23 ShІLDE. QAZAQPARAT KÚNTІZBESІ: ATAÝLY KÚNDER, OQIǴALAR, ESІMDER

23 shilde, DÚISENBІ

2009 jylǵy shildeniń 23-i - 1430  hıjra jylynyń 1-shi shaǵbany. Shaǵban aıynyń 1-shi  juldyzy.

Egıpet Arab Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Revolıýtsııa kúni (1952). General Muhammed Nádjib Egıpetti Respýblıka dep jarııalady.

Qazaqstan Respýblıkasy men Egıpet Arab Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 6-ynda ornatyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Egıpet Arab Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Tasymov Bahtııar Sardarbekuly. Egıpet Arab Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Ábd ál-Maýjýd Habashı.

Kıtter men delfınderdiń búkilálemdik kúni. Bul mereke  1986 jyly Kıtter qasapqanasy halyqaralyq komıssııasy (International Whaling Commission: IWC) 200 jylǵa jalǵasqan aıaýsyzdyqpen qyryp-joıýdan keıin, kıtterdi aýlaýǵa tyıym salǵannan bastap bekitildi. Tyıym búgingi kúnge deıin óz kúshinde jáne barlyq álemde kıtterdi aýlaýǵa, sondaı-aq olardyń saýdasyna ruqsat etilmeıtindigin bildiredi.

Ońtústik Osetııada BAQ qyzmetkerleriniń kúni. 23 shilde kezdeısoq tańdap alynǵan joq - 1906 jyldyń dál 23 shildesi kúni Vladıkavkazda osetııa tilinde alǵashqy gazet «Iron gazet» («Osetııa gazeti») shyqty.

Abhazııa Týynyń kúni. 2006  jyldyń 3 maýsymy kúni Abhazııa Prezıdenti Sergeı Bagapsh Halyq Jınalysy - Parlamentpen qabyldanǵan «Abhazııa Respýblıkasyndaǵy estelik jáne merekelik kúnder týraly» Respýblıka Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Osy jyldan bastap 23 shilde Abhazııa Respýblıkasy Memlekettik týynyń kúni bolyp jarııalandy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

17 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy men Grýzııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy.

17 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy men Kolýmbııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy.

13 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» Zańy qabyldandy.

13 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Memlekettik qyzmet týraly» Zańy shyqty.

183 jyl buryn (1829) Ýılıam Ostın Bart baspa qurylǵysyna patent aldy.

5 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Belgııa Koroldigi Úkimeti arasynda halyqaralyq avtomobıldi tasymal jónindegi kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Ulybrıtanııa Birikken Koroldigi jáne Soltústik Irlandııa Úkimeti arasynda halyqaralyq avtomobıldi tasymal jónindegi kelisimdi bekitý týraly» Zańdarǵa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2009) Qazaqstanda Saıası sheshimder ınstıtýty jumys isteı bastady.

Saıası sheshimder ınstıtýty eldegi saıası sheshimderge qoǵamnyń tolyqqandy aralasýyn qamtamasyz etýdi aldyna maqsat etip qoıyp otyr. Jańa ınstıtýt pikirsaıystar, breın-stormıng, dóńgelek ústel jıyndary, konferentsııalar, brıfıngter, tanystyrylymdar, qoǵamdyq taldaýlar, pikirtalastar, saıası raýttardy ótkizýmen aınalysady. Sondaı-aq taldaý jáne keńes berý, qoldanbaly saıası zertteýlerdi jáne áleýmettik saýalnamalardy júrgizý jáne sarapshylardyń kásibı jelisin qalyptastyrý máselesi de basty nazarda bolady.

3 jyl buryn (2009) Aqtóbe qalasy máslıhattynyń sheshimi boıynsha birqatar ataýsyz kósheler jańa ataýǵa ıe bolyp, al keıbir kóshelerdiń aty ózgertildi.

