2030 jylǵa deıin iri qara sany 12 mıllıon basqa jetýi múmkin
ASTANA. KAZINFORM – Elimizde maýsym aıynyń ekinshi jeksenbisinde Mal sharýashylyǵy qyzmetkerleri kúni atap ótiledi. Bıyl otandyq mal sharýashylyǵy mamandary kásibı merekelerin óndiris kóleminiń turaqty ósýi, aýyl sharýashylyǵy janýarlary sanynyń artýy, salany aýqymdy jańǵyrtý jáne jańa ınvestıtsııalyq jobalardyń iske qosylýy sııaqty tabystarmen qarsy alýda.
Bıylǵy jyldyń alǵashqy tórt aıynda mal sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 1 trln 158 mlrd teńgeden asty. Naqty kólem ındeksi 103,5%-dy qurap, salanyń turaqty qarqyndy damýyn dáleldedi.
Mal sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń mańdaı teriniń arqasynda negizgi ónim túrlerin óndirý kólemi artyp keledi. Jyl basynan beri barlyq sanattaǵy et óndirisi 338,2 myń tonnany qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 3,4%-ǵa ósti. Onyń ishinde 126,7 myń tonna qus eti, 112,9 myń tonna sıyr eti, 41,2 myń tonna jylqy eti, 34,7 myń tonna qoı eti jáne 16,9 myń tonna shoshqa eti óndirildi.
Sút salasy da qarqyndy damýda. Sút óndirisi 986,8 myń tonnaǵa jetip, 3,1%-ǵa artty. Jumyrtqa óndirisi 1,5 mlrd dana bolyp, ótken jylǵy kórsetkishten 8,6%-ǵa joǵary boldy.
Aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń sany da arta tústi. Búgingi tańda iri qara mal sany 9,7 mln bastan asty, usaq mal sany – 25,7 mln bas, jylqy sany – 5,1 mln bas, qus sany 48,2 mln basqa jetti.
Salanyń damýyna serpin berip otyrǵan negizgi baǵyttardyń biri – qus sharýashylyǵy. Elde 37 ónerkásiptik qus fabrıkasy azyq-túlik jumyrtqasyn óndirýmen aınalysady. Jyldyq qýaty 4,5 mlrd jumyrtqa dep eseptelgen.
Bul Qazaqstannyń ishki qajettiligin tolyq qamtamasyz etedi. Eksporttyq áleýetti odan ári keńeıtý maqsatynda Aqtóbe oblysynda jergilikti qus fabrıkasynyń qýatyn jylyna 180 mln jumyrtqaǵa deıin ulǵaıtý jobasy júzege asyrylýda.
Et baǵytyndaǵy qus sharýashylyǵynda jalpy qýaty 505 myń tonna ónim óndiretin 32 kásiporyn jumys isteıdi. Sońǵy jyldary birqatar jańa óndirister iske qosylyp, ımportqa táýeldilikti kezeń-kezeńimen azaıtýǵa yqpal etýde. 2020–2024 jyldar aralyǵynda jylyna 46 myń tonnadan astam qus etin óndiretin jańa qus fabrıkalary paıdalanýǵa berildi.
Aldaǵy jyldary qus eti óndirisiniń qýatyn taǵy 220 myń tonnaǵa arttyrý josparlanýda. Qazirgi ýaqytta jalpy qýaty 31,1 myń tonna bolatyn alty qus fabrıkasy iske qosyldy, al qýaty 190 myń tonna bolatyn taǵy tórt iri joba júzege asyrylý ústinde. Olardyń qatarynda «Aitas» jáne «Alel Agro» kompanııalarynyń jalpy qýaty 170 myń tonna eki iri joba bar. Bul jobalardyń iske qosylýy ishki naryqty tolyqtaı otandyq ónimmen qamtamasyz etip, eksport kólemin edáýir ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Salany damytýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – óndiristik úderisterdi tsıfrlandyrý jáne avtomattandyrý. Qazirgi tańda Qazaqstanda jylyna 1 mln tonna sút óndiretin 373 sút-taýarly fermasy jumys isteıdi. Olardyń 112-si zamanaýı tsıfrlyq fermalar bolyp tabylady jáne 594 myń tonna sút óndiredi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń tabysty tájirıbesi elimizdiń barlyq óńirlerine taratylýda. Jylyna 600 myń tonna sút óndiretin 116 zamanaýı sút-taýarly fermasyn salý josparlanǵan. Búgingi kúni qýaty 500 myń tonnadan asatyn 94 nysannyń qurylysy qarjylandyryldy. Onyń ishinde 71 ferma paıdalanýǵa berildi, al bıylǵy jyldyń sońyna deıin taǵy 19 nysandy iske qosý josparlanyp otyr.
