25 qańtar. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

25 qańtar SENBІ

Áskerı-teńiz floty shtýrmany kúni. 1997 jyldyń qańtardyń 25-inde Reseı floty shtýrman qyzmetiniń negizdelgen kúnine oraı atap ótedi.

Stýdentter kúni (Tatıana kúni). Dál Tatıana kúni, 1755 jyly qańtardyń 12-inde Elızaveta Petrovna patshaıym «Máskeý ýnıversıtetin qurý týraly» jarlyqqa qol qoıdy. Qańtardyń 25-i resmı túrde ýnıversıtet kúni boldy. Sodan bastap áýlıe Tatıana stýdentterdiń qamqorshysy bolyp sanalady. «Tatıana» esimi grek tilinen aýdarǵanda «jasaýshy» degen maǵynany bildiredi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

4 8 jyl buryn (1966) Ǵ.Qurmanǵalıev atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılarmonııasy ashyldy. Fılarmonııanyń quramyna «Oral sazy» folklorlyq ansambli, «Nazerke» halyq bıi ansambli, jastar ansambli jáne basqa da ansamblder kiredi.

2 2 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Ekonomıkanyń turaqtanýy men naryqtyq qaıta qurylý merzimine Qazaqstan Respýblıkasynyń syrtqy ekonomıkalyq qyzmetin uıymdastyrý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

2 2 jyl buryn (1992) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy men Frantsııa arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly hattamaǵa qol qoıyldy.

9 jyl buryn (2005) QR Ǵaryshtyq qyzmetti damytýdyń 2005-2007 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldandy.

8 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Reseı Federatsııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın 1998 jylǵy shildeniń 6-syndaǵy Reseı Federatsııasy men Qazaqstan Respýblıkasy arasyndaǵy jer qoınaýyn paıdalanýǵa arnalǵan egemendi quqyqtardy júzege asyrý maqsatynda Kaspıı teńiziniń soltústik bóligi tabanynyń ara-jigin ajyratý týraly Kelisimniń hattamasyna ózgerister engizý týraly hattamaǵa qol qoıdy. Sondaı-aq joǵary deńgeıdegi Qazaqstan-Reseı kezdesýi nátıjesinde atom qýatyn beıbit maqsatqa qoldaný jónindegi yntymaqtastyq týraly eki el prezıdentteriniń birlesken málimdemesi qabyldandy.

8 jyl buryn (2006) Eýrazııa mádenıet qory «Ult ıgiligi» syılyǵyn taǵaıyndady. Ol memleket, qoǵam, din, ǵylym, ekonomıka, ádebıet, óner, aǵartý jáne sport salasy qaıratkerlerine beriledi. «Ult ıgiligi» Qazaqstannyń memlekettiligin, ekonomıkasyn, ǵylymy men mádenıetin damytýǵa súbeli úles qosqan, qyzmeti óz Otanymen qatar halyqaralyq qaýymdastyq arasynda da tanymal bolǵan respýblıka azamattaryna beriledi. «Ult ıgiligi» syılyǵynyń laýreatyna eń joǵarǵy nagrada «Altyn paıza» belgisi men 1 mıllıon teńge taǵaıyndalǵan. Keıbir jaǵdaılarda «Altyn paıza» belgisimen basqa memleketterdiń ókilderi de marapattalýy múmkin. Bul kezde olarǵa nagrada («Altyn paıza» belgisi) ǵana berilip, «Ult ıgiligi» syılyǵy men aqshalaı qarjy tólenbeıdi.

6 jyl buryn (2008) Búkilálemdik kedendik uıymnyń bas hatshysy Mıshel Dane halyqaralyq keden birlestiginiń qyzmetine, Qazaqstanmen ózara birlestigin damytý jáne kúsheıtýge qosqan úlken úlesi úshin 2-dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattaldy.

Marapattaý rásimi Brıýsselde, Búkilálemdik keden uıymynyń shtab-páterinde Halyqaralyq keden kúnin toılaý sheńberinde ótti. Merekelik sharada Búkilálemdik kedendik uıymnyń hatshy qyzmetkerleri, Brıýsselde tirkelgen dıplomatııalyq korpýstyń jáne halyqaralyq uıymdardyń keden ákimshiliginiń ókilderi qatysty.