Qalalyq onomastıkalyq komıssııanyń sheshimi boıynsha qalanyń ortasyndaǵy ataýsyz kóshege XVIII ǵasyrdaǵy Qazaq memleketiniń kórnekti qaıratkeri, bıi Bógenbaı batyrdyń, taǵy da Zarechnyı-2 yqshamaýdanyndaǵy ataýsyz kóshege XVIII-XIX ǵasyrlardaǵy tarıhı tulǵalardyń biri Qaıdaýyl batyrdyń esimi berildi. Jol polıtsııasy basqarmasy aýdanyndaǵy kóshege Qazaq KSR ǴA akademıgi Saqtaǵan Baıyshevtiń esimi berildi. Aqjar kentindegi eki kóshege Bereke jáne Birlik ataýy berildi. Zarechnyı-1 yqsham aýdanyndaǵy Entýzıaster kóshesine Jaýynger-ınternatsıonalıster, Novaıa kóshesine Keńes Odaǵynyń Batyry, Aqtóbe oblysy Martuq aýdanynyń týmasy, barlaýshy Fedor Ozmıteldiń esimi berildi.

Aqtóbe mańyndaǵy «Novyı» eldi mekeniniń ataýy qazaqsha «Jańaqonys» dep ózgertildi.

301 jyl buryn (1711) Prýt kelisimine qol qoıyldy, oǵan sáıkes Reseı Túrkııaǵa Azov teńizin qaıtardy jáne Taganrot bekinisin buzýǵa mindetteldi.

253 jyl buryn (1759) Jetijyldyq soǵystyń Paltsıgsk shaıqasy. Orys áskerleri prýss korpýsyn talqandady.

61 jyl buryn (1951) Frantsııanyń Rokenkort qalasynda NATO-nyń shtab-páteri ashyldy.

37 jyl buryn (1975) Kanada KSRO balyq aýlaý kemeleri úshin óziniń antlantıkalyq porttaryn japty.

33 jyl buryn (1979) Irannyń dinı kóshbasshysy Aıatolla Homeını jastardy azǵyndyrady degen jeleýmen mýzykany translıatsııalaýǵa tyıym saldy.

29 jyl buryn (1983) «Tamıl-Ilam bostandyǵynyń jolbarystary» uıymynyń sodyrlaryn torýyldaǵan Shrı-Lanka áskeriniń 13 soldaty mert boldy. Shrı-Lankada azamattyq soǵys bastaldy.

20 jyl buryn (1992) Abhazııanyń Joǵarǵy Keńesi Grýzııadan óziniń táýelsizdigin jarııalady.

ESІMDER

128 jyl buryn (1884-1937) jazýshy, dramatýrg JOMARTBAEV Taıyr dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Kókbaı medresesi men  Ýfadaǵy «Ǵalııa» medresesin bitirgen. 1911-1915 jyldary Semeı qalasy mańyndaǵy Jaqııa qajy mektebinde er balalarǵa, áıeli A.Ormanova qyz balalarǵa sabaq bergen. 1912 jyly Semeıdegi «Járdem» baspahanasynan jastardy adamgershilikke, izgilikke, oqý-bilimge úndeıtin «Balalarǵa jemis» atty óleńder jınaǵy, tóńkeriske deıingi qazaq qyzdarynyń áleýmettik jaǵdaıyn kótergen «Qyz kórelik» romany basylyp shyqty. 1915-1928 jyldary Zaısan qalasynda, Mańyraq bolysynda muǵalim boldy. 1928-1930 jyldary Semeıdegi №14 mekteptiń dırektory qyzmetin atqardy. 1930-1937 jyldary Semeı pedagogıkalyq tehnıkýmynyń oqytýshysy boldy.

T.Jomartbaev oqytýshylyqpen qosa jýrnalıstıkamen de  aınalysyp, «Aıqap», «Jańa mektep» jýrnaldary men «Qazaq», Alash» gazetterinde maqala, feletondar jazyp turdy. Onyń «Sary súıek quda», «Osy ma, qazaq ómiriń?» atty pesalary Zaısan, Semeı teatrlarynda qoıylǵan. Kýznetsk qalasyndaǵy №23 mektepte  jumys istep júrgen kezinde jalǵan saıası jalamen tutqyndalyp, Semeıde úshtiktiń sheshimimen  atý jazasyna  kesilgen. 1956 jyly aqtaldy.

