24 tamyz. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

24 tamyz. JUMA.

Lıberııa baıraǵy kúni.

Ýkraına Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1991). 1991 jylǵy tamyzdyń 24-indegi Ýkraın KSR-i Joǵarǵy Keńesiniń kezekten tys sessııasy sheshimimen táýelsiz Ýkraına memleketi quryldy. Ýkraına - Shyǵys Eýropada ornalasqan memleket. Soltústiginde Belarýspen, soltústigi jáne shyǵysynda Reseımen, ońtústik-batysynda Rýmynııa, Moldovamen, batysynda Vengrııa, Slovakııa, Polshamen, ońtústiginde Azov jáne Qara teńizdermen shektesedi. Astanasy - Kıev qalasy. Memlekettik tili - ýkraın tili. Aksha birligi - karbovanets.
Qazaqstan Respýblıkasy men Ýkraına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy shildeniń 22-inde ornatyldy. Qazaqstannyń Ýkraınadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Amangeldi Jumabaev.

Qyrǵystan ІІM Іshki áskeriniń kúni. Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń 2006 jylǵy shildeniń 3-indegi  qaýlysymen bekitilgen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

14 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen kompozıtor Nurǵısa Tilendıevke «Halyq Qaharmany» ataǵy berildi.

13 jyl buryn (1999) Bishkek qalasynda «Shanhaı bestigi» sammıtine qatysýshy memleketter - Qazaqstan Respýblıkasy, Qytaı Halyq Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, Reseı Federatsııasy, Tájikstan Respýblıkasy basshylarynyń kezdesýi bastaldy. Kezdesý barysynda halyqaralyq jáne aımaqtyq máseleler qaralyp, esirtki tasymaldaryna, separatızmge, dinı ekstremızmge qarsy sharalar talqylandy. Sammıt qorytyndysynda memleket basshylary Bishkek deklaratsııasyna qol qoıdy. Sonymen qatar, N.Nazarbaev, Tszıan Tszemın jáne A.Aqaev memleket shekaralarynyń shektesý núktesi jóninde úsh jaqty kelisimge qol qoıdy.

159 jyl buryn (1853) amerıkandyq Djordj Gram (George Crum) alǵashqy ret kartop chıpsıin daıyndady. Meıramhana kelýshileriniń biri qýyrylǵan kartop qabyǵynyń azdaý kúıdirilgenine ókinish bildirgenin kórgen soń Gram kartopty óte jińishke qylyp kesip qýyrýdy oılap shyǵardy.

16 jyl buryn (1996) Almaty oblysy Jambyl aýdannyń Qarakestek aýylynda aqyn Súıinbaı Aronulynyń ádebı-memorıaldyq murajaıy ashyldy.
7 jyl buryn (2005) Qazaqstannyń kórnekti saıasat qaıratkeri, Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetovtyń «Kentavry Velıkoı stepı» kitaby Máskeýde ótken TMD-ǵa múshe memleketterdiń «Kitap óneri» atty II halyqaralyq kórmesinde baıqaýdyń bas júldesin - «Gran-prı» jeńip aldy.

7 jyl buryn (2005) Almatyda belgili ǵalym, Qazaqstan agrarlyq ekonomıkasynyń uıymdastyrýshysy Temirhan Jaqypovtyń turǵan úıiniń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy.
Temirhan Jaqypov (1912-2002) mal sharýashylyǵy keshenin qalyptastyrý jáne mal sharýashylyǵyn ındýstrıaldy negizge aýdarý boıynsha qyzmet atqarǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan, Kalının atqyshtar polkiniń, sosyn Prıbaltıka maıdanynyń komıssary bolǵan. 1-shi dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen jáne «Qyzyl Juldyz», úsh medalmen marapattalǵan. Áskerden keıin Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, Ekonomıka jáne aýyl sharýashylyǵyn uıymdastyratyn ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda qyzmetter atqarǵan. 1967-1969 jyldary KSRO Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń tapsyrmasymen Mońǵolııada jumys istegen, onyń qyzmeti Qurmet gramotasymen jáne «Dostyq» medalimen marapattalǵan. 1971 jyly oǵan «Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ekonomısi» ataǵy berildi.

