26 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

26 qańtar JEKSENBІ Kedenshilerdiń halyqaralyq kúni. 1983 jyldan bastap atap ótiledi. Bul merekeni búkil álemde 800 myń adam toılaıdy. 1950 jylǵy jeltoqsannyń 15-inde Kedendik yntymaqtastyq keńesin qurý týraly konventsııanyń negizinde Búkilálemdik keden uıymy (WCO) quryldy. Búginde uıymǵa 162 memleket múshe. Úndistan Respýblıkasynyń memlekettik meıramy - Respýblıka kúni (1950). Úndistan - Ońtústik Azııada ornalasqan memleket. Soltústiginde Aýǵanstan, Qytaı, Nepal jáne Býtanmen, shyǵysynda Bangladesh jáne Bırmamen, batysynda Pákistanmen shektesedi. Astanasy - Nıý-Delı. Aqsha birligi - úndi rýpııi. Qazaqstan Respýblıkasy men Úndistan arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy aqpannyń 23-inde ornatyldy. Avstralııa kúni. Bul mereke eýropalyqtardyń Jasyl qurlyqty zertteı bastaýymen baılanysty. 1788 j. 26 qańtarda kapıtan Artýr Fılıpp Sıdneıge toqtap, brıtandyq týdy kóterip, Jańa Ońtústik Ýels kolonııasyn qalady.

Halyqaralyq ǵalamtorsyz kún. Jyl saıyn qańtar aıynyń sońǵy jeksenbisinde toılanady.

ESTE QALAR OQIǴALAR 90 jyl buryn (1924) «Aq jol» gazetinde J.Aımaýytovtyń «Áıeldi mektepke alyńdar» degen maqalasy jaryq kórdi. 33 jyl buryn (1981) Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń jańa ǵımaratynyń ashylý saltanaty ótti. Sáýletshileri - O.Baımyrzaev, A.Qaınarbaev, M.Jaqsylyqov (joba avtorlary 1982 jyly Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵyna ıe boldy). 22 jyl buryn (1992) Máskeýde Qazaqstan Respýblıkasy men Japonııa arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly hat almasý rásimi ótti. 21 jyl buryn (1993) Almaty qalasynda Ónerkásipshiler men kásipkerlerdiń halyqaralyq kongresiniń assambleıasy ótti. 21 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenti N.Nazarbaev Japon-Reseı saýda qaýymdastyǵynyń prezıdentin, Japonııanyń sheteldermen ekonomıkalyq jáne mádenı baılanys qaýymdastyǵynyń turaqty múshesi Tetsýo Satony qabyldady. 9 jyl buryn (2005) Almatyda eki jaqty kásipkerlik forýmda qala ákimshiligi men Koreıa kishi jáne orta kásipkerligi federatsııasynyń arasyndaǵy Ózara yntamaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. 9 jyl buryn (2005) Pavlodarlyq soǵys jáne eńbek ardagerleriniń «Pavlodarlyqtar erligi halyq jadynda» («Podvıg pavlodartsev v pamıatı narodnoı») atty kitaby jaryq kórdi. Bul jınaqta ardagerlerdiń Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy bastan keshken aýyr azaptaryn beınelegen áńgimeler men estelikteri sýrettelgen. 8 jyl buryn (2006) Qazaqstanda Eýrazııalyq mádenıet qorynyń bastamasymen «Ult baılyǵy» atty syılyq bekitildi. Bul syılyq álemde jáne óz elimizdegi qyzmetteri kópshilikke tanylǵan Qazaqstan azamattaryna memlekettik, ekonomıka, ǵylym jáne mádenıet salasynyń damýyna qosqan zor úlesi úshin beriledi. Syılyqty memlekettik, qoǵam, dinı, sonymen birge ǵylym, ekonomıka, ádebıet, óner, bilim beri jáne sport salasynyń qaıratkerleri ala alady. Syılyqty berý týraly sheshimdi Eýrazııalyq mádenıet qorynyń keńesinde qabyldanady. Aldyn ala taldaý jumystaryn ótkizý úshin sarapshy komıssııasy qurylady. «Ult baılyǵy» atty syılyq jyl saıyn beriledi. 7 jyl buryn (2007) Rýmynııanyń Baıa Mare qalasynda birlesken «Romaltyn» qazaqstan-rýmyn kompanııasynyń tanystyrylymy ótti. Jańa kompanııa «Qazaqgold» kompanııasynyń brıtandyq «Oxus Gold Plc» kompanııasymen birlesip Baıa Mare óńirinen altyn óndirý keshenin satyp alýynyń nátıjesinde qurylǵan. 