102 jyl buryn (1910-1973) SÝHOBOKOV Vladımır Leonıdovıch - kınorejısser, Reseıdiń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, Túrkimen KSR-niń eńbek sińirgen artısi dúnıege keldi.

Belarýsııanyń Gomelskıı oblysy. Rogachev qalasynda týǵan. Lenıngrad teatr ınstıtýtynyń kıno bólimin bitirgen (Sankt-Peterbor memlekettik teatr óneri akademııasy).

«Soıýzkıno», «Belgoskıno», «Soıýzdetfılm», «Lenfılm» kınostýdııalary men Ortalyq kınostýdııalar birlestiginiń rejısserdiń kómekshisi, assısenti, ekinshi rejısseri, montaj jónindegi rejısseri qyzmetterin atqarǵan. Kóptegen derekti, ǵylymı-kópshilik fılmderdiń, dýblıajdardyń rejısseri. 1952 jyldan S.A.Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınomatografııa ınstıtýtynyń rejısserlik montaj fakýltetiniń kafedrasynda aǵa oqytýshysy bolǵan.

«Molodaıa gvardııa» fılmi úshin BLKJO Ortalyq Komıtetiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

67 jyl buryn (1945-2009) fýtbolshy, KSRO chempıony, fýtboldan respýblıkalyq dárejedegi tóreshi, Keńes jáne Reseıdiń qoǵam jáne sport qaıratkeri ABASOV (Abbasov) Arıf Mıkaelovıch Abasov dúnıege keldi.

Tomsk pedagogıkalyq ınstıtýtynyń dene tárbıesi jáne sport fakýltetin bitirgen. Ázerbaıjan fýtbolynyń tárbıelenýshisi. 1990-2000 jyldary Tomsk oblystyq fýtbol federatsııasyn basqarǵan. Reseıdegi TV-2 telekompanııasynyń qysqy fýtboldan buqaralyq týrnırdi uıymdastyrýshylardyń biri. Kásibı fýtbol klýbtarynyń tóreshi-ınspektory bolǵan. 1961 jyly Ázerbaıjan KSR qurama komandasynda oınap, oqýshylar arasynda KSRO chempıony bolǵan. Búkilodaqtyq jasóspirimder arasynda ótken birinshiliktiń kúmis júldegeri. Tomsk qurama komandasyndaǵy úzdik shabýylshylardyń biri bolyp 53 dop soqqan. KSRO kýbogy men birinshilikterinde 68 dop soǵyp, Reseıdiń eń úzdik tóreshiler qataryna engen. «Dene tárbıesiniń úzdigi» ataǵyna ıe bolǵan.

68 jyl buryn (1946) «Embavedoıl» munaı óńdeý kompanııasynyń bas dırektory, ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor, «Ekologııa» Ulttyq akademııasynyń korrespondent múshesi, Halyqaralyq ekologııa jáne tirshilik áreketiniń qaýipsizdigi ǵylymy akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti jer qoınaýyn barlaýshysy, Maqat aýdanynyń qurmetti azamaty ShERDABAEV Maǵaýııa Tájiǵarauly dúnıege keldi.

Atyraý oblysy Maqat aýdany Dossor aýylynda týǵan. Jambyl gıdromelıoratıv-qurylys ınstıtýtyn, Ivan Gýbkın atyndaǵy Máskeý munaı hımııalyq jáne gaz ónerkásip ınstıtýtyn, Qazaq akademııalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1981-1984 jyldary - «Embimunaı» birlestigi Munaı óńdeý jumystary Kaspıı mańy basqarmasynyń bas mamany. 1984-1991 jyldary - «Embimunaı» óndiristik birlestigi partııalyq komıtetiniń hatshysy, bas dırektordyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 1991 jyldyń qazanynan bastap isteıdi.

