2050 jylǵa qaraı árbir altynshy qazaqstandyq 60 jastan asýy múmkin
ASTANA. KAZINFORM — 2026 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan halqynyń sany shamamen 20,5 mln adamǵa jetti.
Onyń ishinde 25 jasqa deıingi azamattar — 8,79 mln adam (42,9%), 25 jastan 65 jasqa deıingiler — 9,73 mln adam (47,5%), 65 jastan asqandar — 1,98 mln adam (9,6%). Demografııalyq boljamdarǵa sáıkes, 2050 jylǵa qaraı halyq sany 26,5 mln adamǵa deıin ósedi.
Qazaqstan halqy sanynyń ósýimen qatar onyń jas qurylymy da ózgerýde: ómir súrý uzaqtyǵy artyp, týý deńgeıi tómendep, egde jastaǵy azamattardyń úlesi ósýde, sondaı-aq eńbekke qabiletti halyq sanynyń zeınetkerler sanyna araqatynasy qysqarýda. Bul ózgerister eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq júıesine, onyń ishinde zeınetaqy júıesine eleýli yqpal etip otyr.
Demografııa men eńbek naryǵyndaǵy jahandyq úrdisterdi eskere otyryp, Memleket basshysy óz Joldaýynda «zeınetaqy júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtý, uzaq merzimdi teńgerimdi jáne zeınetaqylardyń laıyqty deńgeıin qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaý» mindetin qoıdy.
Ómir súrý uzaqtyǵy jáne egde jastaǵy adamdardyń úlesi
Kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 2020-2021 jyldary COVID-19 indetine baılanysty tómendegen 2021 jylǵy 70,23 jastan 2025 jyly 75,97 jasqa deıin ulǵaıdy.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń baǵalaýynsha, indet kezinde 71,4 jasqa deıin tómendegen álemdegi ortasha kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy 2025 jylǵa qaraı indetke deıingi deńgeıine qaıta oralyp, orta eseppen 73,8 jasqa jetti.
Osylaısha, Qazaqstan kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy kórsetkishiniń ósýi boıynsha álemdik kóshpen birge jyljyp keledi.
|
Jyl |
2015 |
2016 |
2017 |
2018 |
2019 |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Búkil halyq (jasy) |
71,97 |
72,41 |
72,95 |
73,15 |
73,18 |
71,37 |
70,23 |
74,44 |
75,09 |
75,44 |
75,97 |
|
Erler (jasy) |
67,49 |
67,99 |
68,72 |
68,84 |
68,82 |
67,09 |
66,33 |
70,26 |
70,99 |
71,33 |
72,91 |
|
Áıelder (jasy) |
76,26 |
76,61 |
76,92 |
77,19 |
77,3 |
75,53 |
74,03 |
78,41 |
79,06 |
79,42 |
79,8 |
— Bul rette egde jastaǵy halyq úlesiniń aıtarlyqtaı ósýi boljanady. BJZQ men Birikken Ulttar Uıymynyń boljamdaryna sáıkes, 2050 jylǵa qaraı 60 jáne odan joǵary jastaǵy azamattardyń úlesi Qazaqstandaǵy halyqtyń jalpy kóleminiń 18,8% — na jetedi, bul halyqaralyq jikteý boıynsha «demografııalyq káriliktiń óte joǵary deńgeıi» kórsetkishine sáıkes keledi. Basqasha aıtqanda, ǵasyrdyń ortasyna qaraı orta eseppen árbir altynshy qazaqstandyq 60 jastan asqan bolady, — delingen BJZQ habarlamasynda.
Týýdyń jıyntyq koeffıtsıenti
Halyqtyń qurylymyna aıtarlyqtaı áser etetin kórsetkishterdiń biri — týýdyń jıyntyq koeffıtsıenti. Ol bir áıeldiń búkil reprodýktıvtik kezeńi ishinde (ıaǵnı shamamen 15 jastan 50 jasqa deıin) orta eseppen qansha bala týatynyn kórsetedi.
2020–2021 jyldardaǵy TJK-niń qalypty ósýinen keıin, onyń turaqty tómendeý úrdisi baıqaldy: 2021 jylǵy 3,32-den 2022 jyly 3,06-ǵa deıin, al 2025 jyly 2,57-ge deıin tómendedi. BUU-nyń uzaq merzimdi boljamyna sáıkes, 2050 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy TJK-niń bir áıelge shaqqanda 2,39 bala deńgeıine deıin tómendeıdi.
Qazaqstandaǵy 2015–2025 jyldar aralyǵyndaǵy TJK-niń naqty mánderi tómendegi kestede kórsetilgen:
|
Jyl |
2015 |
2016 |
2017 |
2018 |
2019 |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
TJK |
2,74 |
2,77 |
2,75 |
2,84 |
2,90 |
3,13 |
3,32 |
3,06 |
2,97 |
2,80 |
2,57 |
Týý deńgeıiniń tómendeýi — álemdik deńgeıde baıqalyp otyrǵan úrdis. Bul ómir súrý uzaqtyǵynyń artýymen qatar júrip, eńbekke qabiletti jastaǵy halyq úlesiniń qysqarýyna alyp keledi. Sonyń saldarynan ekonomıkalyq belsendi halyqqa túsetin demografııalyq júkteme artady.