Atalǵan jobalardy júzege asyrý taýarly sút óndirisin arttyrýǵa, azyq-túlik qaýipsizdigin kúsheıtýge, sút ónimderi boıynsha ımportqa táýeldilikti tómendetýge jáne aýyldyq jerlerde jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi.
Etti mal sharýashylyǵynyń ınfraqurylymy da qarqyndy damyp keledi. Elde jalpy syıymdylyǵy 575 myń basqa arnalǵan 314 bordaqylaý alańy jumys isteıdi. Túrkistan oblysynda ozyq avstralııalyq tehnologııalardy qoldaný arqyly Ortalyq Azııadaǵy eń iri 50 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańy iske qosyldy. Sonymen qatar ótkizý qabileti 12 myń basqa deıin jetetin alǵashqy mamandandyrylǵan mal bırjasyn salý jobasy qolǵa alynýda.
Salanyń damýyna memleket tarapynan da aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilýde. 2026 jyly mal sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa 117,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qarjynyń basym bóligi sútti jáne etti iri qara sharýashylyǵyn, et baǵytyndaǵy qus sharýashylyǵyn jáne qoı sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan. 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha 48,9 mlrd teńge ıgerilip, bul jalpy qarjylandyrý kóleminiń 41,6%-yn qurady.
Mal ónimdiligin arttyrý jáne genetıkalyq áleýetin jaqsartý maqsatynda memlekettik qoldaý normatıvteri ulǵaıtyldy. Bir jynysty uryqty paıdalanýǵa jumsalǵan shyǵyndardy óteý mólsheri 10 myń teńgeden 18 myń teńgege deıin, al el ishinde joǵary qundy embrıondardy satyp alýǵa beriletin qoldaý kólemi 80 myń teńgeden 120 myń teńgege deıin kóbeıtildi.
2026–2030 jyldarǵa arnalǵan Mal sharýashylyǵyn damytýdyń keshendi josparyn iske asyrý salany damytýǵa qosymsha serpin bermek. Fermerler úshin asyl tuqymdy mal satyp alýǵa arnalǵan jyldyq 6%-dyq mólsherlememen «Igilik» jáne «Bereke» jeńildetilgen nesıe ónimderi iske qosyldy. Jaqyn arada jaıylymdyq jáne kóshpeli mal sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan biryńǵaı «Jaılaý» ónimi, sondaı-aq aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa arnalǵan jyldyq 5%-dyq jeńildetilgen kredıttik baǵdarlamasy iske qosylady.
Salany bilikti kadrlarmen qamtamasyz etýge jáne mal sharýashylyǵy qyzmetkerleri úshin laıyqty áleýmettik qoldaýǵa erekshe kóńil bólinýde.
Qabyldanyp jatqan sharalardy tıimdi júzege asyrý óndiristi keńeıtýge, aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń sanyn arttyrýǵa jáne salanyń eksporttyq áleýetin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
2030 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy iri qara mal sany 12 mln basqa, usaq mal sany 28 mln basqa jetip, et ónimderiniń eksporty 2,5 esege artady dep kútilýde.
Aıta ketelik elimizde jaıylym tapshylyǵy 3,5 mln gektarǵa qysqarǵan edi.
