2100 jylǵa qaraı muzdyqtardyń 85%-y joıylýy múmkin – Ortalyq Azııa elderi ortaq áreketke kóshti
ASTANA. KAZINFORM – Ortalyq Azııa elderi krıosfera máseleleri boıynsha óńirlik yntymaqtastyqty kúsheıtip jatyr.
Sarapshylardyń málimetinshe, aımaqta muzdyqtardyń erýi jedeldep keledi. Eger parnıktik gazdar shyǵaryndylary joǵary deńgeıde saqtalsa (SSP5-8.5 stsenarııi), 2100 jylǵa qaraı óńir muzdyqtarynyń kólemi 2020 jylmen salystyrǵanda 85%-ǵa deıin qysqarýy múmkin. Bul sý resýrstaryna túsetin júktemeni arttyryp, ınfraqurylym men halyq úshin táýekelderdi kúsheıtedi. Sonymen qatar muzdyq kólderdiń jarylýy sııaqty qaýipti tabıǵı qubylystar qaýpi arta túsedi. Osyǵan baılanysty úderisterdiń shekaraaralyq sıpatyn eskergen óńir elderi birlesken ári kelisilgen árekettiń mańyzyn atap ótti.
Bul másele Astanada ótken Óńirlik ekologııalyq sammıt (RES-2026) aıasynda uıymdastyrylǵan «Ortalyq Azııa krıosferasy: ǵylymı baǵalaýdan klımat ózgerisine beıimdelý boıynsha birlesken is-qımylǵa deıin» atty sessııada talqylandy. Іs-sharany Almatydaǵy ıÝNESKO-nyń óńirlik keńsesi uıymdastyryp, oǵan QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi, QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi, sondaı-aq GEF–PROON–ıÝNESKO jobasy aıasyndaǵy seriktester qatysty.
Sessııa barysynda ıÝNESKO qoldaýymen ázirlengen krıosfera boıynsha birlesken óńirlik is-qımyl baǵdarlamasyna (JSAP) erekshe nazar aýdaryldy. Qujat muzdyqtardy, qar jamylǵysyn jáne máńgi tońdy baqylaý men zertteý baǵytyndaǵy óńirlik yntymaqtastyqty damytýǵa, sondaı-aq klımat ózgerisine beıimdelý tásilderin úılestirýge baǵyttalǵan.
Almatydaǵy ıÝNESKO óńirlik keńsesiniń dırektory Amır Pırıch ǵylymı baǵalaýdan naqty áreketke kóshý qajettigin atap ótti.
– ıÝNESKO Ortalyq Azııa elderine krıosfera salasynda ǵylymı áleýetti kúsheıtý jáne óńirlik yntymaqtastyqty damytý baǵytynda qoldaý kórsetip keledi. Búgingi basty mindet – ǵylymı qorytyndylardy naqty is-qımylǵa aınaldyrý. Birlesken baǵdarlama osy úderiske negiz bolyp, klımat ózgerisine beıimdelý sharalaryn úılestirýge múmkindik beredi, - dedi ol.
Sessııa qorytyndysy boıynsha Qazaqstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne Ózbekstannyń tabıǵat qorǵaý vedomstvolarynyń basshylary JSAP baǵdarlamasyn iske asyrýdy qoldaıtyn birlesken málimdeme qabyldap, óńirlik yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa daıyn ekenin rastady.
QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar vıtse-mınıstri Nurlan Qurmalaev klımat ózgerisi syn-qaterleri birlesken sheshimdi talap etetinin atap ótti.
– Qazirgi jaǵdaıda birde-bir el bul máselelerdi jeke sheshe almaıdy. Sondyqtan óńirlik yntymaqtastyqtyń mańyzy artyp otyr. Birlesken málimdeme elderdiń kúsh biriktirýge jáne ortaq tásil qalyptastyrýǵa daıyn ekenin kórsetedi, - dedi ol.
Birlesken is-qımyl baǵdarlamasy óńir elderi men seriktesterdiń krıosferany baqylaý jáne saqtaý baǵytyndaǵy jumysyn úılestirýge negiz bolady. Sonymen qatar ol yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn aıqyndap, beıimdelý sharalaryn ilgeriletýge yqpal etedi. Qujat halyqaralyq uıymdar, donorlar jáne jeke sektor tarapynan qarjy tartýǵa da múmkindik beredi.
Aıta keteıik, buǵan deıin óńirlik ekologııalyq sammıtte Kaspıı teńizi máselesi kóterilgenin jazǵanbyz.
