2050 jyly Eýropa halqynyń 75 %-yn zeınetkerler quraýy múmkin

Bul qurlyq elderiniń demografııalyq qurylymynda ótken júzjyldyqta oryn alǵan ózgeristerdiń mańyzdylyǵyn EO ishinde halyq sany boıynsha eń iri eldiń biri - Germanııa úlgisinde baqylaýǵa bolady . Rostok qalasyndaǵy demografııalyq ózgeristerdi zertteý jónindegi ortalyq ǵalymdarynyń esepteýleri boıynsha, munda 1910 jyly halyqtyń ortasha jasy 24-ke de jetpegen eken, al endi 2003 jyly osy kórsetkish 40 jas mólsherinen asyp túsken.

2000 jyly eń jasy úlken topty 35-ten bastap 45 jas arasyndaǵy adamdar qurady. Al ótken ǵasyrdyń basynda jańa týǵan náresteler toby sany jaǵynan eń kóbi edi. Jekelegen jas toptaryndaǵy adamdar sany olardyń jasynyń artýyna qaraı azaıyp otyrdy.

Aıta ketken jón, demografııalyq ózgerister birneshe quramdas bólshekterden turady. Birinshiden, bala týý kórsetkishi. Jalpy alǵanda Eýroodaq boıynsha bul bir áıelge 1,5 balany quraıdy. Ádette, halyqtyń tabıǵı ósimin bir áıelge 2,1 bala kórsetkishi ǵana qamtamasyz etpek.

Halyqtyń tabıǵı ósimi turǵyndardyń kóshi-qonyn nazarǵa almaı, týý jáne qaıtys bolý sany týraly derekter negizinde esepteledi. Eýroodaq boıynsha 2003 jyly osy kórsetkish 0,04 paıyzdy qurady. Ǵalymdar 2025 jylǵa qaraı Eýropanyń halyq sany tek qana ımmıgratsııa esebinen birshama ósedi, biraq keıinnen tómendeıdi dep boljaýda.

EO keıbir elderinde búginniń ózinde tabıǵı ósim nóldik belgiden tómen. Olardyń arasynda osy úrdis 1972 jyldan bastap baıqalyp otyrǵan Germanııa kósh bastap keledi. 1993 jyly oǵan Italııa qosyldy, al Eýrokomıssııanyń derekteri boıynsha Avstrııa men Grekııa osyndaı kezeńniń «tabaldyryǵynda» tur.

Eýropadaǵy demografııalyq ózgerister qurlyqtyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq damýyna mańyzdy áserin tıgizetin bolady. 2030 jylǵa qaraı Eýropadaǵy jumysqa qabiletti (15-ten bastap 64 jas aralyǵyndaǵy) turǵyndar sany 2005 jylmen salystyrǵanda 20,8 mıllıon adamǵa azaımaq.

Eýroodaq Eýropadaǵy halyq sanynyń tómendeýiniń áleýmettik jáne ekonomıkalyq saldaryn jumsartýǵa baǵyttalǵan strategııany ázirleýde. Mıgranttar aǵyny - demografııalyq damýdyń úshinshi quramdas bólshegi - búginniń ózinde Eýropadaǵy týýdyń tómendiligin toltyrýǵa septigin tıgizip otyr jáne bolashaqta da asa mańyzdy demografııalyq faktor bolyp qalady. Degenmen, Eýrokomıssııa demografııa problemalary jónindegi 2007 jylǵy jumys qujatynda kóshi-qonnyń budan ári ósýi, EO kóptegen elderiniń kún tártibinde turǵan túıtkildi másele - sheteldikterdiń shoǵyrlaný problemasyn budan ári shıelenistire túsýi múmkin ekendigine alańdap otyr.

Taǵy bir aıta keter jaıt, EO elderi ekonomıkasynyń turaqsyzdaný problemalary týý kórsetkishiniń tómendeýine aıtarlyq dárejede áserin tıgizýde. Búgingi kúni Eýropadaǵy demografııalyq ahýal týýdyń tómen deńgeıimen, ómir súrý uzaqtyǵynyń artýymen jáne álemniń basqa óńirlerimen salystyrǵanda jergilikti turǵyndar sanynyń jalpy qysqarýymen sıpattalady. Bolashaqqa degen boljamdar da qýantarlyqtaı emes.