3 jyl buryn (2009) Almatyda «Eır Astana» áýe kompanııasy «Eır Astana» - balalarǵa!» atty qaıyrymdylyq jármeńkesin ótkizdi.
Jármeńke áýe kompanııasy keńsesiniń janynda ótti. Qaıyrymdylyq shara respýblıkalyq ulttyq áýe tasymaldaýshy qyzmetkerleriniń kúshimen uıymdastyrylǵan.
Jármeńkede «Eır Astana» qatynaıtyn ár túrli elderdiń ulttyq sývenırleri, qoldan jasalǵan áshekeı buıymdary, ydys-aıaqtary, kıim-keshekter, ulttyq taǵamdary jáne taǵy da basqa taýarlar qoıylǵan 20 shatyr tigilgen. Jármeńke aıasynda ótken aýktsıonda balalar úıi men zaǵıptar mektebiniń tárbıelenýshileri jasaǵan buıymdary satyldy. Áýe kompanııasynyń qyzmetkerleri balalarǵa kómek retinde balalar kıimderin, oıynshyqtar, mektepke qajetti jabdyqtardy berdi.
Satylymnan túsken qarajattar №1 balalar úıine jáne zaǵıp jáne nashar kóretin balalar mektebine tabystaldy.

ESІMDER

65 jyl buryn (1947) brazılııalyq jazýshy jáne aqyn  Paýlo KOELЬO dúnıege keldi.
Rıo-de -Janeıroda týǵan.
48 jyl buryn (1964) Reseı ushqysh-ǵaryshkeri, Qyrǵyz Respýblıkasynyń batyry ShÁRІPOV Sálıjan Shákirúly dúnıege keldi.
50 jyl buryn (1962) qazaqstandyq sport jýrnalısi, óz blogynyń veb-baspageri LıAHOV Aleksandr Egorovıch dúnıege keldi. «Qaznettiń» úlken entsıklopedııasy» saıtynyń ákimshisi, «Qazaqstannyń ınternet qaýymdastyǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń atqarýshy dırektory.
 
63 jyl buryn (1949) memleket qaıratkeri SÁRSEMBEKOV Tólegen Tájibaıuly dúnıege keldi.
Taraz qalasynda týǵan. Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn, Qazaq sý sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1978-1985 jyldary - Qazaq sý sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi. 1985-1990 jyldary - Qazaq KSR Sý sharýashylyǵy mınıstrliginiń jetekshi ınjeneri, basqarma bastyǵynyń orynbasary, Qazaq KSR Sý resýrstary memlekettik komıtetiniń bólim bastyǵy. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti jáne Mınıstrler Kabıneti Apparatynyń sektor meńgerýshisi, bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1994-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Sý resýrstary komıteti tóraǵasynyń orynbasary, tóraǵasy bolǵan. 2000 jyldan bastap «Qazaqstannyń sý resýrstary jáne qorshaǵan ortany qorshaý» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti qyzmetin atqarǵan.

63 jyl buryn (1949) sýretshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi BAıANOV Ǵanı Balmuhanuly dúnıege keldi.
Qostanaı oblysynda týǵan. N.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin bitirgen.
«Jazýshy Aıymbetovtyń portreti», «Qolshatyr astyndaǵy ekeý», «Qobyzda oınap otyrǵan qyz» t.b. týyndylardyń avtory.
18 jyl buryn (1992) Qaraǵandy oblysynyń Aqadyr aýdanynda qazaq batyry, qolbasshy, Kenesary hannyń keńesshisi Qońyrbaıuly Aǵybaıdyń týǵanyna 190 jyl bolýyna oraı merekelik saltanat ótti.

99 jyl buryn (1913-1983) keskindemeshi, Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen óner qaıratkeri LEONTЬEV Leonıd Pavlovıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan. 1939 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdaryp, Almaty kórkemsýret ýchılışesinde sabaq bergen. Qylqalam sheberiniń «Kolhoz bazary», «Qazaqstan kilemshileri», «Shopandar», «Ybyraı Jaqaev sóz sóılep tur», t.b. týyndylary bar. Sonymen qatar ol birqatar qazaq óneri qaıratkerleriniń portretin salǵan.
«Eńbek Qyzyl Tý» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan. 

94 jyl buryn (1918-1983) «Grad», «Ýragan», «Smerch» dúrkin-dúrkin oq atý reaktıvti júıesiniń bas qurastyrýshysy, Sotsıalıstik Eńbek Eri GANIChEV Aleksandr Nıkıtovıch dúnıege keldi.

