25 aqpan. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

25 AQPAN, SEISENBІ

Kýveıt memleketiniń ulttyq merekesi. Ulttyq kún. 1961 jyly aqpannyń 25-inde Kýveıt ámiri Abdalla as-Salem as-Sabahty taqqa otyrǵyzýdyń qurmetine belgilengen. Qazaqstan Respýblıkasy men Kýveıt Memleketi arasynda dıplomatııalyq qatynas 1993 jyly qańtardyń 1-inde ornaǵan.

Sýrınamdegi revolıýtsııa kúni (Azattyq pen jańashyldyq kúni). Bul mereke kúntizbede 1980 jyly, eldegi áserı tóńkeristen keıin paıda boldy.

Grýzııadaǵy keńestik basqynshylyq kúni. Keńes áskeriniń Grýzııa astanasy Tbılısıge basyp kirgen kún. Ol 1921 jyldyń 25 aqpanynda keńes-grýzın soǵysy kezinde keńestik áskerdiń jeńisinen keıin, Grýzııa Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasy bolyp jarııalandy. 1921 jyldyń 25 aqpanynda qaza tapqan keńestik totalıtarlyq rejımniń qurbandaryn eske alý kúnin atap ótý 2010 jylǵy Prezıdenttiń «Keństik basqynshylyq kúni týraly» Jarlyǵyna sáıkes júzege asyrylady.

Vengrııadaǵy kommýnıstik rejımniń qurbandaryn eske alý kúni. Bul 1947 jyldyń 25 aqpanynda shaǵyn qojaıyndardyńtáýelsiz partııasynyń jetekshisi Bela Kovach zańsyz qamaýǵa alynyp, KSRO-ǵa deportatsııalanǵan kúngi oqıǵany eske alýǵa arnalyp belgilengen. Naqty bul kúni Vengrııadaǵy kommýnıstik rejımniń qurbandaryn eske alý týraly sheshimdi el parlamenti 2000 jyly qabyldady. Sodan beri KSRO kezinde Vengrııadaǵy kommýnıstik dıktatýra taqyrybyna arnalǵan túrli sharalardy ótkizý dástúrge aınalǵan.

Fılıppındaǵy EDSA revolıýtsııa kúni. Bul kún 1986 jydyń aqpan aıyndaǵy Ferdınand Markostyń dıktatorlyq rejımin qulatýdan bastaý alatyn tarıhı kún.

ESTE QALAR OQIǴALAR

20 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy men Kambodja Koroldigi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.

20 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «1994 jyly aýylsharýashylyq kásiporyndaryna kómek kórsetý týraly» Jarlyǵy men «D.A.Qonaevtyń esimin máńgi este qaldyrý týraly» Qaýlysy jarııalandy.

15 jyl buryn (1999) Qazaqstanda táýelsizdik alǵannan keıingi alǵashqy halyq sanaǵy bastaldy. Sanaq naýryzdyń 4-ine deıin jalǵasty. Memleket aýmaǵy 1 463 sanaq bólimderine bólindi. Sanaq qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda 15 673 400 adam turady. 2009 jylǵy aqpannyń 25-inen naýryzdyń 6-syna deıingi aralyqta ekinshi halyq sanaǵy ótedi.

9 jyl buryn (2005) Máskeýde Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń belgili ánshisi Jámıla Baspaqovanyń kontserti ótti. P.Chaıkovskıı atyndaǵy Máskeý memlekettik konservatorııasynyń Úlken zalynda Jámılanyń oryndaýynda V.Motsart, G.Donıtsettı, Dj.Pýchchını, Dj.Meıerber, M.Glınka, N.Rımskıı-Korsakov, L.Hamıdı sııaqty kompozıtorlardyń operalarynan arııalar shyrqaldy.

9 jyl buryn (2005) Qyzylordada Asqar Toqmaǵambetovtiń atymen atalatyn Mádenıet ortalyǵynda aqynnyń bir ǵasyrlyq mereıtoıyna arnalyp, «Darııa syry - aqyn jyry» degen ataýmen oblystyq aqyndar aıtysy ótkizildi. Aqıyq aqyn, satıra sarbazy, ótkir pýblıtsıst Asqar Toqmaǵambetovtiń týǵanyna 100 jyl tolý mereıtoıyna arnalǵan aıtysqa aımaqtyń 20-dan astam sýyryp salma aqyndary qatysyp, Syrdyń ataqty perzentiniń qazaq ádebıeti men ónerindegi alatyn orny men bedelin aıshyqty til, oramdy jyr shýmaqtarymen kesteledi. Aqyndar aıtysy ádil qazylar alqasynyń múshesi aqyn Áskerbek Rahymbekovtiń aıtýynsha, negizinen jas aqyndardyń jańa tolqyny qatysqan qyzý da qyzyqty ótken aıtystyń bas júldesin Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenti Erkin Sadyquly jeńip aldy. Al birinshi báıge Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty Zýhra Tólepovaǵa tıse, ekinshi oryndy stýdent Nurmat Mansurov pen belgili aıtysker Kenjebaı Júsipov, úshinshi oryndy araldyq Darhan Orazymbetov pen qyzylordalyq Aıdos Rahmetovter bólisti. Aıtysker aqyndardy Asqar Toqmaǵambetovtiń qyzy Aıakóz Toqmaǵambetova quttyqtap, olarǵa alǵys aıtty.