6 jyl buryn (2008) Almatyda belgili qoǵam qaıratkeri Dámesh Beısenqyzyna eskertkish taqta ornatyldy. Dámesh Beısenqyzy (1921-2004) halyq úshin aıanbaı qyzmet etken qazaqtyń aıaýly qyzdarynyń biri.

Dámesh Beısenqyzy Qaraǵandyda týyp, osynda pedagogıkalyq ınstıtýtty bitirgen, partııa-keńes qyzmetterinde bolǵan. Ol kóp jyl boıy Qazaq SSR Saýda mınıstriniń orynbasary qyzmetin atqarǵan.

6 jyl buryn (2008) Aqmolalyq oqyrmandar jerles jazýshy, Jambyl atyndaǵy halyqaralyq jáne Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyqtarynyń laýreaty Jabal Erǵalıevtyń «Bultty túngi tolǵan aı» atty jańa shyǵarmalar jınaǵymen qaýyshty.

Almatydaǵy «Umaı» baspasynan «Otyrar kitaphanasy» toptamasymen shyqqan kitapqa qalamgerdiń sońǵy kezde jazǵan «Sońǵy tuıaq» hıkaıasy, «Bultty túngi tolǵan aı», «Qulpytastyń kóz jasy» dramalarymen birge bir top áńgimeleri engizilgen. Kitap QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Aqparat jáne muraǵat komıtetiniń baǵdarlamasy boıynsha shyǵarylyp otyr. Bul jýrnalıst-jazýshynyń besinshi kitaby. Buǵan deıin Almatynyń «Qus joly», «Ál Farabı» jáne Kókshetaýdaǵy «Kókshe-polıgrafııa» baspalarynan áńgimeler, ocherkter, povester jınaǵy jaryq kórgen bolatyn.

6 jyl buryn (2008) Qyzylorda oblysy Shıeli kentiniń ortalyǵynda halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń jańa ǵımaraty aýdan halqyna esik ashty.

Ortalyqta halyqqa 15 tereze qyzmet kórsetedi. Ortalyqtyń jańa da sándi ǵımaratyn osyndaǵy «Óndirisqurylysservız E» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi sapaly ári jyly etip, aldyn ala josparlanǵan merzimde salyp bitirdi.

1 jyl buryn (2013) Qaraǵandy oblysynyń áskerı qalashyǵynda ornalasqan «Balapan» balabaqshasy bir jyldyǵyn toılady.

1 jyl buryn (2013) Tarazda «Qurylys polımer» JShS polımerden jasalatyn qurylys materıaldaryn óndirý zaýyty ashyldy.

460 jyl buryn (1554) Brazılııanyń ońtústik-shyǵysynda San-Paýlý qalasy qalandy.

99 jyl buryn (1915) ónertapqysh Aleksandr Bell alǵash ret telefon baılanysynyń transamerıkalyq seansyn ótkizdi (Nıý-Iork - San-Frantsısko).

90 jyl buryn (1924) Frantsııanyń Shamonı qalasynda alǵashqy qysqy olımpıada oıyndary bastaldy. Oǵan 18 eldiń sportshylary qatysty. Qysqy olımpıadany ótkizý ıdeıasy úlken kedergilermen júzege asty. Halyqaralyq olımpıada komıteti atalmysh sporttyq sharany Olımpıada oıyndary dep atalý quqyǵyn bermese, skandınavııalyqtar ózderiniń Soltústik oıyndarynyń basty qarsylasy retinde qarsy boldy. Bir qyzyǵy osy oıyndar barysynda nagradanyń kóbin skandınavııalyqtar utyp alǵan.

65 jyl buryn (1949) alǵash ret amerıkandyq «Emmı» televızııalyq syılyǵy usynyldy.

ESІMDER

6 6 jyl buryn (1948) tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, QR Injenerlik akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi YSQAQOV Turlybek Óteshuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. 1983-1988 jyldary Jambyl gıdromelıoratıvtik qurylys ınstıtýty Qyzylorda fılıalynyń oqytýshysy, dekany. 1991-1998 jyldary - «Krıstall» ǵylymı-zertteý zerthanasynyń meńgerýshisi, 1998-2001 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq ındýstrııa jáne energetıka departamentiniń bastyǵy. 2001 jyldan Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń qoǵamdyq-ekonomıkalyq máseleler jónindegi prorektory qyzmetin atqarǵan.

