21 tamyz. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Terrorızm qurbandaryn eske alý jáne qasterleý kúni

BUU Bas Assambleıasynyń 2017 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy qararymen úkimetterdiń, jalpy jurtshylyqtyń nazaryn terrorızm qurbandaryn eske alýǵa, terrorızmnen zardap shekkenderge uzaq merzimdi fızıkalyq, psıhologııalyq, áleýmettik jáne qarjylaı kómek kórsetýge aýdarý maqsatynda bekitilgen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1947 jyly burynǵy Semeı polıgonynyń ortalyǵy — Kýrchatov qalasy quryldy. Ol irgesi qalanǵannan SSSR ydyraǵanǵa deıin jabyq qala mártebesinde boldy.

1991 jyly Prezıdent Jarlyǵymen respýblıkada Qazaq SSR Qaýipsizdik keńesi quryldy. Keńestiń negizgi maqsaty — elimizdiń egemendigin, memlekettiligin, ekonomıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý.

1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasy men Italııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy. Qazaqstannyń Italııadaǵy Elshiligi 1996 jyly ashyldy.

1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Halyqaralyq azamattyq avıatsııa uıymyna kirdi.

2000 jyly Almatyda ýkraın halqynyń aqyny Taras Grıgorevıch Shevchenkonyń (1814-1861) eskertkishi ashyldy. Eskertkish salmaǵy 12 tonna, bıiktigi 3,5 metr. Avtory — ýkraın músinshisi Vıtalıı Rojık. Ońtústik astanaǵa ýkraın halqynyń syılyǵy Almaty ákimshiligi men Ýkraın elshiliginiń bastamasymen jasalyndy.

2004 jyly Á.Qasteev murajaıynda «ICOMOS Qazaqstanda» atty jańa qoǵamdyq uıymnyń tusaýkeser rásimi ótti.

ICOMOS maqsaty — álemdegi mádenı muralardyń saqtalýyna kómek kórsetý. Álemde 7 myńǵa jýyq jeke tulǵa men mekeme atalǵan uıymnyń múshesi. Olar óz qyzmetterin 110 elde ornalasqan ulttyq komıtet jelileri arqyly júzege asyrady.

2009 jyly Óskemende «Dala áni» jáne «Kóshpeliler» atty eki jańa kompozıtsııalyq músin ornatyldy. Músinderdiń avtory — qazaqstannyń tanymal dızaıneri Janat Elýbaeva.

«Dala áni» — erekshe kompozıtsııa. Atalmysh músiniń atalý sebebi, ol jerde kishkene ǵana jel soqqan kezde erekshe bir dybys shyǵaratyn kamerton ornalasqan. Birinshi músinniń taıaý mańynda «Kóshpeliler» ornalasqan. Bul shyǵarmalardyń basty ıdeıasy — atamurany nasıhattaý.

2012 jyly Astanada «Qazmedıa ortalyǵy» teleradıokesheni ashyldy. Ol Qazaqstan telearnalarynyń basty tehnologııalyq alańyna aınaldy. «Qazmedıa ortalyǵynda» «Habar», «Habar 24», «Qazaqstan», «balapan», «Qazsport», «Mır memleketaralyq teleradıokompanııasy», «Evrazııa birinshi arnasy», «Qazaq radiosy», «Astana», «Shalkar» radıolary jáne t. b. ornalasqan.

2013 jyly Astanada týrısterdi qalanyń kórikti oryndaryna qydyrtatyn kommertsııalyq reıster iske qosyldy. Saıahatshylarǵa Londondaǵy sekildi eki qabatty avtobýstar qyzmet kórsetedi. Avtobýstar «Hop-on-Hop-off» júıesinde jumys isteıdi, ıaǵnı kúni boıy oǵan qalaǵansha minip-túsýge bolady.

2013 jyly teńgeniń 20 jyldyǵyna oraı quny 50, 500, 5 000 jáne 10 000 teńgelik tórt túrli moneta daıyndaldy.

2014 jyly Qazaqstannyń deneshynyqtyrý mádenıeti men sportyn damytýǵa sińirgen eńbegi úshin London Olımpıadasynyń chempıony Aleksandr Vınokýrov qurmet belgisimen marapattaldy.