122 jyl buryn (1890-1985) akýsher-gınekolog, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri MALININ Aleksandr Ivanovıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynyń Penza oblysynda týǵan. Saratov ýnıversıtetin bitirgen. 1916-1934 jyldary Keńes Armııasy qatarynda dáriger, RKFSR-diń joǵary oqý oryndarynda oqytýshy, ǵylymı qyzmetker. 1934 jyldan Qazaq medıtsına ınstıtýtynda akýsherlik jáne áıel aýrýlary kafedrasynyń meńgerýshisi. 1951 jyldan ıAroslavl, Saratov, Odessa medıtsına ınstıtýttarynda akýsherlik jáne gınekologııa kafedrasyn basqardy.
1 avtorlyq kýálik alǵan. Ol bedeý áıel denesine jatyr tútigin aýystyryp salý ádisin, jańa bosanǵan jáne bala tastaǵan áıelderdi qaǵyný (sepsıstik) aýrýlarynan saqtaný joldaryn taýyp, akýsherlik jáne gınekologııa salasynda qan quıý máselelerin zerttedi. Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

62 jyl buryn (1950) «Juldyz» balalardyń qoǵamdyq uıymy odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti bilim berý qyzmetkeri DMITRENKO Elena Aleksandrovna dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Atbasar qalasynda týǵan. Seıfýllın atyndaǵy Tselınograd memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
1971-1972 jyldary - Tselınograd qalalyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanasynyń kitaphanashysy. 1972-1980 jyldary - orta mekteptiń shet tili pániniń muǵalimi, Tselınograd pedagogıkalyq ınstıtýtynyń pedagogıkalyq tájirıbeniń meńgerýshisi. 1980-1983 jyldary - Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aspıranty. 1984-1994 jyldary - Tselınograd pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, pedagogıka jáne psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, shet tilderi fakýltetiniń dekany, ǵylymı-ádistemelik jumystary jónindegi prorektory, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1994-1995 jyldary -Aqmola memlekettik ýnıversıtetiniń dotsenti, L. N.Gýmıleva atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory. 1995-2005 jyldary - Aqmola oblystyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy. 2005-2010 jyldary - Aqmola oblystyq bilim berý departamentiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi balalar quqy jónindegi komıtetiniń adamnyń adamgershilik-rýhanı damýy basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Balalar qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, «Juldyz» balalardy áleýmettik jaǵynan yntalandyrý qorynyń qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy. 2010 jyldan «Juldyz» qoǵamdyq balalar birlestigi odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti. «JasStar», «Rebenok ı pravo» respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik jýrnaldarynyń bas redaktory, Máskeý qalasyndaǵy Halyqaralyq balalardyń qoǵamdyq qozǵalysyn zertteý qaýymdastyǵynyń múshesi, Qazaqstannyń Balalar uıymdarynyń odaǵynyń eksperttik keńesiniń múshesi.
«Qurmet» ordenimen, «Astanaǵa 10 jyl», «Ybyraı Altynsarın» medaldarymen marapattalǵan.
36 jyl buryn (1976) QR Prezıdenti Ákimshiliginiń Memlekettik baqylaý jáne uıymdastyrý-aýmaqtyq jumystar bóliminiń memlekettik ınspektory  MAMEKOV Dáýlet Ábırbekuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Qazaq basqarý akademııasyn bitirgen. Eńbek jolyn 1998 jyly «Eýro-Azııa Eır» avıakompanııasy» AQ kommertsııalyq basqarmasynyń fleıt-menedjeri bolyp bastady. 2000-2006 jyldary osy kompanııada kommertsııalyq basqarma bastyǵy, vıtse-prezıdenti.
60 jyl buryn (1952) tarıh ǵylymdarynyń doktory, Orys geografııalyq qoǵamynyń tolyq múshesi, professor, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ eýrazııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory ERMEKBAEV Jaras dúnıege keldi.
Kókshetaý qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.
Qazaqstan jáne onymen shektes Eýrazııa aýmaǵyndaǵy halyqtardyń ulystyq tarıhy,  Eýrazııa halyqtarynyń etno-mádenı ózara yqpal etýi, Eýrazııa halyqtarynyń etnopsıhologııasy baǵyttaryndaǵy ǵylymı zertteýlermen aınalysady. «Qazaqstannyń mádenı murasy» baǵdarlamasy boıynsha RF ortalyq muraǵattarynan materıaldar jınap, qorytýǵa qatysady. «Eýrazııashyldyq - Qazaqstannyń jáne shekaralas elderdiń jahandaný jaǵdaıyndaǵy damýynyń negizi: tarıhı-etnografııalyq jáne teorııalyq qyrlary» (2004-2006 jj.) halyqaralyq jobasynyń jetekshisi.
60-tan astam ǵylymı jumystary jarııalanǵan.