8 jyl buryn (2006) Taraz qalasyndaǵy ulttyq-mádenı ortalyqtary «Vıza» atty demalys ortalyǵynyń janynan Dostyq Alleıasyn saldy. Bastapqysynda ulttyq-mádenı ortalyqtardyń sanyna sáıkes 21 qylqan japyraqty aǵashy otyrǵyzylǵan bolatyn, biraqta Dostyq Alleıasynyń keńeıýine birden-bir sebep bar, óıtkeni oblysta júzge tarta ult ókilderi turady jáne jyldan jylǵa ulttyq-mádenı ortalyqtardyń sany ósip keledi.

8 jyl buryn (2006) Sábıt Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstandyq oblystyq kitaphanasynda Uly Otan soǵysynyń jaýyngerlerine arnalǵan «Soldatskıe monologı, Moskovskoe vremıa» atty óleńder jınaǵynyń tanystyrylymy boldy. Kitaptyń avtorlary Aleksandr Kýrlenıa jáne Vasılıı Konoplev kásipqoı emes aqyndar, biraq ta olardyń óleńderi respýblıkalyq «Nıva» jýrnalynyń jáne jergilikti gazetterdiń betterinde jarııalanyp júrdi. Aleksandr Kýrlenıa Soros qory uıymdastyrǵan aqyndyq konkýrstyń laýreaty atanyp jáne grantty utyp aldy. Kitap jergilikti «Soltústik Qazaqstan» baspasynan shyǵarylǵan, ol eki bólimnen turady: birinshi bólimi - «Soldatskıe monologı» Vasılıı Konoplev jazǵan óleńderden, al ekinshisi - «Moskovskoe vremıa» atty Aleksandr Kýrlenıanyń poemasynan turady.

5 jyl buryn (2009) Polshada «Polıak Benedıkt: Eýropadan Azııaǵa Qazaqstan arqyly (1245-1247 jj.)» atty kitap jaryq kórdi. Osydan jeti ǵasyrdan astam, Marko Polo dúnıeniń azııalyq bóligine kelgeninen 30 jyl buryn, frantsıskalyq taqýa Benedıkt Polıak Qasıetti Taqtyń dıplomatııalyq mıssııasy quramynda eýropalyqtardyń ishinde birinshi bolyp, qazirgi Qazaqstan dalasyn basyp ótip, Azııa qurlyǵynyń tereń qoınaýyna saıahat jasady. Bul saıahattaýdyń nátıjesi zamandastarynyń kútken jańalyqtarynyń bárinen de asyp tústi. Polıak saıahatshysynyń jasaǵan habarlamasy Eýrazııadaǵy Altyn Ordanyń saltanat qurý dáýirindegi eń jarqyn qujattardyń biri bolyp tabylady. Ǵalymdardyń pikiri boıynsha, polıak Benedıkt Uly Dala týraly aqparat jınaýda mańyzdy ról atqardy, osynyń arqasynda Eýropa birinshi ret dala turǵyndarynyń ómiri men turmysy týraly jaılardy bildi. Varshavadaǵy Qazaqstan Elshiligi bastamasymen basylyp shyqqan jarııalanymda oqyrmandarǵa Vena jáne Parıj qalalaryndaǵy Ulttyq kitaphanalarda saqtalǵan osy saıahattyń jylnamasy berilgen. Sonymen qatar, saıahat barysyn sıpattaǵan kóne qoljazbalar ǵylymı aınalymǵa tuńǵysh ret birneshe tilde: latyn, polıak, qazaq jáne orys tilderinde engizildi.

5 jyl buryn (2009) L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Raıerson ýnıversıtetiniń Rodjer baılanys ortalyǵynyń bas dırektory (Kanada, Toronto qalasy) doktor Maıkl Dj. Merfımen kezdesý boldy. Doktor Merfı «Televızııa men radıonyń mádenıetke áseri» jáne «AQSh pen Kanadanyń spýtnıktik radıosy: mádenı táýelsizdikke yqpaly» degen taqyryptarda dáris oqyp, stýdentter men oqytýshylardyń suraqtaryna jaýap berdi. Northern Telecom (Nortel) - sandyq júıesin, mýltıpleks, mobıldi telefon jáne ıntegraldy sandyq qyzmet jelisi strategııasyn júzege asyrýshy professordyń dárisi oqytýshylar men stýdentter tarapynan úlken qyzyǵýshylyq týdyrdy. Kezdesý sońynda EUÝ jýrnalıstıka kafedrasynyń meńgerýshisi Qaırat Saq professor Merfıdiń Raıerson ýnıversıtetimen áriptestik baılanys ornatý týraly usynysyn qoldady. Professor Merfı Kanadada sandyq aýdıo jáne beıne tehnıkanyń negizderi jáne kommýnıkatsııalyq baılanys tehnologııalary kýrsy boıynsha dáris oqıdy. Rodjer baılanys ortalyǵy «Kanadanyń sandyq mádenıet ortalyǵy» nemese radıo, televızııa, jýrnalıstıka jáne kompıýter ǵylymdary ortalyǵy retinde tanymal. Onyń qyzmetkerleri jańa BAQ-tardy zertteýde belsendilik tanytýda.