2015 jyly Ulytaýda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı «Bulanty shaıqasy» eskertkishi ashyldy. Monýment Bulanty ózeniniń jaǵasynda, qazaq áskeri jońǵarlardy oısyrata jeńgen Úıtas qorymdarynyń janynan boı kóterdi.

2015 jyly «Jańa tolqyn-2015» balalar mýzyka baıqaýynda qazaqstandyq jas daryn ıesi Danelııa Tóleshova «Kórermen kózaıymy» atalymynda jeńiske jetti.

2016 jyly Pavlodarda Orta júzdiń qyzyl tildi shesheni, daryndy qolbasshy Malaısary batyrǵa eskertkish qoıyldy. Ol qazirgi Pavlodar oblysynyń aýmaǵynda dúnıege kelgen. Bógenbaı, Qabanbaı, Raıymbek, Baıan, Naýryzbaı batyrlarmen birge shaıqasqan.

2017 jyly qazaqstandyq aýyr atlet Albert Lınder Qytaıdyń Taıbeıinde ótken 2017 jylǵy jazǵy Ýnıversıadanyń altyn medalin jeńip aldy. Albert qossaıys qorytyndysy boıynsha, 333 kılogramm (148+185) nátıje kórsetip, Ýnıversıadanyń rekordyn ornatty.

2019 jyly Qostanaıda «Regıon-10» atty joǵalǵandardy izdeý resýrsy paıda boldy. www.region10.kz. saıtynda joǵalǵan adamdardy izdeý boıynsha aqparatty bilýge, sondaı-aq ǵalamtorda jıi kezdesetin jalǵan aqparattardy ajyratýǵa bolady. Saıtty jasaýshylar — ıAna Malıar, Tatıana Mılehına jáne Irına Karpenko esimdi eriktiler. Olar «Qyzyl jarty Aı» jáne «GRIN» ÚEU-nyń qoldaýymen alǵashqy kómek kórsetý, izdestirýdi uıymdastyrý jáne joǵalǵan adamdardy izdeý kezinde qajetti bastapqy áreketterdi júrgizýde arnaıy daıyndyqtan ótken.

2019 jyly elordada Ortalyq Azııa memleketteriniń syrtqy ister mınıstrleri men AQSh Memlekettik hatshysy orynbasarynyń qatysýymen «S5+1» formatynda joǵary deńgeıdegi kezdesý ótti. «S5+1» formaty — óńirdiń turaqty damýy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýde mańyzdy qural.

2020 jyly tanymal teatr rejısseri, akter, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Memlekettik akademııalyq mýzykalyq-drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi Talǵat Temenov «Dostastyq juldyzdary» Memleketaralyq syılyǵymen marapattaldy.

2021 jyly Astana qalasynyń júrek aýrýlary ortalyǵynda álemdegi eń kishkentaı elektrokardıostımýlıatordy ornatý boıynsha TMD-daǵy alǵashqy ota jasaldy. Tájirıbeli kardıohırýrgter týa bitken júrek aqaýy bar 14 jasar balaǵa operatsııa jasady.

2023 jyly sapar aıasynda Qasym-Jomart Toqaev VKP Ortalyq Komıtetiniń Bas hatshysy Ngýen Fý Chongpen kezdesti, Prezıdent Vo Van Thyongpen, premer-mınıstr Fam Mın Chınmen jáne Ulttyq Assambleıa tóraǵasy Výong Dın Hıýemen kelissózder júrgizdi, sonymen qatar Baknın jáne Haızyong provıntsııalaryndaǵy birqatar ekonomıkalyq jáne mádenı nysandardy aralady.

2024 jyly Dýshanbede Qazaqstan Respýblıkasynyń Tájikstan Respýblıkasyndaǵy Mádenıet kúnderi aıasynda qazaqtyń uly aqyny jáne fılosofy Abaı Qunanbaevtyń bıýstin ashý rásimi ótti. Bıýst Fırdavsı saıabaǵynda ornatyldy. Dýshanbedegi Mádenıet kúnderi aıasynda qazaq fılmderiniń kórsetilimi, kórmeler men kontsertter de ótti.