6 3 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar vıtse-mınıstri PETROV Valerıı Vıktorovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq polıtehnıka ınstıtýtyn (Qanysh Sátpaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1978-1979 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Seısmologııa ınstıtýtynyń ınjeneri. 1979-1990 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń Іs basqarmasy aqparat jáne baılanys pýnktiniń aǵa ınjeneri, bastyǵy, 2-shi bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1991-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi memlekettik komıteti bóliminiń meńgerýshisi, basqarmasynyń bastyǵy, departamentiniń dırektory. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıteti Jedel is-qımyl departamentiniń dırektory, komıtet tóraǵasynyń orynbasary. 1999-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi agenttigi tóraǵasynyń orynbasary, birinshi orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

2004 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

61 god nazad (1952) Almaty oblysy ákiminiń orynbasary DOSYMBEKOV Tynyshbaı Dosymbekuly dúnıege keldi. Almaty oblysynda týǵan. Almaty zooveterınarııalyq ınstıtýtyn zooınjener mamandyǵy boıynsha ıámamdady. Eńbek jolyn 1972 jyly shopyrlyqtan bastaǵan. Keıin saıasatqa aralasa bastaǵan. Qazirgi qyzmetine 2008 jyldyń qańtarynan taǵaıyndalǵan.

63 jyl buryn (1951) QR Joǵarǵy sotynyń sýdıasy MAMONTOV Nıkolaı Ivanovıch dúnıege keldi.

Kemerov oblysynda (RSFSR) týǵan. Tomsk memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, zańger.

1967 jyldan - «Kýzbasselement» zaýytynyń slesary. 1978 jyldan - áskerı bólim prokýrorynyń orynbasary. 1978-1983 jyldary - Jezqazǵan oblystyq advokattar alqasynda advokat, alqa múshesi. 1983-1987 jyldary - Qarajal qalalyq sotynyń sýdıasy. 1987-1988 jyldary - Nıkolsk qalalyq sotynyń tóraǵasy. 1989-1990 jyldary - Aqtóbe oblystyq atqarý komıteti ádilet basqarmasynyń bastyǵy. 1990-1996 jyldary - Torǵaı oblystyq soty tóraǵasynyń orynbasary, azamattyq ister boıynsha alqa tóraǵasy. 1996-1998 jyldary - Aqmola oblysy prokýrorynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - Astana qalasy prokýrorynyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde - 1999 jylǵy sáýirden beri.

«Qurmet» (2008) ordenimen; «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» medaldarymen marapattalǵan.

Nagrajden ordenom «Qurmet» (2008); ıýbıleınymı medalıamı «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy».

51 jyl buryn (1963) QR Joǵarǵy sotynyń sýdıasy Q AIYPJAN N u rjan Úsiphanuly dúnıege keldi.

Shymkent oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen, zańger.

1986-1989 jyldary - Shymkent oblysy Túrkistan qalasy prokýratýrasynda aǵa tergeýshiniń mindetin atqarýshy, aǵa tergeýshi. Shymkent oblysy Shardara aýdany prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi. 1991-1996 jyldary - Shymkent oblysy Túlkibas aýdany prokýratýrasynyń tergeýshisi, prokýrordyń orynbasary. 1996-2002 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynyń sýdıasy. 2002-2008 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń tóraǵasy. 2008-2010 jyldary - Almaty oblystyq sotynyń azamattyq ister alqasynyń tóraǵasy. Qazirgi qyzmetinde - 2010 jylǵy aqpannan beri.

52 jyl buryn (1962) «Teńizshevroıl» JShS bas dırektorynyń orynbasary JÁKIEV Ánýarbek Sabanbaıuly dúnıege keldi.