Qazaqstandaǵy BUU-nyń Halyqtyń qonystanýy salasyndaǵy qorynyń (UNFPA) ókildigi «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy halyqtyń ahýalyn taldaý» atty esebinde 2050 jylǵa qaraı kóshi-qon saldosynyń birtindep nóldik deńgeıge (1000 adamǵa shaqqanda 0) jetetinin boljaıdy. Bul boljam respýblıkanyń eńbek kúshine degen joǵary suranyspen qatar júretin ekonomıkalyq damýyna, etnıkalyq emıgratsııa áleýetiniń birtindep sarqylýyna, sondaı-aq Qazaqstannyń ońtústigindegi elder halqynyń jyldam ósýine negizdelgen.
Tómende 2021–2025 jyldar aralyǵyndaǵy ımmıgranttar men emıgranttar sany keltirilgen:
|
Jyl |
2 021 |
2 022 |
2 023 |
2 024 |
2 025 |
|---|---|---|---|---|---|
|
Keldi |
11 039 |
17 425 |
25 387 |
29 282 |
23 761 |
|
Ketti |
32 256 |
24 147 |
16 094 |
12 732 |
7 608 |
|
Kóshi-qon saldosy |
-21 217 |
-6 722 |
9 293 |
16 550 |
16 153 |
Osylaısha, indetten keıin Qazaqstanǵa kelýshilerdiń jyl saıynǵy sany 2021 jyldan bastap 2,15 ese ósti, al ketkenderdiń sany 4,24 ese azaıdy.
Áleýetti qoldaý koeffıtsıenti
Áleýetti qoldaý koeffıtsıenti — álemde eńbekke qabiletti jastaǵy adamdar sanynyń (25-ten 64 jasqa deıin) 65 jastaǵy jáne odan asqan adamdar sanyna qatynasy retinde esepteletin kórsetkish. Bul koeffıtsıenttiń tómendeý úrdisi jalǵasyp keledi.
— Eńbekke qabiletti jastaǵy adamdardyń (25–64 jas) egde jastaǵy adamdarǵa (65 jas jáne odan joǵary) araqatynasy 2012 jylǵy 7,68-den 2025 jyly 4,95-ke deıin tómendedi. Egde jastaǵy halyq sanynyń kútiletin ósimin 25-ten 64 jasqa deıingi halyq úlesiniń qysqarýymen ushtastyra otyryp (dıagrammany qarańyz) jasalǵan boljamdarǵa sáıkes (BJZQ-da, BUU-da), Qazaqstanda 2025-2050 jyldar kezeńinde ÁQK 1,4 eseden astam tómendeıtinin bildiredi: 65+ jastaǵy 1 adamǵa shaqqanda eńbekke qabiletti jastaǵy 3,42 adam ǵana keledi, — delingen habarlamada.
Áleýetti qoldaý koeffıtsıenti boıynsha naqty derek pen boljam
Osylaısha, búkil álemdegideı, Qazaqstandaǵy demografııalyq ózgerister de el bıýdjetine túsetin áleýmettik júktemeni kúsheıtetin bolady. Mundaı jaǵdaıda jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń mańyzy arta túsedi. Bul júıede bolashaq zeınetaqy jumysker men jumys berýshiniń jarnalary esebinen qalyptastyrylady, sonyń nátıjesinde bıýdjetke uzaq merzimdi keıinge qaldyrylǵan mindettemeler júktelmeıdi, zeınetaqy júıesiniń teńgerimdiligi men qarjylyq turaqtylyǵy qamtamasyz etiledi jáne onyń demografııalyq faktorlarǵa táýeldiligi tómendeıdi.
Demografııalyq ózgerister jaǵdaıyndaǵy jeke zeınetaqyny josparlaý
Demografııalyq ózgerister (halyqtyń qartaıýy, ómir súrý uzaqtyǵynyń artýy, bala týý deńgeıiniń tómendeýi) jaǵdaıynda jeke zeınetaqyny josparlaýdyń róli artyp keledi.
Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi azamattarǵa turaqty jarnalar men ınvestıtsııalyq kiris esebinen ózderiniń bolashaq zeınetaqy túrindegi tabystaryna óz betinshe yqpal etýge múmkindik beredi.
2026 jylǵy 7 qyrkúıekten bastap kúshine enetin Áleýmettik kodekske engizilgen ózgerister zeınetaqy jınaqtaryn basqarýdyń qosymsha múmkindikterin usynady. BJZQ salymshylary ózderiniń zeınetaqy jınaqtarynyń 100%-yna deıin ınvestıtsııalyq portfeldi basqarýshylarǵa senimgerlik basqarýǵa bere alady. Budan basqa, árbir IPB táýekel deńgeıi, kútiletin kiristiligi jáne ınvestıtsııalar qurylymy boıynsha erekshelenetin úsh ınvestıtsııalyq portfelge deıin (konservatıvti, qalypty jáne táýekeli joǵary) usyna alady. Bul salymshylarǵa ózderiniń qarjylyq maqsattaryna sáıkes keletin ınvestıtsııalyq strategııany tańdaýǵa múmkindik beredi.
Aıta ketelik Qazaqstanda zeınetkerlerge onlaın nesıe rásimdeýge tyıym salynǵan edi.
