21 mamyr. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Dúnıejúzilik dıalog pen damý jolyndaǵy mádenı áralýandyq kúni

2001 jyly UNESCO uıymy Mádenı áralýandyq jónindegi Barshaǵa ortaq deklaratsııa qabyldandy. Al bir jyldan keıin BUU Bas assambleıasy Búkildúnıejúzilik qarym-qatynas pen damý jolyndaǵy mádenı áralýandylyq kúnin jarııalady.

Bul datanyń basty maqsaty - adamdarǵa óz eliniń ǵana emes, ózge de halyqtardyń ulttyq mádenıeti qanshalyqty ár alýan ekenin túsinýge múmkindik berý. Osy arqyly salt-dástúrlermen jáne ulttyq muralarmen almasýdyń mańyzdylyǵyn túsiný.

Qazaqstanda mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni

Bastapqyda Qazaqstanda Mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni 1998 jyly bekitilip, qyrkúıektiń sońǵy jeksenbisinde atap ótilip keldi.

Biraq 2013 jyly osy kúndi 21 mamyrǵa aýystyrý týraly sheshim qabyldandy. Bul kún Prezıdent jarlyǵyna sáıkes merekelenedi. Qazaqstannyń barsha óner, mádenıet qyzmetkerleri atap ótedi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1940 jyly Qazaqstanda Geologııalyq zertteýler ınstıtýty quryldy. Instıtýttyń negizin qalaǵan ári tuńǵysh dırektory Qanysh Sátpaev. Qazirgi kúni ınstıtýt osy mekemeniń negizin qalaǵan qazaqtyń áıgili ǵalymy, akademık Qanysh Sátpaev esimimen atalady.

1999 jyly qazaq aqyny Muhtar Shahanovqa halyqaralyq «Rýhanııat» syılyǵy berildi.

1999 jyly Batys Qazaqstannan Qara teńiz jaǵalaýyna deıin sozylatyn Kaspıı munaı qubyryn tóseý jumystary bastaldy.

2010 jyly ulttyq avtorlar kitaptaryn nasıhattaý jáne oqyrmandardy tartý maqsatynda «Bir el - bir kitap» jobasynyń aıasynda Juban Moldaǵalıevtiń «Men qazaqpyn» poemasy tańdaldy.

2012 jyly Ózbekstannyń Naýaı oblysy Nurata eldi mekeninde Áıteke bı kesenesi ashyldy. Bul kesene týys ári kórshi eki halyq – qazaq pen ózbek ultynyń baýyrlas, dostyq nıetin ańǵartatyn tatý qatynasynyń belgisi bolyp tanyldy.

2013 jyly Qazaqstanda alǵash ret A.N.Syzǵanov atyndaǵy ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda IV saýsaqtyń proksımaldi falangaaralyq býynyn endoprotezdeý boıynsha ota jasaldy.

2014 jyly Orys tili men mádenıetin damytýǵa, sondaı-aq shetelde otandastardy shoǵyrlandyrý isine qosqan zor úlesi úshin «QazAqparat» halyqaralyq aqparat agenttigi Reseı Federatsııasy Úkimetiniń Qurmet gramotasymen marapattaldy.

Marapattaý rásimi Shanhaıda orys tildi baspasózdiń XVI dúnıejúzilik kongresi aıasynda ótti.

2017 jyly «Barys Arenada» Qazaqstan hokkeı tarıhy zaly ashyldy. Onda Torontodan alǵash ret ákelingen biregeı hokkeı eksponattary, sonyń ishinde 1987 jylǵy Kanada kýbogy da bar.

2019 jyly Marche du Film atty Kann festıvalinde Almaty Film Festival jáne Almaty Film Commission stendi usynylǵan.

Onyń jumysy aıasynda qonaqtar vırtýaldyq shynaıylyq kózildirigimen Almaty jáne Almaty oblysynyń barlyq kórnekti jerlerin kórip, Qazaqstan tabıǵatynyń sulýlyǵyn tamashalady.

Marche du Film – álemdik kınoındýstrııa salasyndaǵy mamandardyń eń iri iskerlik halyqaralyq jınalysy. Oǵan jyl saıyn bir ýaqytta shamamen 110 elden 15 myń qatysýshy jınalady.