4 jyl buryn (2010) Almatydaǵy Qazaq-Brıtan ýnıversıtetinde respýblıkadaǵy alǵashqy munaı murajaıy ashyldy.

Qazaqstannyń munaı-gaz salasyn nasıhattaýdyń ǵylymı, bilim men mádenı ortalyǵy bolýǵa tıisti bul murajaıdyń jádigerlerin qazir ony qurýshylar óz kúshimen jınaýda. Oǵan «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy men «Munaıshy» qory úlken kómek kórsetti. Qazirgi tańda qolda bar barlyq jádigerler «Munaı-gaz salasynyń tarıhy», «Munaı-gaz isiniń geologııalyq-geofızıkalyq negizi», «Munaı kásibiniń qural-jabdyqtary» degen 3 sektsııaǵa toptastyrylyp otyr.

4 jyl buryn (2010) Talǵat Musabaev Reseı jaratylystaný ǵylymdary akademııasy akademıgi ǵylymı ataǵyna jáne Halyqaralyq ǵaryshkerlikke qoldaý kórsetý qoǵamdyq qaıyrymdylyq qorynyń «Ǵaryshkerlikke sińirgen eńbegi úshin» medaline ıe boldy.

Halyq Qaharmany, Reseı Batyry, ushqysh-ǵaryshker, avıatsııa general-leıtenanty, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat Musabaevqa «Reseı jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń tolyq múshesi» dıplomyn, Reseı jaratylys ǵylymdary akademııasynyń akademıgi kýáligin jáne Reseı ǵalymy V.I.Vernadskıı beınesi belgilengen altyn keýde belgisin tapsyrý rásimi 2010 jylǵy aqpannyń 25-inde Reseı jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń halyqaralyq konferentsııasynyń aıasynda ótti.Sonymen qatar, Talǵat Musabaev «Ǵaryshkerlikke sińirgen eńbegi úshin» medalimen marapattaldy.

21 jyl buryn (1993) QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaq KSR Ǵaryshtyq zertteý agenttigi Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Áýekosmostyq agenttigi bolyp qaıta quryldy. UÁKA-nyń bas dırektory bolyp qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov taǵaıyndaldy. Baıqońyrda Meıirbek Moldabekovtiń jetekshiligimen UÁKA-nyń «Baıqońyr ǵarysh aılaǵy» basqarmasy quryldy.

15 jyl buryn (1999) Qazaqstanda Táýelsizdik alǵannan beri alǵash ret halyq sanaǵy júrgizildi. 25 aqpanda bastalǵan sanaq 4 naýryzǵa deıin jalǵasty. El aýmaǵy 1463 sanaq bólimshesine bólindi. Sol kezde elde 15 673 400 adam turatyny belgili boldy.

4 jyl buryn (2010) Túrkııaǵa KSRO halyq ártisi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, K.Baıseıitova atyndaǵy Qazaq KSR syılyǵynyń ıegeri gastroldik saparymen Bıbigúl Tólegenova keldi. Sahna bulbuly atanǵan B.Tólegenovanyń kontserti Qaraǵandy qalasynyń Táttimbet atyndaǵy kontserttik birlestiginiń súıemeldeýimen Ystambul, Ankara, Eskıshehır, Býrsa jáne Afıona qalalarynda ótti.

4 jyl buryn (2010) Almatynyń Ortalyq kórme zalynda «Úlken qalanyń kishkentaı tarıhy» atty fotokórme ótti. Sharany S.Begalın atyndaǵy memlekettik balalar kátaphanasy men Qazaqstandaǵy AQSh-tyń elshiligi uıymdastyrdy.

4 jyl buryn (2010) QR Úkimeti arnaıy ekonomıkalyq aımaq týraly jańa zań jobasyn ázirledi. Onda eldiń ındýstrıalandyrý saıasatyna qajetti AEA men ındýstrıaldy parkterdiń jumysy týraly normalar bekitilgen. Búginde Qazaqstanda 6 AEA jumys isteıdi. Oǵan jalpy somasy 410 mlrd. teńge qarjy quıylǵan.

