22 qazan. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Halyqaralyq kekesh adamdar kúni

Ataýly kún 1995 jyly qurylǵan Halyqaralyq kekeshtenetin adamdar qaýymdastyǵynyń qoldaýymen dúnıege keldi. Onyń basty maqsaty — tutyǵatyndardyń máselesine qoǵam nazaryn aýdaryp, olardyń ómirlik qıyndyqtaryna túsinistikpen qaraýǵa úndeý. Bul kúni aqparattyq jáne túrli áleýmettik is-sharalar ótkiziledi.

Fehner kúni

Bul kún nemis ǵalymy Gýstav Teodor Fehnerdiń qurmetine belgilengen. Ol — alǵashqy eksperımenttik psıhologtardyń biri ári psıhofızıkanyń negizin qalaýshy. Búginde Fehner kúni psıhofızıka salasyndaǵy mamandardyń kásibı merekesi retinde atalyp ótedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1915 jyly Semeı temirjol vokzaly ashyldy. Sol jyly Novonıkolaevskiden alǵash poıyz kelip, vokzal óz jumysyn bastady. Sodan beri ol mıllıondaǵan jolaýshyǵa qyzmet kórsetken.

1993 jyly Mońǵolııanyń Ulan-Batyr qalasynda Qazaqstan men Mońǵolııa arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyq týraly shartqa qol qoıyldy. Qujatta taraptar egemendik pen aýmaqtyq tutastyqty qurmetteý, ishki isterge aralaspaý, daýlardy beıbit jolmen sheshý jáne halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn saqtaý jónindegi mindettemelerin bekitti.

2003 jyly Qazaqstannyń jetekshi ǵalymdarynyń bastamasymen «QR Ulttyq ǵylym akademııasy» qoǵamdyq birlestigin qurý týraly usynys Prezıdent Jarlyǵymen maquldandy. Quryltaı sezinde birlestiktiń jarǵysy qabyldanyp, akademık Murat Jurynov akademııa prezıdenti bolyp saılandy.

2004 jyly Saýd Arabııasynyń astanasy Er-Rııadta «Názir Tórequlov — KSRO-nyń Saýd Arabııasy Koroldigindegi ókiletti ókili» atty kitap arab tilinde jaryq kórdi. Eńbekke Názir Tórequlovtyń kúndelikteri, hattary men esepteri engen. Ol 1928-1932 jyldary Saýd Arabııasynda KSRO-nyń dıplomatııalyq ókili ári bas konsýly, al 1932-1936 jyldary Keńes Odaǵynyń tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin atqarǵan.

2010 jyly «Qazposhta» AQ Eýropanyń ulttyq poshta operatorlary qaýymdastyǵy — PostEurop quramyna kirdi. Bul Qazaqstannyń poshta qyzmetterin Eýropa naryǵyna shyǵarýǵa jáne halyqaralyq poshta almasýdy damytýǵa jol ashty.

2010 jyly elorda turǵyndaryna Qazaqstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne Ózbekstanda arheologııalyq qazba júrgizip júrgen Germanııa arheologııa ınstıtýtynyń fotokórmesi usynyldy. Kórmede Batys Qazaqstan oblysyndaǵy «Qyryqoba II» qorymynan tabylǵan jádigerler alǵash ret kópshilik nazaryna usynyldy.

2014 jyly Astana AQSh-taǵy Intellektýaldy qaýymdastyqtar forýmy jyl saıyn jasaıtyn álemniń 21 aqyldy qalasy tizimine endi. Tizimge AQSh-tyń bes, Avstralııa men Taıvannyń tórt, Kanadanyń úsh qalasy jáne Brazılııa, Japonııa, Kenııa men Jańa Zelandııanyń bir-bir qalasy kirdi. Qazaqstan qalasy bul tizimge alǵash ret qosyldy.

2017 jyly Polsha poshta qyzmeti EXPO-2017 kórmesine arnalǵan poshta markasyn shyǵardy. Markanyń taralymy 120 myń dana boldy. Onda qazirgi Qazaqstannyń sımvoly — «Báıterek» monýmenti beınelengen. Bul bastama Polsha men Qazaqstan arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqtyń belgisine aınaldy.