Atyraý qalasynda týǵan. I. M. Gýbkın atyndaǵy Máskeý munaı jáne gaz ınstıtýtyn «Munaı jáne gaz kenishterin ıgerý» mamandyǵy boıynsha támamdady. 1984-1993 jyldarda «Qulsarymunaı», «Embimunaı», «Teńizmunaıaz» kásiporyndarynda operator, tehnolog, ınjener-tehnolog, tseh bastyǵynyń orynbasary, jetekshi ınjener sııaqty qyzmetter atqardy. Ol 1993-1999 jyldar aralyǵynda «Teńizshevroıl» JShS-de kásipshilik ýchaskesiniń basshysy bolyp jumys jasady. 1999-2001 jyldary ShevronTeksako kásiporny mekemeleriniń biri - Karter Krık gaz óńdeý zaýytynda (Evanston qalasy, Vaıomıng shtaty, AQSh) zaýytty tehnıkalyq baqylaý jáne kásipshilikti paıdalaný qyzmeti bastyǵy boldy.

2001 jyly TShO-da tehnıkalyq qamtý qyzmeti basshysynyń orynbasary jáne bastyǵy qyzmetterin atqardy.

2003 jyldyń qyrkúıek aıynda «QazMunaıGazUK» J AQ men «Teńizshevroıl» JShS-niń ózara kelisimi boıynsha «QazMunaıGaz-ǵa»TShO úlesterin basqarý departamentine dırektordyń orynbasary bolyp bekitildi.

2004 jyldyń maýsymynan 2006 jylynyń tamyzyna deıin «QazMunaıGaz UK» AQ-da Qarashyǵanaq jobasy departamentiniń dırektory, al 2006 jyldyń tamyzynan bastap QMG-da TShO jáne Dýnga jobalary blogynyń atqarýshy dırektory bolyp jumys jasady.

Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldan beri.

29 jyl buryn (1985) Abaı atyndaǵy Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatrynyń jetekshi solısi TABYLDY Dosjan Baqytjanuly dúnıege keldi. Almaty qalasynda týǵan.

2003 jyly Seleznev at. Almaty horeografııa ýchılışesin úzdik bitirip shyqty. 2007 jyl - «Astana Ballet Company» baletiniń arnaıy shaqyrylǵan jetekshi ártisi 2007 jyl - «Bolshoı teatr» kásipqoı balet ártisteriniń sheberlik klasynyń qatysýshysy; 2007 jyl - United Dance Company (Parıj) jetekshi solıst, Eýropa boıynsha gastroldik týr (Germanııa, Avstrııa, Gollandııa, Shveıtsarııa); 2005 - 2006 j.j. - Ońtústik Koreıa, Sýdjıýn óner ýnıversıteti jáne balet trýppasynyń jetekshi solısti; Repertýary Albert («Jızel» A. Adan) Vatslav («Bahchısaraıskıı fontan» B. Asafev) • Djeıms («Sılfıda» H. Levenshold) Hoze («Karmen - sıýıta» J. Bıze- R. Şedrın) • Spartak («Spartak» A. Hachatýrıan) Zıgfrıd («Lebedınoe ozero» P. Chaıkovskıı) Bazıl («Don Kıhot» L. Mınkýs) Ferhad ("Legenda o lıýbvı" A. Melıkov) Prınts Şelkýnchık ("Şelkýnchık" P. Chaıkovskıı) Konrad ("Korsar" A. Adan) Pan (Sh. Gýno "Faýst" operasynan "Valpýrgıeva noch") Baıqaýlary; 2008 jyl - Rýdolf Nýrıevtiń 70 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan balet ártisteriniń halyqaralyq baıqaýynyń jeńimpazy. Býdapesht (Vengrııa); 2007 jyl - Halyqaralyq I Koreı balet baıqaýynyń jeńimpazy. Seýl (Ońtústik Koreıa); 2005 jyl - Baıqaý laýreaty Helsınkı (Fınlıandııa); 2004 jyl - Jas balet ártisteriniń halyqaralyq baıqaýynyń dıplomanty, arnaıy úsh syılyqtyń ıegeri. Perm (Reseı); «Eń talantty». «Ártistik sheberligi úshin». «Kórermender kózaıymy». Marapattary 2007 jyl - «Halyq batyry» respýblıkalyq syılyǵynyń elimizdiń áleýmettik jáne qoǵamdyq ómirine qosqan úlesi úshin «Mamandyq maqtanyshy» atalymy boıynsha laýreat; 2006 jyl - «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń ıegeri; 2006 jyl - «Tarlan» táýelsiz syılyǵynyń «Jańa esim jańa úmit» atalymy boıynsha laýreaty.