7 jyl buryn (2007) Almatyda qalalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasyna respýblıkanyń eńbek sińirgen dárigeri, densaýlyq saqtaý úzdigi Izatıma Jekenovaniń esimin berý rásimi saltanatty túrde ótti. I.Jekenova qalalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasynda bas dárigeri bolyp 30 jyl qyzmet atqardy. Úsh márte «Eńbek Qyzyl Tý» ordenimen, «Qajyrly eńbegi úshin» medalimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan. 6 jyl buryn (2008) Ekibastuzdaǵy «Bogatyr Akses Kómir» JShS kómir kásipornynda tehnıkalyq qyzmet kórsetetin «Pit-stop» jańa pýnkti paıdalanýǵa berildi. Onda úlken júk tasıtyn avtomobılder, býldozerler men «Bogatyr» razreziniń júk artqysh kólikteri servıstik tekseristen ótedi. «Imstalkon-Proekt» fırmasy jasaǵan alǵashqy tehnıkalyq pýnkt Soltústik keshendegi kómir óndirýshilerdiń tapsyrysymen salynyp, jumys ornynda qýatty tehnıka servısiniń joǵary tıimdiligin kórsetti. «Pit-Stop» kesheniniń alyp jatqan jer aýdany 1,5 gektardan asady. Onda bir mezgilde 4 úlken júk tasıtyn avtomobıl aldyn ala tekserilip, jóndeýden ótedi. «Ground fohce», «Hormann», «Caterpillar» sııaqty tanymal sheteldik fırmalardyń avtomattandyrylǵan quraldary alyp kólikterge tez, ári kepildi qyzmet kórsetýge múmkindik beredi. 4 jyl buryn (2010) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti janynan Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máseleleri jónindegi ınstıtýt Joǵary oqý ornynyń ǵylymı keńesiniń sheshimimen quryldy. Instıtýt Ulttyq qaýipsizdik jáne halyqaralyq yntymaqtastyq máselelerimen aınalysatyn bilikti saıasattanýshy, ekonomıst, sotsıolog jáne basqa da mamandardan uıymdastyrylǵan. Instıtýt úsh bólimnen turady: ishki saıasat, ekonomıkalyq taldaý jáne boljaý, halyqaralyq bólim. Instıtýt zertteýleriniń negizgi baǵyttary Qazaqtanmen jáne shet elderdiń ishki saıasattyń jáne áleýmettik-ekonomıkanyń damýy, qaýipsizdik suraqtarynyń, álemdik ekonomıkamen jáne saıasattyń damý tendentsııalarynyń zerttelýi, olardyń Qazaqstan ekonomıkasynyń damýy jáne onyń halyqaralyq birlestiktegi róliniń yqpaldyǵyn taldaý. 75 jyl buryn (1939) Nıls Bor Vashıngtondaǵy teorııalyq fızıka konferentsııasynda ýrannyń bólinýi jańalyǵyn jarııalady. Bul HH ǵasyrdaǵy ǵylymdaǵy eń mańyzdy jańalyqtardyń biri bolyp tanyldy. ESІMDER 74 jyl buryn (1940) Geologııa-mınerologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, akademık BERІKBOLOV Baqytjan dúnıege keldi. 66 jyl buryn (1948) Qazaqstan fantast-jazýshylary qaýymdastyǵynyń prezıdenti, aýdarmashy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty KENJEǴULOVA Narbın dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy» jýrnalynyń bólim meńgerýshisi, Qazaq KSR Baspa, polıgrafııa jáne kitap saýdasy isteri jónindegi memlekettik komıtetiniń jetekshi mamany, Respýblıkalyq kitap palatasy dırektorynyń orynbasary, Jazýshylar odaǵynda kórkem aýdarma jáne ádebı baılanystar alqasynyń bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1994 jyldan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde ustazdyq qyzmette bolǵan. Shyǵarmalaryn qazaq jáne orys tilderinde jazady. «Moıylqara», «Qıyn sheshim», «Jeruıyqqa saıahat», «Qyzyl sáýle», t.b. fantastıkalyq shyǵarmalar jınaqtarynda onyń áńgime-povesteri jarııalanǵan. Keıingi jyldary «Dorogý osılıt ıdýşıı» ǵumyrnamalyq hıkaıaty, T.Aıtbaıulynan tárjimalaǵan «Myń bir tún jáne myń bir kún» romany jaryq kórgen. 