22 qarasha. Kazinform kúntizbesi. Jylnama
Kazinform oqyrman nazaryna 22 qarashaǵa arnalǵan ataýly kúnder men este qalar oqıǵalar kúntizbesin usynady.
ATAÝLY KÚNDER
1997 jyly Almatyda Qazaqstan dárigerleriniń birinshi sezi ótti. Sezdiń ashylýynda Birikken Ulttar Uıymynyń Qazaqstandaǵy turaqty ókili Gerbert Berstok búkil densaýlyq saqtaý júıesi patsıentke baǵyttalýy kerek jáne reformalar dárigerlerge de, qoǵamǵa da paıda ákelýi kerek ekenin atap ótti. Dárigerler nashaqorlyqqa qarsy kúres jáne Qazaqstandaǵy túsik jasatýdy azaıtý saıasaty týraly qujattardy qabyldady.
1998 jyly aqyn Hamıt Erǵalıev Almatyda turǵan úıdiń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy.
Hamıt Erǵalıev (1916-1997) Qazan tóńkerisine deıingi qazaqtardyń ómiri, soǵys kezindegi tyldaǵy adamdardyń erlik eńbegi, soǵystan keıingi eńbek jáne basqa da taqyryptar boıynsha 30-dan astam poezııa kitaptarynyń avtory boldy. Ol sondaı-aq shetel shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdardy. Onyń aýdarma shyǵarmalarynyń qatarynda Djordj Baıron, Nıkolaı Nekrasov, Álisher Naýoı, Nızamı, Sofokl, Nazım Hıkmet, Pablo Nerýda, Ýılıam Shekspır, qyrǵyz eposy «Manas», qaraqalpaq eposy «Qyryq qyz» jáne basqalary bar.
2011 jyly Qaraǵandyda qala ortalyǵyndaǵy attas alańda jańa Táýelsizdik monýmenti ornatyldy. Eskertkishtiń bıiktigi 47 metr, salmaǵy 16 tonna. Tabıǵı aq granıtpen qaptalǵan stela sharǵa qonǵan búrkit pen Táýelsizdiktiń sımvoly bolyp tabylatyn kúnmen táj bezendirilgen. Stelanyń tórt buryshynda tulparlar ornalasqan. Qanattarynyń arasyna medalondar ornatylǵan, al stela qasbetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Eltańbasy jáne Memleket basshysynyń táýelsizdik týraly sózi beınelengen.
2012 jyly Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń (HKB) 161 múshe memleket ókilderiniń jasyryn daýys berýinen keıin Qazaqstannyń Astana qalasy Belgııanyń Lej qalasyn basyp ozyp, EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý orny retinde tańdaldy.
Astanadaǵy EKSPO-2017 Ortalyq Azııa jáne TMD elderinde ótken alǵashqy halyqaralyq kórme boldy.
2014 jyly Qazaqstanda óndirilgen alǵashqy júk teplovozy Túrikmenstannyń astanasy Ashhabadqa eksporttaldy. Bul jabdyq tek Qazaqstan temir joldarynda ǵana emes, sonymen qatar Tájikstan, Qyrǵyzstan, Ýkraına temir joldarynda jáne Reseı men Estonııadaǵy ártúrli synaqtar kezinde de tańǵajaıyp nátıjeler kórsetti.
2016 jyly Astanada «Made in Kazakhstan» brend basqarý agenttigi quryldy, ol 100 jańa «Halyk Markasy» brendin qurý jobasyn bastady. Jobaǵa tanymal sýretshiler, sportshylar jáne parlament depýtattary qatysty. 100 jańa qazaqstandyq brend tamaq, jıhaz, úı ıntereri, kıim jáne aıaq kıim sııaqty sanattar boıynsha usynyldy.
2016 jyly Mańǵystaý oblysynyń turǵyny XII-XIII ǵasyrlarǵa jatatyn altyn monetalardyń qazynasyn tapty. Bul qazyna Horezmshahtar Ala ad-Dın Tekesh pen Muhammed ıbn Tekeshtiń Anýshtegın áýletine tıesili bolýy múmkin. Mańǵystaýlyq arheolog jáne tarıhshy Andreı Astafev monetalardyń soǵylǵan jeri Mańǵyshlaq qalasy bolǵan dep boljady.
2017 jyly Kókshetaýlyq Borıs Nuǵmanov Seýlde ótken gırıa kóterýden álem chempıonatynda ardagerler arasynda 70-74 jas aralyǵyndaǵylar arasynda baq synasyp, absolıýtti álem chempıony atandy. Ol óziniń erekshe jarysynda, uzyn tsıkldi serpe kóterýde, planetanyń eń úzdik sportshysy atandy. Koreıa túbegine 34 elden 500-den astam sportshy keldi.
2018 jyly tanymal qazaqstandyq hımık Zulqaıyr Mansýrovqa ıÝNESKO-nyń «Nanoǵylym men nanotehnologııany damytýǵa qosqan úlesi úshin» medali tabystaldy. Marapattaý rásimi uıymnyń Parıjdegi shtab-páterinde ótti.
Medaldy ıÝNESKO-nyń Bas dırektory 2010 jyly taǵaıyndady jáne jyl saıyn belgilengen salalarda álemdik ǵylymnyń damýyna eleýli úles qosqan kórnekti ǵalymdar men uıymdarǵa beriledi. Naqtyraq aıtqanda, qazaqstandyq ǵalymǵa «nanokómirtekti materıaldardy óndirý tehnologııalaryn ázirleýge jáne kómirtekti nanotútiksheler men grafenderdi janý rejıminde sıntezdeýge qosqan úlesi úshin» medali tabystaldy.