21-ǵasyrda EO múshe elderdiń bárinde derlik týý kórsetkishi tarıhta buǵan deıin qashan bolsyn tirkelgen kórsetkishten óte tómen. Italııada jáne Ispanııada bala týý bir áıelge shaqqanda 1,2 balaǵa deıin azaıdy, Germanııada bul kórsetkish 1,3 balany, Grekııada - 1,4, Shveıtsarııada - 1,5, Frantsııa men Danııada - 1,7, Irlandııada 2 balany quraıdy. Qazirdiń ózinde 0-15 jas aralyǵyndaǵy top qysqarýda, demek keıinnen Eýropa eńbekke qabiletti jastaǵy halyq sanynyń azaıýy jáne jumys kúshi áleýetiniń tómendeýi perspektıvasyna tap bolady.

Maks Plank, nemis ınstıtýty júrgizgen demografııalyq zertteýlerge sáıkes, dál osy jumyssyzdyqtyń ósýi týý úrdisiniń tómendeýine áserin tıgizedi. Máselen, jumyssyzdyq deńgeıi bir paıyzǵa ósken jaǵdaıda, týý kórsetkishi shamamen onnan eki paıyzǵa tómendemek.

Eýropanyń jaqynda ótkizgen tájirıbesi ekonomıkanyń mıgratsııa, otbasyn qurý jáne bala týý esebinen demografııalyq úrdisterdi belsendendire túsetindigin kórsetti. Mysaly, Ispanııada 2000 jyldardyń basynda Latyn Amerıkasy tarabynan oryn alǵan ımmıgratsııa tolqyny týý kórsetkishiniń shamamen elý paıyzǵa ósýine ákelip soqtyrdy. Otbasyn qurýǵa baılanysty ahýal da osyǵan uqsas boldy.

Eýrostattyń derekteri boıynsha kúrdeli demografııalyq problemalarǵa tap bolǵan elder qatarynda ekonomıkalyq áleýeti edáýir joǵary Germanııa da bar. Boljaýlar boıynsha 2060 jylǵa qaraı bul eldegi halyq sany 82 mıllıonnan 70 mıllıon adamǵa deıin qysqarady. 65 jastan joǵary adamdar paıyzy 20 paıyzdan 33 paıyzǵa deıin ósetin bolady . Halyq sany azaıatyn basqa elder qataryna Polsha (38 mıllıonnan 31 mıllıon adamǵa deıin, 65 jastan asqan adamdar paıyzynyń ósýi 14 paıyzdan 36 paıyzǵa deıin), Rýmynııa (21 mıllıonnan 16 mıllıonǵa deıin), Vengrııa (10 mıllıonnan 8 mıllıonǵa deıin) jáne Cheh Respýblıkasy (10 mıllıonnan 9 mıllıonǵa deıin) jatady. Búgingi kúni Eýropalyq odaqta shamamen 500 mıllıon adam tirshilik keshýde. Eýrostattyń derekteri boıynsha uzaq merzimdi perspektıvada kelesi 30 jylda jergilikti halyq sany 30 myńǵa azaıady jáne kóshi-qon 40 myńǵa jetedi dep kútilýde.

Boljanyp otyrǵan demografııalyq ózgerister bolashaqtaǵy jas qurylymyna asa qatty áserin tıgizedi. Eýropadaǵy eńbekke qabiletti halyq sany 2050 jylǵa qaraı úshten bir bólikke qysqarmaq, al ekonomıkalyq turǵydan alǵanda belsendi halyq sany eki esege azaıady. Bir aıtarlyǵy, halyqaralyq mıgratsııa bolmaǵan jaǵdaıda tómendeý budan da kóp bolar edi. Ekinshi jaǵynan alǵanda ómir súrý uzaqtyǵy artýy nátıjesinde 65 jastan joǵary topqa jatatyn adamdar sany eki esege ósti. Tipti Batys jáne Ortalyq Eýropa úshin demografııalyq úderisti jas býyn basym qoǵamnan qart adamdar basym kópshilikti quraıtyn qoǵamǵa aýysý retinde de sıpattaýǵa bolady.

Qazirgi ýaqytta eńbekke qabiletti 100 eýropalyqqa 25 zeınetkerden keledi. 30 jyldan keıin bul birdiń ekige qatynasyndaı bolady. Eger ekonomıkalyq belsendilik baǵdary ózgermegen jaǵdaıda 2050 jylǵa qaraı ár 100 adamnyń 75 zeınetkerdi kútip-ustaýyna týra keledi. Týý kórsetkishiniń kúrt tómendeýi saldarynan Eýropanyń demografııalyq jaǵynan qartaıýy aşy shyndyq. Jáne eń birinshi kezekti bul jergilikti eýropalyqtarǵa qatysty bolyp otyr.

Erlan Qojakeldıev