66 jyl buryn (1948) QR Munaı jáne gaz mınıstrligi bıýdjet jáne qarjy departamentiniń dırektory QASYMOVA Tatıana dúnıege keldi. 60 jyl buryn (1954) Qazaqstan nemisteri respýblıkalyq birlestiginiń - Qazaqstan nemisteri qoǵamdyq birlestikteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy DEDERER Aleksandr Fedorovıch dúnıege keldi. Qaraǵandy qalasynda týǵan. Qaraǵandyq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1976 jyldan - QPTÝ ınjeneri. 1979 jyldan Qostanaı aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý jáne elektrlendirý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ınjener-tehnology. 1980 jyldan - QPTÝ aǵa sheberi. 1983-1992 jyldary - Qostanaı dızel dvıgatelderi zaýytynyń bólim bastyǵy - dırektordyń áleýmettik damý jónindegi kómekshisi. 1989 jyldan bastap - Qostanaı oblystyq nemisterdiń qoǵamdyq-saıası qoǵamyn qurý bastamashysy. «ІІ dárejeli «Dostyq» ordenimen, medaldarmen, QR Prezıdentiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan. 58 jyl buryn (1956) Tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, akademık, Mıneraldy shıkizattardy keshendi qaıta óńdeý jónindegi ulttyq ortalyqtyń bas dırektory JÁRMENOV Ábdirásil dúnıege keldi. 53 jyl buryn (1961) Almaty qalasy Medeý aýdanynyń ákimi MÁKEJANOV Sultanbek Almasbekuly dúnıege keldi. Jambyl oblysy Merke aýdanynda týǵan. Tselınograd ınjener-qurylys ınstıtýtyn, Halyqaralyq eńbek akademııasyn bitirgen. 1993-1998 jyldary - «Astana-bank» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary, «Qazaqınvest» korporatsııasynyń vıtse-prezıdenti. 1998-2002 jyldary kásipkerlikpen aınalysqan. 2002-2004 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákiminiń kómekshisi, apparat basshysy. 2004-2006 jyldaary - « Nur Otan» partııasy Mańǵystaý oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary, Almaty qalasy ákimi apparatynyń jetekshisiniń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2006-2010 jyldary - Almaty qalasy tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy bastyǵy. 2010 jyldyń jeltoqsanynan beri - qazirgi qyzmetinde. 52 jyl buryn (1962) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq murajaıynyń dırektory MYŃBAI Darhan Qamzabekuly dúnıege keldi. Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstri (2012 jyldan bastap). Darhan Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túlkibas aýdanynda týǵan. 1985 jyly M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin (1985) jýrnalıst mamandyǵy boıynsha bitirdi; 2006 jyly Shymkent ýnıversıtetin ekonomıst mamandyǵy boıynsha bitirgen. Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty. 1978-1979 jyldary - Shymkent oblysy Saıram aýdany «Qaınarbulaq» ujymsharynyń V.I. Lenın atyndaǵy bólimshesinde jumysshy. 1985 jyldan - Odaqtyq jáne sheteldik baspaǵa arnalǵan Bas aqparat redaktsııasynyń (QazKSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Aqparattyq agenttik- QazTAG) redaktory, 1986 jyldan - aǵa redaktory, 1989 jyldan - odaqtyq baspaǵa arnalǵan aqparat redaktsııasynyń aǵa baqylaýshy ádebı redaktory. 1990 jyldan - QazKSR Joǵarǵy Keńesiniń Aktilerdi jarııalaý bóliminiń aǵa keńesshisi. 1992 jyldan - QazKSR Joǵarǵy Keńesiniń redaktsııalyq-baspa bóliminiń aǵa referenti. 