2022 jyly Kókshetaý qalasyndaǵy Medıtsına qyzmetkerleri alleıasynda Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysýshylar men pandemııada kásibı boryshyn óteý kezinde mezgilsiz qaza tapqan medıtsına qyzmetkerleriniń qurmetine memorıaldyq keshen ashyldy.

2024 jyly Astanada kún tártibindegi ózekti máselelerdi sheshýge arnalǵan ShYU-nyń eń mańyzdy formattarynyń biri - Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysy ótti. Іs-sharany asha otyryp, Memleket basshysy Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qazirgi tóraǵasy Qazaqstan atynan jáne óz atynan Iran halqy men basshylyǵyna sol eldiń prezıdenti men syrtqy ister mınıstriniń qaıǵyly qazasyna baılanysty kóńil aıtty. Qasym-Jomart Toqaev el bastan keshirgen qıyn kezeńderge qaramastan, Iran men Belarýs ókilderi Astanadaǵy Syrtqy ister mınıstrleri keńesine alǵash ret qatysyp otyrǵanyn atap ótti. ShYU álem halqynyń jartysyna jýyǵy turatyn jáne álemdik JІÓ-niń tórtten bir bóligin jáne álemdik saýdanyń 15%-yn quraıtyn on eýrazııalyq memleketti biriktiredi. Qazaqstan ShYU tóraǵasy retinde Uıymnyń áleýetin odan ári nyǵaıtý úshin bar kúshin saldy.

2024 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti uıymdastyrǵan otyrysta «Prjevalskıı jylqysy» ataýyn ejelgi qazaq ataýlary «Kerqulan» jáne «Kertaǵy» dep ózgertý týraly sheshim qabyldandy. Otyrysqa Zoologııa ınstıtýty, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty jáne Qazaqstan bıoártúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy qatysty. Otyrys qorytyndysy boıynsha «Prjevalskıı jylqysy» – «Kerqulan» jáne «Kertaǵy» degen qazaq ataýlary bar tıisti qujattarǵa túzetýler engizý týraly sheshim qabyldandy.

2024 jyly Túrikmenstan astanasynda Ortalyq Azııa halyqtarynyń tarıhy men mádenıetimen tyǵyz baılanysty uly qazaq kúıshisi jáne kompozıtory Qurmanǵazy Saǵyrbaıulyna eskertkish ashyldy. Eskertkish Túrikmenstannyń halyq aqyny jáne fılosofy Maǵtymquly Pyraǵyǵa arnalǵan Ashhabad saıabaq kesheninde ornatyldy. Saıabaq Ashhabadtyń ońtústik shetinde, Kopetdag taýlarynyń eteginde ornalasqan. Saltanatty rásim kezinde Maǵtymquly ulttyq mýzykalyq-drama teatrynyń dırektory Meqan Jumabaev Shabaz Imanálıevtiń «Qurmanǵazy» poemasyn oqydy, oǵan Qurmanǵazynyń eń tanymal shyǵarmalarynyń biri «Adaı» kúıi qosyldy, ony M.Kýlıeva atyndaǵy Ulttyq konservatorııanyń oqytýshysy jáne Túrikmenstannyń eńbek sińirgen ártisi Osman Gýdjımov oryndady.

2025 jyly Astanadaǵy Saltanat saraıynda bir ýaqytta 25 qalyńdyqqa arnalǵan betashar ótti. Bul tarıhı oqıǵa GINNES rekordtar kitabyna engizildi. GINNES rekordtar kitabynyń resmı ókili Ákejan Shyńǵys mundaı is-sharalar buryn-sońdy Qazaqstanda ótkizilmegenin jáne betasharǵa qatysty eshqandaı jazba tirkelmegenin atap ótti.

2025 jyly Qytaı astanasynda Qazaqstannyń halyq ártisi, kórnekti kompozıtor jáne dırıjer Nurǵısa Tilendıevtiń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan «Álqıssa-Nurǵısa» kontserti ótti. «Otyrar sazy» akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq orkestri Beıjiń turǵyndary men qonaqtaryna Nurǵısa Tilendıevtiń eń úzdik shyǵarmalaryn usyndy. Kontsert «Ata tolǵaýy» shyǵarmasymen bastaldy. Orkestrge Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Dinzýhra Tilendıeva dırıjerlik etti.