyldary - «Frıkom» JShS bas dırektory. 1999-2000 jyldary - «TuranÁlem banki» AAQ fılıalynyń dırektory. 2000-2001 jyldary - «Qazaqoıl-Embi» AAQ birinshi vıtse-prezıdenti. 2001 jyly - «Qazaqoıl» UMK aktıvterdi basqarý departamentiniń dırektory. 2001-2004 jyldary - «Naýryz Bank Qazaqstan» basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2004-2005 jyldary Qazaqstannyń halyq banki» AQ-nyń RF-daǵy enshies banki basqarma tóraǵasynyń keńesshisi, basqarma tóraǵasy. 2006 jyly -« Frıkom» JShS bas dırektory. 2007-2008 jyldary - Aqtóbe qalasy ákiminiń keńesshisi, ákimniń orynbasary. 2009-2010 jyldary - QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń keńesshisi, aýmaqtyq ındýstrııalandyrý saıasaty departamentiniń dırektory. 2010-2011 jyldary - Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń «Aqparattyq tehnologııalar parki» AEA dırektsııasy» MM dırektory. 2011-2012 jyldary - Eýrazııa Oıl Kompanı» JShS dırektorynyń orynbasary.

51 jyl buryn (1963) QR Qarjy mınıstrliginiń Qarjylyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary MOLDAShEV Amandyq Tursynuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Tselınograd qarjy-ekonomıkalyq ınstıtýtyn, Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn, M.Qozybaev atyndaǵy soltústik qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1982 jyly jyldan - Soltústik qazaqstan oblystyq qarjy bóliminiń aǵa ınspektory. 1984-1990 jyldary - Soltústik qazaqstan oblystyq qarjy basqarmasynda aǵa ekonomıst, aǵa tekserýshi-ınspektor, memlekettik kiris bólimi bastyǵynyń orynbasary. 1990-2000 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha salyq ınspektsııasynda bólim bastyǵy, bastyqtyń orynbasary, bastyqtyń birinshi orynbasary. SQO boıynsha Salyq komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2000-2005 jyldary - QR Qarjy mınıstrligi Qarjylyq baqylaý komıtetiniń SQO boıynsha basqarmasynyń bastyǵy. 2005-2006 jyldary - QR Qarjy mınıstrliginiń Qarjylyq baqylaý jáne memlekettik satyp alýlar komıtetiniń SQO boıynsha basqarma bastyǵy. 2010-2012 jyldary - QR Qarjy mınıstrliginiń Qarjylyq baqylaý komıtetiniń Astana qalasy boıynsha ınspektsııasynyń bastyǵy.

Qazirgi qyzmetinde - 2012 jylǵy shildeden beri.

51 jyl buryn (1963) keńestik jáne reseılik teatr jáne kıno akteri, rejısser, Reseı halyq ártisi MAShKOV Vladımır Lvovıch dúnıege keldi.

313 jyl buryn (1701-1744) shved astronomy jáne meteorolog Anders TsELЬ SII dúnıege keldi. Onyń esimimen temperatýra baǵany atalǵan.

140 jyl buryn (1874-1952) kórnekti hımık, saıasatker, Izraıl memleketiniń tuńǵysh prezıdenti Haım Atsrıel VEITsMAN dúnıege keldi.

120 jyl buryn (1894-1989) japon kásipkeri, Matsushita Electric Industrial (Panasonic) korporatsııasynyń negizin qalaýshy Konosýke MATsÝSITA dúnıege keldi.

74 jyl buryn (1940-1973) shyǵys jekpe-jeginiń sheberi, amerıkandyq jáne gonkongtik kınoakter Brıýs LI (shyn aty-jóni - Lı Chjenfan) dúnıege keldi.

67 jyl buryn (1947) Djıbýtıdiń (Afrıka) saıası jáne memleket qaıratkeri, eldiń ekinshi prezıdenti Ismaıl Omar GELLE dúnıege keldi.

75 jyl buryn (1939) orys teatr jáne kıno aktrısasy, RSFSR halyq áritisi POLЬSKIH Galına Aleksandrovna dúnıege keldi.