1996 jyldan - Atyraý munaı-gaz ınstıtýtynyń Ekonomıka kafedrasynyń meńgerýshisi, aǵa oqytýshysy. 1999 jyldyń qazanynan Atyraý oblystyq máslıhatynyń depýtaty boldy. 2005 jyldan - Birikken Ulttar Uıymynyń Azııa jáne Tynyq muhıty óńirine arnalǵan Ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııasyndaǵy (ESKATO) Jalyqaralyq ekologııa jáne tirshilik áreketiniń qaýipsizdigi ǵylymy akademııasynyń ókili.

120-ǵa jýyq ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

«Qurmet» ordenimen, Halyqaralyq ekologııa jáne tirshilik áreketiniń qaýipsizdigi ǵylymy akademııasynyń ordenimen, medalmen marapattalǵan.

31 jyl buryn (1981) onsaıysshy, sport sheberi, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi KARPOV Dmıtrıı Vasılevıch dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Bapkeri - V.B.Karpov. 2001-2007 jyldardaǵy Qazaqstan chempıonatynyń jeńimpazy. Azııa oıyndarynyń (2002, Pýsan, Ońtústik Koreıa) jáne 2 márte álem chempıonatynyń qola júldegeri (2003, Parıj, Frantsııa, 2007, Osako, Japonııa). Olımpıalyq oıyndardyń qola júldegeri (2004, Afıny, Grekııa).

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

61 jyl buryn (1951) Qostanaı oblysy Meńdiqara aýdanynyń ákimi DENING Nıkolaı ıAkovlevıch dúnıege keldi.

Soltúst ik Qazaqstan oblysy Lenın aýdany Tonkoshýrovka aýylynda týǵan. Tselınograd aýylsharýashylyq ınstıtýtynyń ekonomıkalyq fakýltetin bitirgen (1972).

Atalǵan qyzmetinde - 2012 jyldyń aqpanynan.

«Qurmet», ІІІ dárejeli «Barys» ordenderimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Parlamentine 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy» medaldarymen marapattalǵan.

66 jyl buryn QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi KENJIN Tólesh Áýkebaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan.

1970-1975 jyldary Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń tolyq kýrsyn tyńdady (syrttaı oqý bólimi).Eńbek jolyn 1961 jyly bastady. 1961-1965 jj. - QKǴZI laboranty. 1965-1968 jj. - Keńes Armııasy qatarynda qyzmet ótkergen. 1968-1971 jj. - № 35 shahta, MShMB hronometrajshy, jerasty elektr slesarlarynyń brıgadıri. 1971-1973 jj. - «Severnaıa» shahtasynyń jerasty elektr slesary, komsomol uıymynyń hatshysy. 1973-1977 jj. - «Shahtınsk» shahtasy dırektorynyń kómekshisi, shahta partııa komıtetiniń hatshysy, aýysym basshysy, tehnıkalyq keshen sheberi. 1977-1979 jj. - «Tselınogradelevatormelstroı» Qaraǵandy JMK jabdyqtaý bóliminiń bastyǵy. 1979-1981 jj. - «Saran» shahtasy dırektorynyń orynbasary.
1981 -1989 jj. - lıker-araq zaýytynyń daıyn ónim ekspedıtory.
1989-1993 jj. - kommertsııalyq qurymdarda jumys istedi. 2004 jyldan bastap QKHP OK hatshysy.

2012 jylǵy qańtardan bastap - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, QR QKHP partııalyq tizimi boıynsha saılanǵan.

64 jyl buryn (1948) Almaty oblysy Energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń bastyǵy BEKTURSYNOV Yzǵarbek dúnıege keldi.

38 jyl buryn (1974) Astana qalasy ákimi apparatynyń jetekshisi MURZALINOV Janbolat dúnıege keldi.