2019 jyly qazaqstandyq rejısser Ádiljan Erjanov 13-shi Azııa-Tynyq muhıty ekran syılyǵyn jeńip aldy. Azııalyq «Oskar» syılyǵy «Qara, qara, adam» fılmi úshin «Úzdik rejısser» nomınatsııasynda qazaqstandyq rejısserge berildi.
Azııa-Tynyq muhıty aımaǵy elderinen jıyrma segiz fılm Azııa-Tynyq muhıty ekran syılyǵyna usynyldy.
2020 jyly qazaqstandyq «Tomırıs» fılmi Dúnıejúzilik kaskaderler akademııasynyń (AQSh) «Taýrýs» syılyǵyn jeńip aldy. Elimizdiń tarıhynda alǵash ret qazaqstandyq fılm «Sheteldik fılmdegi trıýkterdi úılestirý» sanatynda úzdik dep tanyldy.
2021 jyly Qazaqstan, Bangladesh, Brazılııa, Mavrıtanııa, Mozambık, Nıgerııa, Pákistan, Saýd Arabııasy jáne Fınlıandııadan kelgen jıyrma áskerı qyzmetshi Birikken Ulttar Uıymynyń Azamattyq qorǵaý kýrsynan (UNPOCC) halyqaralyq sertıfıkattar aldy. Qatysýshylar beıbitshilikti qoldaý operatsııalary kezinde beıbit turǵyndardy qorǵaý boıynsha Birikken Ulttar Uıymynyń negizgi qaǵıdalarymen, qundylyqtarymen jáne quzyretterimen tanystyryldy. Genderlik máselelerge, minez-qulyq kodeksine jáne adam qaýipsizdigine, sonyń ishinde COVID-19 týraly habardarlyqty arttyrý rásimderine erekshe nazar aýdaryldy.
2021 jyly AQSh-taǵy Garvard ýnıversıtetiniń tarıhshysy Nurlan Kenjeahmet Óskemen qalasynyń ejelgi ataýyna qatysty qundy qujattardy tapty.
Onyń aıtýynsha, Óskemen 1757 jylǵa deıin Keńgir-Týra dep atalǵan. Bul týraly qytaı ǵalymy Tan Tsısıań qurastyrǵan «Qytaıdyń tarıhı atlasynyń» VIII tomynda, sondaı-aq 1769 jyly Ertis ózeniniń jaǵasynda, Keńgir-Týrada salynǵan «Tsıanlýn Neıfýıýtý» («Tsıanlýn patshanyń orda kartasy») kartasynda aıtylǵan.
2023 jyly Ózbekstannyń Tashkent qalasynda ótken 2023 jylǵy jasóspirimder arasyndaǵy dzıýdodan Azııa chempıonatynda jas qazaqstandyqtar 11 medal jeńip aldy, onyń ishinde Talǵat Orynbasar, Janarıs Rahmetqalı, Ádilet Almat, Nurjan Bısenov jáne Nuralym Sársenbek bes altyn medal jeńip aldy.
2024 jyly Qazaqstan Ulttyq banki «Qazaqstan meshitteri men soborlary» serııasynan ASTANA QALASYNYŃ BAS MESHITI kollektsııalyq monetalaryn jáne «Sıqyrly rámizder» serııasynan FATIMA QOLY kollektsııalyq monetalaryn shyǵardy. ASTANA QALASYNYŃ BAS MESHITI monetasy «Qazaqstan meshitteri men soborlary» serııasyn jalǵastyrady. Moneta 2022 jyly esigin ashqan Astana ortalyq meshitine arnalǵan. Meshit Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy eń úlken meshit bolyp tabylady. Monetanyń dızaınynda Astana ortalyq meshitiniń stıldendirilgen beınesi jáne musylman sálemdesýin bildiretin arab jazýy bar.
FATIMA QOLY (Fatıma qoly) monetasy «Sıqyrly rámizder» serııasyndaǵy altynshy moneta. Monetanyń dızaıny kóptegen elderdiń mádenıetinde belgili ashyq alaqan pishinindegi qorǵanysh tumardyń stıldendirilgen oıý-órnek beınesine negizdelgen.
2024 jyly halyqaralyq jáne ulttyq avtomobıl joldaryna «KAZ» jáne «KZ» ındeksteri qosyldy. «KAZ» ındeksi birneshe aımaq arqyly ótetin 23 avtomobıl jolyna taǵaıyndalady. «KZ» ındeksi bir aımaqta ornalasqan 88 ulttyq avtomobıl joly úshin qoldanylady. Halyqaralyq standarttaý uıymynyń ISO 3166-2 standartyna sáıkes, «KAZ» jáne «KZ» geokodtary resmı túrde Qazaqstan Respýblıkasyn belgileıdi. Bul kodtar ınternet domenderinde, úkimettik qujattarda, esep berý qujattamasynda jáne kólik quraldarynyń nómirlik belgilerinde keńinen qoldanylady. Olar el ishinde de, shetelde de tanymal. Osyǵan baılanysty Qazaqstan halyqaralyq jáne ulttyq avtomobıl joldary úshin «KAZ» jáne «KZ» ındeksterin bekitti.
2025 jyly Astanada Silk Way Star halyqaralyq mýzykalyq baıqaýynyń grand-fınaly ótti. Fınalǵa jeti oryndaýshy qatysty, Dımash Qudaıbergen arnaıy qonaq retinde qatysty. 2025 jylǵy jeńimpaz Mońǵolııadan kelgen talantty ánshi Mıshel Djozef boldy.