2024 jyly dástúrli Qaraǵandy jartylaı marafonyna Qaraǵandydan jáne Qazaqstannyń, Qyrǵyzstannyń, Ýkraınanyń, Reseıdiń jáne AQSh-tyń basqa qalalarynan 3192 áýesqoı júgirýshi qatysty. Qaraǵandy oblysynyń dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy birneshe qashyqtyq daıyndady: eń uzyny — 21 km 97,5 m; 10 km — 18 jastan asqandar úshin; 5 km — 15 jastan jáne odan joǵary; 2 km — 9 jastan 14 jasqa deıin; komandalyq estafeta «Ekiden» — 21 km 97,5 m (16 jastan jáne odan joǵary). Jeńimpazdar men júldegerler medaldarmen, baǵaly jáne aqshalaı syılyqtarmen, al qalǵan qatysýshylar estelik medaldarmen marapattaldy.

2025 jyly Bishkekte Qazaq kınosy kúnderi bastaldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qyrǵyzstanǵa sapary aldynda «Ala-Too» kınoteatry óziniń alǵashqy fılmi «Qazaq handyǵy. Altyn taq» tarıhı dramasyn kórsetti jáne «Shoqan Ýálıhanov: Tarıhtyń jarqyn juldyzy» derekti fılminiń tusaýkeserin ótkizdi. Kórermender úshin jańa qazaq fılmderiniń kórsetilimi, jandy shyǵarmashylyq dıalog jáne birlesken jobalarǵa arnalǵan aýqymdy josparlar uıymdastyryldy.

2025 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti Mańǵystaý oblysyndaǵy Aqtaý qalasynyń Bas josparyn bekitti. Bas jospar bolashaq keshendi damýdyń, aýmaqtyq josparlaýdyń jáne qalanyń áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymynyń baǵyttaryn anyqtaıtyn negizgi qala qurylysynyń qujaty. Bas jospar mektepter men mektepke deıingi mekemeler sanyn kóbeıtýdi jáne aýrýhana tósekterin 1600-ge arttyrýdy kózdeıdi. Birinshi kezeńde (2028) bir aýrýhana jáne eki ambýlatorııalyq emhanany qosa alǵanda, úsh memlekettik densaýlyq saqtaý nysanyn salý kózdelgen. Boljamdy kezeńge eki aýrýhana jáne alty ambýlatorııalyq emhanany qosa alǵanda, segiz memlekettik densaýlyq saqtaý nysany kiredi. Aqtaý teńiz portyn damytýǵa jáne Aqtaý teńiz porty aýmaǵynda jańa temirjol jelilerin salýǵa; Baıandy aýylynyń mańynda jańa temirjol keshenin salýǵa, tranzıttik tasymal úshin qala shyǵysynda aınalma jol qurý, sondaı-aq mashına jasaý, munaı-gaz sektoryn, hımııa jáne tamaq ónerkásibin, qurylys ındýstrııasyn damytýǵa erekshe nazar aýdarylady.

2025 jyly Qyrǵyzstannyń Osh qalasynda Qazaqstannyń Bas konsýldyǵy ashyldy. Іs-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Ermuhambet Qonyspaev, Qyrǵyz Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Aseıın Isaev, Qyrǵyzstan Prezıdentiniń Osh oblysyndaǵy ókiletti ókili Elchıbek Jantaev, Osh qalasynyń ákimi Jeńisbek Toqtorbaev, sondaı-aq qyrǵyz qoǵamy men bıznes qaýymdastyǵynyń ókilderi qatysty. Qazaqstan Bas konsýldyǵynyń konsýldyq okrýgine shamamen 3000 qazaqstandyq azamat turatyn Osh, Jalal-Abad jáne Batken oblystary kiredi.

2025 jyly Ózbekstanda Qazaqstannyń muraǵat kúnderi bastaldy. Baǵdarlama aıasynda eki el arasyndaǵy ortaq mádenı jáne tarıhı baılanystardy kórsetetin «Muraǵattyq fotoqujattardaǵy Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy mádenı yntymaqtastyq» atty biregeı kitap-albomnyń tusaýkeseri ótti.