2025 jyl nesimen este qalady
ASTANA. KAZINFORM – 2025 jyl qazaqstandyqtar úshin erekshe este qalary sózsiz. Jyl boıy saıası-áleýmettik reformalar, halyqaralyq jıyndar, memleket basshylarynyń basqosýy tolastaǵan emes. Talqydaǵy zań jobalary men salyq salasyndaǵy ózgerister qoǵam ómirine birshama jańalyq ákeldi. Kazinform tilshisi jyl boıǵy mańyzdy oqıǵalarǵa sholý jasap, sarapshylar pikirin bildi.
Barlyq qazaqstandyq úı kezegine tura aldy
Ótken jyly Prezıdent turǵyn úı saıasatyn reformalaýǵa qatysty zańǵa qol qoıǵan edi. Bıyl mamyrdan bastap qujat kúshine enip, turǵyn úı kezegi tolyǵymen «Otbasy bankiniń» basqarýyna ótti.
Memleket basshysy qol qoıǵan zańnyń mańyzdy tusy – úıi joq kez kelgen adam páter kezegine tura alady. Buǵan deıin tek kópbalaly otbasylar, jetim balalar, I, II toptaǵy múmkindigi shekteýli jandar, memlekettik qyzmetshiler sekildi jekelegen sanattaǵy adamdar ǵana kezekke turý quqyǵyna ıe-tin. Endi, mine, múmkindikke kez kelgenniń qoly jetetin kún týdy.
Salany júıeleýge arnalǵan bastama sátti júzege asty deýge bolady. Búginde turǵyn úı alý kezeginde turǵan adamdardyń derekteri jańaryp, barlyǵy tyńǵylyqty tekseriledi. Mysaly, qazir kezekte 642 myń azamat tur, buǵan deıin ákimdikter men memlekettik organdar ázirlegen tizim júıeli jasalmaǵandyqtan, ondaǵy derekter durys kórsetilmegen bolatyn. Endi «Otbasy bank» kezektegi azamattardyń páter alýǵa quqyǵyn rastaý úshin derekterdi tekserýdi qolǵa aldy. Onyń ishinde turǵylyqty mekenjaıy, baılanys nómiri, menshikteri týraly málimetter naqtylanbaq.
– Qazaqstan aýmaǵynda sońǵy 5 jylda atynda baspanasy bolmaǵan nemese turyp jatqan baspanasy apatty dep tanylǵan 18 jasqa tolǵan árbir qazaqstandyq «Turǵyn úımen qamtý» aqparattyq platformasy arqyly ótinish bere alady. Aldaǵy ýaqytta kezekke turatyn azamattar qujattaryn qaǵaz kúıinde ótkizip áýre bolmaıdy, platforma tsıfrlyq qujattardy ózi usynady, – dedi «Otbasy bank» ortalyq fılıaly Bıznesti damytý basqarmasynyń basshysy Merýert Ádilbaeva.
Jeke tulǵa deklaratsııa tapsyrmaıdy
Kóptiń bas aýrýyna aınalǵan deklaratsııa da biryńǵaı boldy. 2025 jyldan bastap jeke tulǵalar deklaratsııa tapsyrýdan bosatyldy. Prezıdent shildede tıisti zańǵa qol qoıyp, jalpyǵa birdeı deklaratsııalaý tártibi jańarǵanyn da kórdik. Nátıjesinde jeke qurylymdaǵy qyzmetkerler, zeınetkerler, úı sharýasyndaǵy áıelder, stýdentter – eldegi jeke tulǵalardyń 90 paıyzy aktıvter men mindettemeler týraly deklaratsııa tapsyrýǵa mindetti bolmaıdy. Al ózge sanattaǵy, naqtyraq aıtsaq, memlekettik qyzmetshiler men olardyń jubaılary, zańdy tulǵalar, quny 20 000 AEK-ten asatyn (2025 jyly 78 640 000 teńge) múlik satyp alǵandar jáne sheteldik bankterde qomaqty qarjysy bar, sheteldegi múlik pen aktıvterdiń ıeleri dástúrge saı deklaratsııa tapsyrdy.
Jańa Salyq kodeksi
Bıyl qabyldanǵan jańa Salyq kodeksi el ekonomıkasyndaǵy eleýli ózgeris deýge negiz bar. Kásipkerler arasynda qyzý pikirtalas týdyrǵan qujat jyl boıy qoǵam nazarynda boldy. Quzyrly organdar ondaǵy árbir ózgeristi egjeı-tegjeıli túsinidirip, jekeleı taldaýǵa tyrysqany este. Sebebi kóterilgen QQS, salyq rejımderindegi túzetýler qoǵamǵa tym túsiniksiz kóringen.
Sonymen, Kodekske qosylǵan tujyrym:
- QQS bazalyq mólsherlemesi 16% bolyp belgilendi;
- Dári-dármek pen medıtsınalyq qyzmetke QQS 2026 jyly – 5%, 2027 jyly – 10%, otandyq merzimdik basylymdy satý – 10%-ǵa tómendeıdi;
- Tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemine kiretin qyzmetter, MÁMS, arheologııa, kitap basyp shyǵarý QQS-tan bosatyldy;
- QQS boıynsha mindetti tirkeý shegi 10 myń AEK-ke (40 mln teńge) tómendetildi.
Jańa Salyq kodeksindegi eń daýly másele – qosylǵan qun salyǵy. Bıznes ókildikter QQS bazalyq mólsherlemesiniń 16%-ǵa ósýin qabyldaǵysy kelmegeni jasyryn emes. Olardyń paıymynsha, atalǵan mólsherleme óte joǵary.
