22 bólme, 28 kúmbez: Kórkembaı meshitiniń tarıhy
AQTAÝ. KAZINFORM – Mańǵystaý tabıǵatynyń qaıtalanbas landshaftary tarıhı-mádenı mura nysandarymen astasyp jatyr. Sonyń biri – «Qyzylsaı» memlekettik tabıǵı parkiniń quramyndaǵy «Manashy» memlekettik tabıǵı qaýmaly aýmaǵynda ornalasqan Kórkembaı ahýn meshiti. Kóne ǵımarat óńirdiń dinı-aǵartýshylyq dástúrinen syr shertetin tarıhı nysandardyń biri.
«Manashy» qaýmaly aýmaǵynda Kórkembaı meshitinen bólek Qyzyltas qorǵany men Sısem-Ata qorymy da ornalasqan. Atalǵan nysandardyń barlyǵy Mańǵystaý oblysynyń jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń memlekettik tizimine engizilgen.
22 bólmeli, 28 kúmbezdi meshit
Mańǵystaý oblystyq tarıhı-mádenı qoryǵynyń málimetinshe, Kórkembaı ahýn meshiti Beıneý aýylynan shamamen 40 shaqyrym ońtústik-batysqa qaraı ornalasqan. Tarıhı derekterge súıensek, ol XIX ǵasyrda salynǵan Mańǵystaýdaǵy iri sáýlet nysandarynyń biri.
Meshit jergilikti aýqatty azamat Aqbota Jemeneıdiń tapsyrysymen boı kótergen. Ǵımarattyń jospary tik tórtburyshty, 22 bólmeden turady. Qam kesekten turǵyzylǵan qabyrǵalary syrtynan áktastarmen qaptalǵan, al ishki qabyrǵalary sylanǵan. Meshittiń tóbesine 28 kúmbez ornatylǵan.
Ǵımarattyń ortasynda tórt úlken zal ornalasqan. Olardyń kúmbezderi sharshy negizdi baǵandarǵa súıenedi. Qabyrǵalary men qasbetiniń buryshtarynda sándik jalpaq baǵandar salynǵan. Esikteri negizinen shyǵys jáne batys qasbetterinde ornalasqan, al qabyrǵalarynda tereze oıyqtary bar.
Meshittiń mańynda úsh qudyq bolǵan. Buryn olardyń birinen tuşy sý alynǵan, qalǵan ekeýi mal sýarýǵa paıdalanylǵan. Qazir úsh qudyqtyń ekeýiniń sýy ishýge jaramdy, biriniń sýy aşy.
Meshit – bilim ordasy bolǵan
Kórkembaı meshitiniń tarıhı mańyzy onyń sáýletimen ǵana shektelmeıdi. Kónekózderdiń aıtýynsha, bul jerde dinı bilim berilip, el balalary musylmanshylyq negizderin úırengen.
Tarıhı málimetter boıynsha, meshit 1928 jylǵa deıin bilim ordasy qyzmetin atqarǵan. Munda elge belgili ahýndar men ıshandar dáris bergen. Olardyń qatarynda Abdolla haziret, Sháýdir ıshan, Qaraqalpaq Mátkárim sııaqty dinı ustazdar bolǵany aıtylady.
Meshit Kórkembaı ahýnnyń esimimen baılanysty. Bekturlyuly Kórkembaı el arasynda dinı bilimdi, ımandylyqty nasıhattaǵan tulǵa retinde tanylǵan. Alaıda keńestik kezeńdegi qýǵyn-súrgin onyń aǵartýshylyq qyzmetine de áser etti.
1928 jyldan keıin meshit jabylyp, ondaǵy ustazdar tarap ketken. Kórkembaı ahýnnyń ózi Tájikstanǵa qonys aýdarǵan. Onyń naqty qaı jyly qaıtys bolǵany jáne qaı jerde jerlengeni týraly tolyq málimet saqtalmaǵan.
Tarıhı murany saqtaý – urpaqqa amanat
Kórkembaı meshiti 1991 jyly qaıta jóndeýden ótken. Qabyrǵalary men qulaǵan kúmbezderiniń bólikteri qalpyna keltirilip, meshit aýmaǵyna jalpaq tastardan tsement-qum qospasy negizinde qorshaý turǵyzylǵan.
Búginde Kórkembaı meshiti Mańǵystaýdyń dinı-aǵartýshylyq tarıhymen tyǵyz baılanysty tarıhı nysan retinde erekshelenedi. Onyń sáýlettik qurylymy XIX ǵasyrdaǵy jergilikti qurylys dástúriniń ózindik úlgisin kórsetse, meshitte júrgizilgen bilim berý jumystary óńirdegi rýhanı-aǵartýshylyq ortanyń qalyptasqanyn ańǵartady.
Tabıǵaty men tarıhy astasqan «Manashy» qaýmaly búginde Mańǵystaýdyń ótkeni men búginin baılanystyratyn mańyzdy aýmaqtardyń biri. Mundaǵy árbir eskertkish óńirdiń tarıhynan syr shertse, Kórkembaı ahýn meshiti – ǵasyrlar boıy qalyptasqan dinı bilim men aǵartýshylyq dástúrdiń ózindik belgisi.
Buǵan deıin, Mańǵystaýdyń jartasty meshitteri ıÝNESKO-nyń Dúnıejúzilik muralar tizimine engen bolatyn.