1994 jyldan - «Órken- Gorızont» respýblıkalyq gazetiniń bas redaktory. 1996 jyldan - «Qazaqstan teledıdary jáne radıosy» Respýblıkalyq korporatsııasynyń vıtse - prezıdenti. 1997 jyldan - Shyǵarmashylyq qyzmetti jáne oblystyq teleradıokompanııalarmen jumysty úılestirý jónindegi basqarmanyń bastyǵy. 1997 jyldan - OQO ákiminiń orynbasary. 2002 jyldan - OQO jastar isi jáne ishki saıasat departamentiniń bastyǵy. 2004 jyldan - OQO Túlkibas aýdanynyń ákimi. 2006 jyldan - OQO ákimniń orynbasary. 2008 jyldan - QR mádenıet jáne aqparat vıtse-mınıstri. 2008-2012 jyldara aralyǵynda QR Prezıdenti Ákimshiliginiń ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi bolǵan. 2012 jyldyń qańtar aıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstri bolyp taǵaıyndaldy. 2013 jylǵy qańtar aıynan - qazirgi qyzmetinde. «Qurmet» ordenimen (2009); «Astana» (1998), «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» (2001), «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» (2005), «Qazaqstan Parlamentine 10 jyl» (2006) medaldarymen marapattalǵan. 44 jyl buryn (1970) "Qazaqstan temir joly" UK atqarýshy dırektory JÝSANBAEV Erkin dúnıege keldi. 124 jyl buryn (1890-1950) keńes radıohımıgi, KSRO ǵylym akademııasynyń akademıgi, Sotsıalıstik Eńbek Eri, KSRO-da alǵashqy radıohımııalyq mekteptiń negizin qalaýshylardyń biri, KSRO Memlekettik syılyǵynyń úsh márte ıegeri HLOPIN Vıtalıı Grıgorevıch dúnıege keldi. Reseı Federatsııasynyń Perm qalasynda týǵan. Gettıngen jáne Peterbor ýnıversıtetterin bitirgen. Reseı Ǵylym akademııasynyń Radıologııalyq zerthanalarynda jumys istegen. Akademık V.Vernadskıımen birge Radıı ınstıtýtyn quryp, osy ınstıtýt dırektorynyń orynbasary, dırektory boldy. 1941-1945 jyldar aralyǵynda KSRO Ǵylym akademııasy Hımııalyq ǵylymdar bóliminde akademıktiń orynbasary-hatshysy, 1942-1950 jyldary «Ýspehı hımıı» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. KSRO-da Radıı jáne gelıı ónerkásibin quryp, sáýlelengen ýrannan plýtonııdi bólý boıynsha alǵashqy radıohımııalyq tehnologııany jasaý jumystarynynyń jetekshisi bolǵan. 1950 jyly KSRO Mınıstrler Keńesi V.Hlopın atyndaǵy syılyq taǵaıyndady. Eki ret Lenın ordenimen, medaldarmen marapattalǵan. 96 jyl buryn (1918-1989) Rýmynııanyń tuńǵysh prezıdenti Nıkolae ChAÝShESKÝ dúnıege keldi. 93 jyl buryn (1921-1999) Sony kompanııasynyń negizin qalaýshy Akıo MORITA dúnıege keldi. 54 jyl buryn (1960) reseı jýrnalısi, telejúrgizýshi, birqatar tanymal telejobalardyń avtory PARFENOV Leonıd Gennadevıch dúnıege keldi. Reseı Federatsııasynyń Vologda oblysynda týǵan. Jdanov atyndaǵy Sankt-Peterbor ýnıversıtetin bitirgen. KSRO Memlekettik teleradıo Ortalyq komıteti jastar baǵdarlamasy redaktsııasynyń arnaıy tilshisi, «Mır ı molodej», «Press-klýb» baǵdarlamalarynda, «Avtorskoe televıdenıede» (ATV), «Telekompanııa NTV» AQ-nyń bas prodıýseri bolǵan. ORT telekanalynda «Starye pesnı o glavnom» jáne «Starye pesnı o glavnom-2», «NTV - Novogodnee televıdenıe» jańa jyldyq baǵdarlamalary stsenarııleriniń, ATV-daǵy «Namednı» baǵdarlamasynyń, reseı aqsha kýpıýralarynyń avtory. 1994 jyly «Eń ádemi júrgizýshi» bolyp tanylǵan. Reseı Federatsııasy Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń ıegeri. 53 jyl buryn (1961) kanadalyq hokkeıshi, Ulttyq hokkeı lıgasynda talaı rekordtyń ıegeri, ortalyq shabýylshy Ýeın GRETTsKI dúnıege keldi.