3 jyl buryn (2011) Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev halyqaralyq «Jyl tulǵasy-2010» syılyǵynyń gran-prı ıegeri atandy. RBK medıa-holdıngi taǵaıyndaǵan «Jyl tulǵasy» syılyǵy saıasat, bıznes, mádenıet jáne qoǵamdyq ómirde dárejege jetken tulǵalarǵa beriledi. QR Prezıdenti Qazaqstan men Reseıdiń yntymaqtastyǵyna qosqan úlesi úshin marapattaldy. 3 jyl buryn (2011) Ermuhan Bekmahanovtyń jerlesterine Baıanaýyl aýdanynda «Bekmahanov» atty kitaptyń tanystyrylymy ótti. Kitaptyń avtory belgili qazaq jazýshysy Medeý Sárseke. Avtor kátapqa qajetti materıaldardy 12jyl boıy jınaǵan.

3 jyl buryn (2011) Jezqazǵan mys eritý zaýytynyń 40 jyldyǵy atalyp ótildi. 40 jyl ishinde zaýyt 7 mln. tonna joǵary sapaly katodtyq mys bergen.

3 jyl buryn (2011) RF Prezıdenti QR Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekovti «Uly Otan soǵysynyń Jeńisine 65 jyl» medalimen marapattady.

3 jyl buryn (2011) Azıada-2011 jarysy ótetin nysannyń biri - B.Sholaq atyndaǵy sport saraıynyń jóndeýden keıingi resmı tanystyrylymy ótti.

2 jyl buryn (2012) Beıbitshilik pen kelisim saraıynda «Astana - túrki áleminiń mádenı astanasy» jylynyń resmı ashylý saltanaty ótti.

2 jyl buryn (2012) Saýd Arabııasy koroldiginde ótken «G-20» spıkerleriniń kezdesýinde Qazaqstan elshiligi QR Prezıdentiniń 2012 jylǵy Joldaýyn tanystyrý rásimin ótkizdi.

2 jyl buryn (2012) Qaraǵandy oblysynyń Temirtaý qalasynyń «Vdohnovenıe» ansambli Sankt-Peterbýrg qalasynda ótken «Volshebnyı mır kýlıs» baıqaýynda 10 júldeni alyp, rekord ornatty.

1 jyl buryn (2013) «Qazaqstan» ulttyq arnasynda otandyq «Ómir ótkelderi» serıalynyń tusaýkeseri ótti.

1 jyl buryn (2013) S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Aq jelken» stýdenttik teatry óziniń 5 jyldyǵyn atap ótti.

178 jyl buryn (1836) AQSh-ta Semıýel Kolt ózi oılap tapqan Kolt revolverine patent aldy.

177 jyl buryn (1837) Tomas Devenport «Magnetız men elektromagnetızmniń kómegimen qozǵaltqysh tehnıkasyn jetildirýge» patent aldy.

158 jyl buryn (1856) Qyrym soǵysyn aıaqtaý maqsatynda halyqaralyq kelissózderdi júrgizgen Parıj kongresi bastaldy. Parıj traktaty qabyldanǵan soń, Qyrym soǵysy aıaqtaldy.

93 jyl buryn (1921) Grýzııa astanasy Tbılısı keńestik ásker jaýlap alǵan soń, Grýzın KSR bolyp ózgerdi.

22 jyl buryn (1992) Ázirbaıjannyń Hodjaly qalasynda armıan áskerlerimen qala turǵyndaryn jappaı óltirý bastaldy. Bul - Qarabah soǵysyndaǵy eń qatygez jáne úlken qan tógis degen ataýǵa ıe bolǵan oqıǵa.

ESІMDER

104 jyl buryn (1909-1989) orys sýretshisi BORTNIKOV Alekseı Ilıch dúnıege keldi. Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy kentinde týǵan. Odessa kórkemóner ınstıtýtynyń sýret fakýltetin bitirgen. Geologııalyq ekspedıtsııa quramynda Betpaqdala men Ortalyq Tıan-Shanda bolyp, KSRO Ǵylym akademııasynyń Geologııalyq murajaıynyń (Sankt-Peterbýrg) tapsyrmasy boıynsha «Ortalyq Tıan-Shan taýlarynyń panoramasyn» jáne «Han táńiri shyńyn» beınelegen. 1936 jyly Máskeýde ótken Qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine qatysqan. Bortnıkov - beıneleý ónerindegi Qazaqstan tarıhyna qatysty «Jalaý qasynda turǵan qazaqtyń komsomol qyzy», «Jazalaýshy otrıad», «Fýrmanovtyń Vernyıdaǵy kóterilisshiler mıtıngisinde sóıleýi», «Á.Moldaǵulovanyń portreti» sııaqty birneshe týyndynyń avtory.

98 jyl buryn (1916-2008) ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi KENJETAEV Káýken dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda týǵan. Máskeý konservatorııasy janyndaǵy qazaq stýdııasyn, Almaty konservatorııasyn bitirgen.