2018 jyly qazaqstandyq komanda AQSh-ta ótken NASA Space Apps Challenge baıqaýynda birinshi oryn aldy. Olar janartaýlar men asteroıdtar týraly derekterdi taldaýǵa arnalǵan jobasyn usynyp, «Jabdyqty úzdik paıdalaný» (The Best Use of Hardware) atalymynda jeńiske jetti.

NASA Space Apps Challenge — ǵarysh pen Jerdi zertteýge arnalǵan halyqaralyq baıqaý. Sol jyly oǵan AQSh, Qytaı, Úndistandy qosa alǵanda, 70-ke jýyq elden 25 myń adam qatysty.

2019 jyly rejısser Ramazan Halıollanyń «Dombyra» qysqametrajdy fılmi Nıý-Delıde ótken Delhi Shorts halyqaralyq qysqametrajdy fılmder festıvaliniń 8-basylymynda «Úzdik fılm» júldesin jeńip aldy.

2021 jyly elordanyń Botanıkalyq baǵynda júrek donorlaryn eske alýǵa arnalǵan ınstallıatsııa ashyldy. Onyń avtory — qazaqstandyq músinshi Edýard Kazarıan. Uıymdastyrýshylar bul týyndyny júrek donorlary men olardyń jaqyndaryna degen sheksiz alǵystyń sımvoly dep atady.

«Syı» dep atalatyn ınstallıatsııanyń ashylýyna júregi transplantatsııalanǵan Gúlmıra Smaılova qatysty. Ol dárigerlerge jáne donorlardyń týystaryna ómir súrýge ekinshi múmkindik syılaǵany úshin alǵys bildirdi.

2021 jyly Qazaqstan Túrkııanyń Ystanbul qalasynda ótken Túrki keńesiniń «Negizi qalanǵan ótken shaq, berik bolashaq» atty medıaforýmyna qatysty. Jıynda kınoındýstrııa men BAQ salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý, sondaı-aq áleýmettik jelilerdegi jalǵan aqparatpen birlesip kúresý máseleleri talqylandy.

Forýmǵa Túrki keńesine múshe Qazaqstan, Túrkııa, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstannan, baqylaýshy el Majarstannan, sondaı-aq Túrikmenstannan 350-den astam adam qatysty. Olardyń qatarynda jetekshi BAQ ókilderi, ǵalymdar, mádenıet jáne kıno qaıratkerleri, memlekettik qyzmetkerler, tanymal blogerler men kommýnıkatsııa fakýltetteriniń stýdentteri boldy.

2023 jyly Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDSU) bas dırektory Tedros Gebreıesýs alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarııalyq kómekke arnalǵan jahandyq konferentsııaǵa qatysý úshin Qazaqstanǵa keldi. Sondaı-aq ol Astanada ótken júgirý jarysyna qatysyp, qazaqstandyqtardy zııandy ádetterden bas tartýǵa, alkogol ishpeýge jáne belsendi ómir saltyn ustanýǵa shaqyrdy.

2024 jyly QR Týrızm jáne sport mınıstrliginiń Oıyn bıznesin jáne lotereıany retteý komıteti azamattarmen jedel baılanys ornatý úshin onlaın-qabyldaý bólmesin iske qosty.

Servıs arqyly elektrondy ótinish berip, komıtet basshylyǵynyń qabyldaýyna jazylýǵa bolady. Bul bastama azamattardyń ótinishterin qaraý jumysyn ashyq ári jedel júrgizýge jáne ózara baılanysty jaqsartýǵa baǵyttalǵan.

2025 jyly Ulytaý turǵyndary alǵash ret óńirden shyqpaı-aq joǵary tehnologııaly kardıohırýrgııalyq kómek alý múmkindigine ıe boldy. «Jezqazǵan» medıtsınalyq ortalyǵynda júrektiń kenet toqtap qalýynyń aldyn alatyn kardıoverter-defıbrıllıatorlardy ımplantatsııalaý otalary jasala bastady. Bul jańalyq Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, Áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qorynyń jáne «Qazaqmys» korporatsııasy» JShS-nyń qoldaýymen júzege asty. Osylaısha «Jezqazǵan» medıtsınalyq ortalyǵynda joǵary tehnologııaly medıtsınalyq kómek alǵash ret kórsetildi.