2050 jylǵa qaraı Qazaqstan halqynyń 75%-dan astamy qalada turýy múmkin

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, Qazaqstanda qala halqynyń úlesi ásirese 2024–2026 jyldary jyldam ósken. Shamamen 15 jyl buryn bul kórsetkish jyl saıyn 0,2–0,3 paıyzdyq tarmaqqa artsa, 2024 jyly ósim 0,5, al 2025 jyly 0,6 paıyzdyq tarmaqqa jetken.

Qaraǵandy oblysynda qala turǵyndarynyń úlesi eń joǵary

Respýblıkalyq mańyzy bar úsh qalany eseptemegende, qala halqynyń úlesi boıynsha Qaraǵandy oblysy kósh bastap tur. Munda turǵyndardyń 82,8%-y qalada turady. 2026 jylǵy 1 qyrkúıektegi málimet boıynsha, oblysta toǵyz qala bar.
Mundaı kórsetkish óńirde ónerkásiptiń erte damýymen baılanysty. Kezinde iri ken oryndarynyń mańynda kenshiler kentteri paıda bolyp, keıin olar qalalarǵa aınalǵan.

Qala halqynyń úlesi joǵary bes óńirdiń qataryna Ulytaý (79,7%), Aqtóbe (76,7%), Pavlodar (71,7%) jáne Shyǵys Qazaqstan (67,9%) oblystary da kiredi. Bul óńirlerdiń ekonomıkasynda ónerkásip mańyzdy oryn alady. Al aýyl sharýashylyǵy basym ońtústik oblystarda qala turǵyndarynyń úlesi tómen. Máselen, Túrkistan oblysynda halyqtyń 25,5%-y, Almaty oblysynda 19,4%-y qalada turady.

Degenmen Almaty oblysynyń kórsetkishi naqty jaǵdaıdy tolyq kórsetpeýi múmkin. Óıtkeni óńir Almaty qalasyna jaqyn ornalasqan ári onymen tyǵyz ekonomıkalyq baılanysta. Oblys turǵyndarynyń bir bóligi kún saıyn Almatyǵa jumysqa qatynaıdy. Alaıda olar resmı túrde Almaty oblysyndaǵy eldi mekenderdiń turǵyndary bolyp esepteledi.

Qaı óńirlerde qala halqynyń úlesi jyldam ósip jatyr?

2010 jylǵy jáne 2026 jylǵy qyrkúıek aıynyń basyndaǵy derekterdi salystyrǵanda, qala turǵyndarynyń úlesi ásirese soltústik jáne batystaǵy keıbir oblystarda aıtarlyqtaı artqan. Máselen, Qostanaı oblysynda bul kórsetkish 11,6 paıyzdyq tarmaqqa ósip, 64,2%-ǵa jetken. Batys Qazaqstan oblysynda ósim 11,3, Aqmola oblysynda 10,7, Soltústik Qazaqstan oblysynda 10,1 paıyzdyq tarmaqty quraǵan.
2010 jyldan beri Qazaqstan halqynyń sany tórtten birinen astam kóbeıgen. Bul ósimge negizinen qala turǵyndarynyń kóbeıýi áser etken. Atalǵan kezeńde olardyń sany 44,2%-ǵa artyp, 13,2 mln adamǵa jetse, aýyl halqy nebári 4,6%-ǵa ósken.

Halyq sany ásirese elimizdiń úsh iri qalasynda edáýir artqan. Astanada turǵyndar sany 2,5 ese, Almatyda 60,2%, Shymkentte 75,3% kóbeıgen. Bul halyqtyń iri qalalarǵa shoǵyrlanyp, olardyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik ortalyq retindegi mańyzy artyp kele jatqanyn kórsetedi.

Qala turǵyndarynyń sany Mańǵystaý oblysynda 53%-ǵa, Túrkistan oblysynda 45,5%-ǵa, Atyraý oblysynda 44%-ǵa, Aqtóbe oblysynda 43,1%-ǵa ósken.