1942-1946 jyldary aralyǵynda Habarovskidegi shekarashylar ansamblinde qyzmet etti. 1946 jyldan Qazaq opera jáne balet teatrynyń ánshisi. Ol Tarǵyn, Jalbyr, Bekejan, Semen (E.G.Brýsılovskııdiń «Er Tarǵyn», «Jalbyr», «Qyz Jibek», «Dýdaraıynda»), Janbota (M.Tólebaevtyń «Birjan-Sarasynda»), Eskamılo (J.Bızeniń «Karmeninde»), Demon (A.G.Rýbınshteınniń «Demonynda»), Amonastro (Dj.Verdıdiń «Aıdasynda»), t.b. partııalary onyń ánshilik, oryndaýshylyq talantyn ár qyrynan ashqan obrazdar boldy. Ol 1957 jyldan bastap kınofılmderge túsip, rejısser («Jerge qaıta oralýda»), ánshi-ártis («Bizdiń súıikti dárigerde»), Baýyrjan Momyshuly («El basyna kún týsada»), Qazanǵap («Borandy bekette»), Bazarbaı («Qyz Jibekte»), taǵy basqa rólderimen kórermen yqylasyna bólengen. Kenjetaev rejısser retinde Brýsılovskııdiń «Er Tarǵyn», «Jalbyr», «Qyz Jibek», «Amangeldi», S.Muhamedjanovtyń «Aısulý», E.Rahmadıevtiń «Alpamys», P.I.Chaıkovskııdiń «Qarǵanyń mátkesi», t.b. operalaryn qoıdy. Sonymen qatar «Aldar Kóseniń aılasy», «Qalqaman - Mamyr», «Sapar», «Baıan júrek», «Qusnı - Horlan», t.b. oprealar lıbrettolarynyń avtory. «Sılva», «Tynysh shańyraq», «Fıgaronyń úılenýi» oprealarynyń lıbrettolaryn qazaq tiline aýdarǵan. «Darhan daryn», «Májıt Begalın», «Vysokıı dar prızvanııa» atty kitaptary jaryq kórgen. Onyń repertýarynda qazaqtyń halyq ánderimen qatar orys, ýkran, tatar, ózbek halyqtarynyń halyq ánderi, sondaı-aq, Batys Eýropa kompozıtorlarynyń shyǵarmalary bar. Ol gastroldik saparmen KSRO-nyń qalalarynda jáne kóptegen shetelderde bolǵan. Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

81 jyl buryn (1933-2006) aqyn, ádebıet zertteýshisi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanynyń qurmetti azamaty NÚSІPBEKOV Esteý Sabyrbekuly dúnıege keldi.

Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Іle aımaǵynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen. 1954-1961 jyldary Úrimjide «Halyq» baspasynyń redaktory, Shyńjań Jazýshylar odaǵynyń keńesshisi, «Shuǵyla» jýrnaly redaktsııasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1961 jyly tarıhı atamekeni Qazaqstanǵa oralǵan. 1966-1974 jyldary Almaty oblysynyń Narynqol aýdanyndaǵy orta mektepte muǵalim, oqý isiniń meńgerýshisi, mektep dırektory, odan keıin atalǵan aýdandaǵy «Sovettik shekara» gazetiniń bólim meńgerýshisi bolyp eńbek etken. 1975-1990 jyldary Almaty oblysynyń Esik qalasyndaǵy A.Málkeev atyndaǵy mektep-ınternatta qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolyp, kóp jyl tabandy qyzmet atqaryp, shákirtteri men pedagogtar arasynda úlken abyroı-bedelge bólengen. 1990-1995 jyldary Esik qalasyndaǵy R.Toqataev atyndaǵy qazaq orta mektebinde oqytýshy bolyp jemisti eńbek jolyn jalǵastyrǵan. Aqynnyń «Keshikken syı» atty óleń-dastandary, «Aq bulaǵy janymnyń» atty óleń, poemalary jaryq kórgen. Sondaı-aq ol qazaq mektepteriniń 6-shy jáne 7-shi synyptaryna arnalǵan «Ádebıet oqýlyqtarynyń» avtory. 2007 jyly «Balalar ádebıeti» baspasynan kóp tomdyq shyǵarmalarynyń «Aqsamala aınalam» atty 1-shi tomy jaryq kórgen. 2007 jyly sáýir aıynda Almaty oblysy, Esik qalasyndaǵy R.Toqataev atyndaǵy orta mektepte «Esteý Núsipbekov atyndaǵy qazaq tili men ádebıeti kabıneti» ashylǵan.