182 jyl buryn (1832-1898) orystyń ataqty peızaj sýretshisi ShIShKIN Ivan Ivanovıch dúnıege keldi.

86 jyl buryn (1928) Grýzııa prenzıdenti, KSRO Syrtqy ister mınıstri bolǵan ShEVARDNADZE Edýard Amvrosıevıch dúnıege keldi.

8 1 jyl buryn (1933-2009) 1986-1992 jyldardaǵy Fılıppın prezıdenti Marııa Korason (Korı) Sýmýlong Kohýangko dúnıege keldi.

7 6 jyl buryn (1938-1980) keńestik aqyn, kompozıtor jáne oryndaýshy, 1970-jyldardaǵy kezeńniń sımvoly VYSOTsKII Vladımır Semenovıch dúnıege keldi.

6 8 jyl buryn (1946) keńes jáne orys estrada ánshisi jáne kompozıtory, Reseı hpalyq ártisi DOBRYNIN Vıacheslav Grıgorevıch (shyn tegi - Petrosıan) dúnıege keldi.

25 5 jyl buryn (1759-1796) shotland aqyny BERNS Robert dúnıege keldi

Sharýa otbasynda týǵan. 1707 jyly Anglııanyń qaramaǵyna kirgen Shotlandııanyń agrarlyq-óndiristik tóńkeristerdi bastan keshýi bolashaq aqynǵa úlken áser etti. Ózdiginen izdenip, bilim alady. 15 jasynan óleń jazady. «Eki baqtashy», «Áýlıe Vıllıdiń duǵasy» poemalary kópshilikke qoljazba kúıinde tarap ketedi. 1786 jyly «Shotland dıalektisinde jazylǵan óleńder» atty birinshi kitaby jaryq kórdi. Aqyn onda óz sezimderi, oılary, ómiri jaıly syr shertedi. 1787 jyly Edınbýrgke kelgen soń, onyń ekinshi jınaǵy jarııalandy. Aqyn kóp jyldar boıy týǵan halqynyń folkloryn jınaýmen aınalysty. 18 ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy frantsýz revolıýtsııasyna ún qosyp, «Bostandyq aǵashy» óleńder tsıklin jazdy. Aqyn adam quqyǵy máselelerimen aınalysqany úshin qýǵynǵa ushyrady. Berns Robert poezııasyna ıronııa, sarkazm, lırızm, ıýmor tán. Onyń óleńderin Q.Shańǵytbaev, Ó.Nurǵalıev qazaq tiline aýdardy.

11 4 jyl buryn (1900-1976) ǵalym, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri GLOZMAN Osıp Sergeevıch dúnıege keldi.

Lıtvanyń Vılnıýs qalasynda týǵan.

Saratov ýnıversıtetin bitirgen.

1946 jyldan Almatyda Kazaq medıtsınalyq ınstıtýtynyń (S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti) patofızıologııa kafedrasyn, Ólkelik patologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (Gıgıena jáne epıdemıologııa ǵylymı-zertteý ortalyǵy) patofızıologııa zerthanasyn basqardy.

Negizgi ǵylymı eńbekteri gematologııa, jalpy patologııa, patologııa-fızıologııa máselelerine arnalǵan. Glozman jedel ótetin toksıkozdardy emdeý ádisterin tapty. «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

7 9 jyl buryn (1935-1998) eńbek sińirgen sport sheberi, Eýropanyń, KSRO-nyń birneshe dúrkin chempıony, KSRO jáne Reseıdiń muzda syrǵanaýdan eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy JÝK Stanıslav Alekseevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Ýlıanovsk qalasynda týǵan.

1958-1960 jyldar aralyǵynda Eýropa birinshiliginiń kúmis júldegeri atanǵan. Olımpıada oıyndary men Álem, Eýropa birinshilikterinde S.Jýktyń tárbıelenýshileri birneshe márte jeńis tuǵyryna kóterilip, 138 ret marapattalyp, 67 altyn, 36 kúmis, 35 qola medaldarǵa ıe bolǵan.