Aýyl halqynyń sany azaıyp keledi

2010 jyldan beri Qazaqstannyń 20 óńiriniń onynda qala turǵyndarynyń sany kóbeıip, aýyl halqy azaıǵan. Bul úrdis ásirese soltústik óńirlerde aıqyn baıqalady. Máselen, Qostanaı oblysynda aýyl turǵyndarynyń sany 29,5%-ǵa qysqarsa, qala halqy 13%-ǵa ósken. Osyndaı ózgeris Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynda da tirkelgen.

Aýyl halqynyń azaıýyna áser etetin sebepterdiń biri – turǵyndardyń iri ónerkásip ortalyqtary men megapolısterge qonys aýdarýy. Buǵan óńirlerdegi ekonomıkalyq múmkindikter men ınfraqurylymnyń damý deńgeıindegi aıyrmashylyqtar da yqpal etedi.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda respýblıkalyq mańyzy bar úsh qalany qospaǵanda, 17 oblystyń ekeýinde ǵana kóship kelgender sany kóship ketkenderden kóp bolǵan. Olar – Almaty jáne Aqmola oblystary. Bul atalǵan óńirlerdiń Almaty men Astanaǵa jaqyn ornalasýymen de baılanysty.

Elimizdiń úsh iri qalasy ishki kóshi-qonnyń negizgi baǵyttary bolyp qala beredi. 2026 jylǵy qańtar–maýsym aılarynda Astanaǵa 89,9 myń adam kelgen. Olardyń eń kóbi Túrkistan oblysynan (9,5 myń), Almatydan (8,3 myń) jáne Shymkentten (5,8 myń) qonys aýdarǵan. Osy kezeńde 15 oblysta kóship ketkender sany kelgenderden asyp túsken. Eń úlken aıyrmashylyq Túrkistan oblysynda tirkelgen. Munda kóship ketkender kelgenderden 19,6 myń adamǵa kóp bolǵan. Jambyl oblysynda bul aıyrmashylyq 9,2 myń, Jetisý oblysynda 5,7 myń adam bolǵan.

2050 jylǵa qaraı qala halqynyń úlesi 75%-dan asýy múmkin

2022 jyly «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ-nyń boljaý jáne zertteý departamenti Qazaqstandaǵy demografııalyq ózgeristerge boljam jasaǵan. Sol kezdegi esep boıynsha, qala turǵyndarynyń úlesi 2026 jyly 63%-ǵa, al 2029 jyly 63,9%-ǵa jetýi tıis edi. Alaıda bul kórsetkish boljanǵannan jyldam ósip, 2026 jylǵy qyrkúıekte 64,2%-ǵa jetti.

Qazirgi úrdister eskerilgen jańa boljamǵa sáıkes, 2035 jyly Qazaqstan halqynyń 68,3%-y, 2040 jyly 70,6%-y, al 2050 jyly 75,2%-y qalada turýy múmkin. Qala halqy kóbeıgen saıyn turǵyn úıge, kólikke, kommýnaldyq qyzmetter men áleýmettik nysandarǵa suranys artady. Sondyqtan qalalardyń ınfraqurylymyn damytý, sondaı-aq iri qalalarǵa shamadan tys salmaq túspeýi úshin kóshi-qondy tıimdi retteý qajet bolady.

Boljam boıynsha, ónerkásibi damyǵan óńirlerde qala turǵyndarynyń sany men úlesi óse beredi. 2050 jylǵa qaraı Qaraǵandy oblysynda qala halqynyń úlesi 94,8%-ǵa, Aqtóbe oblysynda 92,6%-ǵa, Pavlodar oblysynda 85,3%-ǵa jetýi múmkin.

Al aýyl halqy basym óńirlerde jaǵdaı basqasha bolýy yqtımal. Máselen, Almaty oblysynda qala turǵyndarynyń úlesi 2025 jylǵy 19,3%-dan 2050 jyly 16,9%-ǵa deıin tómendeýi múmkin.

Túrkistan oblysynda bul kórsetkish 25,3%-dan 34,9%-ǵa deıin ósedi dep boljanǵan. Mundaı ózgeris óńirde aýyl sharýashylyǵynyń odan ári damýymen baılanysty bolýy múmkin.

Eske sala keteıik, buǵan deıin Astana halqynyń sany 1,7 mln adamnan asqany týraly habarlaǵan edi.