65 jyl buryn (1949) akter, rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ASYLHAN Sáýlebek Esimbekuly dúnıege keldi. Almaty oblysynyń Aqsý aýdanynda týǵan. Qazaq akademııalyq drama teatry janyndaǵy stýdııany, Almaty konservatorııasynyń (qazirgi Qazaq ulttyq konservatorııasy) rejıssýra bólimin Á.Mámbetov sheberhanasy boıynsha bitirgen. Máskeýdegi joǵary rejısserler kýrsynda rejısser M.Zaharovtyń jetekshiligimen oqyǵan. 1968-1971 jyldary Qazaq akademııalyq drama teatry quramynda akter bolyp, Jaınaq (Sh.Aıtmatov «Ana - Jer-ana»), Ózbek (M.Áýezov «Aıman - Sholpan»), Oljabaı (S.Júnisov «Ajar men ajal»), Baıbol (Q.Muhamedjanov «Jat elde»), t.b. rólderdi oryndady. 1975-1998 jyldary Taldyqorǵan oblystyq drama teatrynyń, Qazaq akademııalyq drama teatrynyń rejısseri, Taldyqorǵan oblystyq drama teatrynyń bas rejısseri, «Qazaqstan-1» telearnasynyń rejısseri, Almaty oblystyq fılarmonııasynyń bas rejısseri qyzmetterin atqarǵan. 2002 jyldan Mádenıet mınıstrliginiń teatr bólimin basqarǵan. Ol T.Qalılahanovtyń «Abylaı amanaty», T.Ahtanovtyń «Áke men bala» jáne «Kúshik kúıeý», M.Áýezovtiń «Túngi saryn», A.Vampılovtyń «Tuńǵysh ul», t.b. spektaklderdi sahnalaǵan.

64 jyl buryn (1950) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty DÚISEBAEV Jeksenbaı Qartabaıuly dúnıege keldi. Aqmola oblysy Shortandy aýdany Kúlshin aýylynda týǵan. Volgograd (Reseı) aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Almaty saıasattaný jáne basqarý ınstıtýtyn bitirgen. Ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Instıtýt bitirgennen keıin sharýashylyqtarda zootehnık, bas zootehnık, Aqmola oblysy Shortandy aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary bolyp istegen. 1983-1987 jyldary- «Qazaqstannyń 18 jyldyǵy» kolhozynyń tóraǵasy. 1987-1993 jyldary - Aqmola oblysy Sileti aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, ákimshilik basshysy. 1993-1995 jyldary - Aqmola oblysy Ereımentaý aýdany ákimshiliginiń basshysy. 1995-1997 jyldary- Aqmola oblysy Tselınograd aýdanynyń ákimi. 1997-1999 jyldary - Aqmola oblysy aýyl shyrýashylyǵy departamentiniń dırektory. 1999-2000 jyldary - Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń departament dırektory. 2000-2002 jyldary - «Agrotsentr Astana» agrofırmasynyń vıtse-prezıdenti. 2002-2005 jyldary- Seıfýllın atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtettiń prorektory. 2005-2006 jyldary - Aqmola oblysy Shortandy aýdanynyń ákimi. 2006-2007 jyldary - Aqmola oblysy Tselınograd aýdanynyń ákimi. 2007 jylǵy qyrkúıekten bastap- tórtinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty. 2012 jylǵy qańtardan bastap- besinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty. «Nur Otan» Halyqtyq Demokratııalyq partııasynyń múshesi, partııalyq tizim boıynsha saılanǵan. «Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgerý», «Astana», «Astananyń 10 jyldyǵy», «Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan táýelsizdigine 20 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

58 jyl buryn (1956) Qazaq-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti Matematıkalyq ǵylymı-zertteý zerthanasynyń meńgerýshisi, Joǵary jáne qoldanbaly matematıka kafedrasynyń professory, fızıka-matematıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi JUMADІLDAEV Asqar Serqululy dúnıege keldi. Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynda týǵan. M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin jáne aspırantýrasyn bitirgen. 1980-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynyń kishi, aǵa, bas ǵylymı qyzmetkeri, Matematıka ınstıtýty algebra zerthanasynyń meńgerýshisi. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Ǵylym jónindegi daıarlaý komıtetiniń tóraǵasy boldy. 1995-2002 jyldary Germanııadaǵy Gambýrg, Mıýnhen, Bılefeld ýnıversıtetteriniń professory bolyp, Kembrıdj ýnıversıtetiniń janyndaǵy Nıýton ınstıtýtynda, A.Salam atyndaǵy Halyqaralyq teorııalyq fızıka ortalyǵynda, Shvetsııa koroldik ǴA-nyń Mıttag-Leffler atyndaǵy Matematıka ınstıtýtynda, Fılds atyndaǵy Matematıka ınstıtýtynda qyzmet atqaryp, dárister oqyǵan. Germanııanyń, AQSh-tyń memlekettik stependııalaryn, Shvetsııa koroldik Ǵylym akademııasynyń grantyn alǵan. 1995-2004 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Matematıka ınstıtýty algebra zerthanasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2004 jyldan - qazirgi qyzmetinde. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı zertteý eńbekteri Lı algebrasynyń kogomologııa teorııasyna arnalǵan. Ol oń sıpattamaly Lı algebrasynyń kogomologııalary men deformatsııalaryn jáne olardyń qoldanýyn zerttegen. Vektorlyq óris algebrasynyń bólshektenbeıtin keńeıýin eseptegen. Assotsıatıvti emes algebranyń tepe-teńdikterin tapty. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı zertteý eńbekteri Lı algebrasynyń kogomologııa teorııasyna arnalǵan. Ol oń sıpattamaly Lı algebrasynyń kogomologııalary men deformatsııalaryn jáne olardyń qoldanýyn zerttegen. Vektorlyq óris algebrasynyń bólshektenbeıtin keńeıýin eseptegen. Assotsıatıvti emes algebranyń tepe-teńdikterin tapty. 50-den astam ǵylymı eńbekterdiń avtory. Ol 12-shi saılanǵan Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵan. Qazaqstan Lenın komsomoly syılyǵynyń laýreaty.

51 jyl buryn (1963) Qazaqstan Respýblıkasy Advokattar odaǵynyń prezıdenti TÚGEL Ánýar Qurmanbaıuly dúnıege keldi. Qyrǵyzstan Respýblıkasynda týǵan. Qazan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Lenın aýdandyq prokýratýrasynyń tergeýshisi, Frýnze qalalyq prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1991-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy basqarmasynyń prokýrory. 1992-1993 jyldary - Almaty qalasynyń Alataý aýdany prokýrorynyń orynbasary. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń aǵa kómekshisi, Almaty qalasy Aqsaı aýdanynyń prokýrory. 1995-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik tergeý komıtetiniń basqarma bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesiniń konsýltanty, Memlekettik tergeý komıtetiniń Almaty oblysy boıynsha departamenti bastyǵynyń orynbasary, Almaty oblysy boıynsha salyq polıtsııasy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1998-2000 jyldary - «Qazaqstan temir joly» respýblıkalyq memlekettik kásiporny apparatynyń jetekshisi. 2000-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń sektor meńgerýshisi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy ádilet vıtse-mınıstri. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi apparatynyń jetekshisi. Qazirgi qyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi.

48 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasynyń Polsha Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi ÓTEMBAEV Erik Myltyqbaıuly dúnıege keldi. Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, aspırantýrasyn, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń doktorantýrasyn bitirgen. 1990-1999 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıteti Ekonomıka jáne quqyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, aspıranty, aǵa oqytýshysy, dotsenti, ekonomıka jáne sotsıologııa fakýlteti dekanynyń orynbasary, dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń doktoranty. 2000-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesiniń ekonomıkalyq qaýipsizdik máseleleri jónindegi bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, meńgerýshisi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Strategııalyq josparlaý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary. 2002-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesi hatshysynyń orynbasary - Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik Keńesi hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2005-2006 jyldary - Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi máseleleri boıynsha kelissózderde Qazaqstan Respýblıkasynyń ókili. 2006-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Iran Islam Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 2009 jyldyń naýryz aıynan mamyr aıyna deıin - Qazaqstan Respýblıkasynyń Belgııa Koroldigindegi tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetterin atqarǵan. 2012 maýsym aıynan - qazirgi qyzmetinde. 15 ǵylymı jarııalanymnyń jáne birneshe kitaptyń avtory.

63 jyl buryn (1951) teatr jáne kıno ártisi, QR eńbek sińirgen ártisi ÓTEKEShEVA Merýert Qarataıqyzy dúnıege keldi. Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik óner ınstıtýtynyń akterlik fakýltetin bitirgen. 1973 jyldan osy kezge deıin M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń akrısasy. 1985 jyldan benri T.Júrgenov atyndaǵy ulttyq óner akademııasynda oqytýshy. «Ana - Jer-ana», «Móldir mahabbat», «Eski úımen qoshtasý», «Revızor», «Úlken ul», «Qaragóz» jáne basqa spektaklderde oınady. «Qyz Jibek», «Meniń aǵam», «Shoqan», «Maǵambet», «Baqsy»» «Jylan jyly» fılmderine tústi. «Qurmet» ordenimen marapattalǵan, Máskeýde ótken Búýkilodaqtyq jastar shyǵarmashylyǵy baıqaýynyń laýreaty, QazKSR jastar shyǵarmashyl jastar baıqaýynyń laýreaty. QR eńbek sińirgen ártisi. 28 jyl buryn (1986) aktrısa, jýrnalıst JAZYLBEKOVA Arýjan dúnıege keldi.

173 jyl buryn (1841 - 1919) frantsýz sýretshisi-ımpressıonıst RENÝAR Per Ogıýst dúnıege keldi

67 jyl buryn (1947) Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ulttyq konvervatorııasynyń orkestr aspaptary kafedrasynyń professory FEDıANIN Aleksandr Afanasevıch dúnıege keldi. Ol Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik óner ınstıtýtyn támamdaǵan (1970), orkestr solısti, ustaz bolyp jumys istegen. Birqatar mýzykalyq shyǵarmalardyń avtory: «Qazaq Kádesyıy», «Qazaqtyń varıatsııalyq taqyryby», «Ybyraıdyń áni», «Ispan rapsodııasy», «Názikjandy vals», «Fýgetta», «Noktıýrn», «Relıgıozo», «Romans» jáne t.b.

Eńbek ótili 1969 jyly - Memlekettik sımfonııalyq orkestrdiń trombon tobynyń kontsertmeısterinen bastalǵan. 1975 jyldan bastap Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń ustazy qyzmetinde. Sondaı-aq 2003 jyldan beri Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ulttyq konvervatorııasynyń orkestr aspaptary kafedrasynyń professory bolyp jumys isteıdi. «Qazaqstan Táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan. QR Eńbek sińirgen óner qaıratkeri.

63 jyl buryn (1951) Jambyl oblysy, Qordaı aýdany, Otar stansasynda ÁBENOV Dáýlet Toǵaıuly dúnıege kelgen. 1968 jyly Jambyl jeńil jáne tamaq ónerkásibi tehnologııalyq ınstıtýtyna túsip , ony da jaqsy aıaqtap, ınjener-mehanık mamandyǵyn alyp shyǵady. Eńbek jolyn Almaty kondıter fabrıkasynda 5-shi razrıadty slesar bolyp bastap , osy kásiporynnyń eki iri tsehynda ınjener-mehanık bolyp istedi. Ol ujymnyń qoǵamdyq ómirine belsene aralasyp, fabrıka komsomol komıtetiniń músheligine saılanyp,óziniń jaqsy uıymdastyrýshylyq qabiletimen tanylady. 1976 jyldan bastap Almaty qalasyndaǵy Lenın aýdandyq (qazir Jetisý aýdany)komsomol komıtetine qyzmetke aýysyp , onda nusqaýshy , komsomol uıymdary bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq komsomol komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqardy. 1980 jyly Qazaqstan KP Lenın aýdandyq komıtetiniń apparatyna nasıhat jáne úgit bóliminiń nusqaýshysy bolyp aýysady. 1985 jyly Qazaqstannyń Ortalyq statıstıka baqarmasy bastyǵynyń kómekshisi , bólim bastyǵy bolyp istedi. 1987 jyly «Kitap» óndiristik birlestigi birikken kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy,al odan keıin partııa komıtetiniń hatshysy , sondaı-aq Qazaqstan KP Sovet aýdandyq (qazir Almaly aýdany) partııa komıtetiniń múshesi bolyp saılanady. Túrli laýazymdyq qyzmetterdi aqarǵan. 2012 jyldyń 15 qańtarynda Almaty qalasy máslıhatynyń depýtaty bolyp saılandy. 2009 jylǵy ulttyk-qoǵamdyq «Altyn júrek» syılyǵynyń ıegeri . Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2011 jyly 10 qarashadaǵy jarlyǵy boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 20 jyl» merekelik medalimen, Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń alǵysymen jáne birneshe ret Almaty qalasy jáne Alataý men Áýezov aýdany ákiminiń Qurmet gramotalarymen marapattaldy. Dáýlet Toǵaıuly, Almaty oblysy, Jambyl aýdanynyń Qurmmetti azamaty, Halyqaralyq Sokrat syılyǵynyń ıegeri.

58 jyl buryn (1956) sáýletshi, «Almatygıprogor» JI ASO-4 sheberhanasynyń bastyǵy ShARAPIEV Jańabaı Nurmaǵanbetuly dúnıege keldi. Ol Qyzylorda oblysynda týyp, Almaty sáýlet-qurylys ınstıtýtyn támamdaǵan. Mamandyǵy - sáýletshi. Eńbek ótilin 1981 jyldyń qarasha aıynda , «Almatygıprogor» jobalaý ınstıtýtynda sheberhana sáýletshisi bolyp bastady. 1983 jyly aǵa sáýletshi, 1988 jyly jetekshi sáýletshi, 1990 jyly jobanyń bas sáýletshisi qyzmetin atqardy. Qazirgi qyzmetinde 1999 jyldan beri. Birqatar jobalardy jasaýǵa atsalysqan. Atap aıtqanda, Táýelsizdik monýmenti, (Almaty qalasy), qalalyq meshit (Almaty), Mega-astana oıyn-saýyq ortalyǵy (Astana), «MAXIMA» saýda ortalyǵy (Almaty), «Family» saýda ortalyǵy (Almaty), «Keremet» turǵyn úı kesheni (Almaty), Almaty qalasynyń halyqaralyq termınaly jáne taǵy basqa jobalardyń avtorlarynyń biri.