Al ekonomıst-sarapshy Lázzat Janmoldaevanyń aıtýynsha, bul QQS deńgeıi – qalypty, ózge memleketterde kórsetkish 20%-dan asyp jyǵylady.
– Memleket bekitken QQS bazalyq mólsherlemesi kóp emes. Kóptegen memlekette QQS 20%, 25%, tipti 45%-ǵa deıin ósip jatyr. Onyń ústine elimiz TMD elderiniń ishinde QQS mólsheri boıynsha orta deńgeıde tur jáne salyq keleshek kásipti damytýǵa qaıta baǵyttalady. Sondyqtan birjaqty tólem mindetti túrde tólenýi kerek. Memleket qarjysynyń ulǵaıýyna kásipkerler de úles qosýy qajet, – dedi sarapshy.
Ulttyq quryltaı
2025 jylǵy 14 naýryzda Býrabaıda Ulttyq Quryltaıdyń IV otyrysy uıymdastyryldy. Kókshe tórinde ótken basqosýda túrli oı saralandy. Ideologııalyq saıasat, qaıyrymdylyq uıymdaryn qadaǵalaý, salyq reformasy, alaıaqtyq áreketterge tosqaýyl qoıý, otandyq kıno jáne anımatsııa óndirisine basymdyq berý, qoǵamdyq ádep sekildi taqyryptar ortaǵa tastaldy.
Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy da mańyzdy usynysyn jetkizdi. Onyń ishinde ıdeologııalyq jáne gýmanıtarlyq jobalardy kóbeıtý, ishki saıasat tujyrymdamasyn ázirleý, ÚEU salasyndaǵy zańnamany jetildirý, shetelde Abaı ınstıtýttaryn ashý sekildi bastamalar bar.
Keıin Ulttyq quryltaıda aıtylǵan oılardy júıeleý úshin 53 tarmaqtan turatyn arnaıy jospar kópshilikke usynyldy. Onda túrli baǵyt boıynsha 10 zań jobasyn ázirleý kózdelgen.
Azamattyq ınstıtýttar salasynyń sarapshysy Qaıyrjan Ábdihalyqovtyń sózinshe, Ulttyq quryltaı az ýaqytta áleýmettik máselelerdi jedel sheshetin tıimdi alańǵa aınalyp úlgerdi.
– Ulttyq quryltaıǵa túrli áleýmettik toptar men saıası kózqarastar ókilderiniń qatysýy qoǵamdyq qatynastardyń jańa úlgisinde keń aýqymdy pikirler bolatynyn kórsetti. Ásirese, Ulttyq quryltaıdyń nátıjesinde turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, lýdomanııamen kúres sekildi áleýmettik másele zańmen sheshile bastady. Bul memlekettik basqarý júıesi men zań shyǵarý úderisiniń ashyqtyǵynyń kórsetkishi, – dedi Qaıyrjan Ábdihalyqov.
Qýanarlyǵy, Ulttyq quryltaıdan keıin birneshe tujyrymdamalyq qujat ázirlendi. Máselen, ishki saıasattyń negizgi qaǵıdattary men baǵyttaryn aıqyndaıtyn tujyrymdamalyq qujat daıyndaldy. 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúres jónindegi keshendi jospar bekitildi. 2025-2030 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń óńirlik damý tujyrymdamasy qabyldandy.
Quryltaıdyń jemisi mádenıet pen óner salalarynda erekshe baıqaldy. Naýryz aıynan keıin «100 kitap» jalpyulttyq saýalnamasy, «Asyl mura» aýdıo jınaǵy sekildi mańyzdy mádenı-gýmanıtarlyq jobalar júzege asyryldy. «Handar shejiresi» qoljazbasy ıÝNESKO-nyń «Álem jady» halyqaralyq tizilimine engizilgenin bilemiz.
Memlekettik qurylymdaǵy úsh ózgeris: aýyl ákimderiniń jıyny, taratylǵan Antıkor jáne Parlament keleshegi
Bıyl memlekettik qurylymda aıtarlyqtaı jańalyq kóp. Aýyl ákimderin tikeleı saılaý júıesi birneshe jyl buryn engizilgen edi. Bıyl jyl boıy aýyl ákimderiniń tikeleı saılaý jalǵasty. Al qarashada Qasym Jomart Toqaev Aýyl ákimderiniń dıalog-platformasyna qatysyp, reformanyń mańyzyn nyǵaıtqan bolatyn.
Jalpy nátıjege kóz salsaq, qazirgi tańda 1500-den astam partııa ókili jáne 700-den astam ózin-ózi usynǵan kandıdat ákim qyzmetine kirisken. Dál osy saılaýdyń nátıjesinde saıası partııalardyń aımaqtardaǵy jumysy jandanyp, aýyl ákimderiniń korpýsy 100% jańarǵan.
QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI saıası zertteýler bóliminiń bas sarapshysy Áıgerim Ábdirashıtovanyń aıtýynsha, ákimder saılaýy shalǵaı óńirlerdiń damýyna serpin bergenge uqsaıdy.
– Ákimderdi saılaý tek quramnyń jańarýyna ákelgen joq. Sonymen qatar osy júıege jańa lektiń kelgenin bildiredi. Jalpy memlekettik júıeni kóp jaǵdaıda azamattar qozǵalmaıtyn aýyr júıe retinde qarastyrady. Osyndaı saılaý arqyly ol júıege jańa adamdardyń kelgenin kórsetedi. Saılaý protsesiniń bar bolýy, ol belgili bir kezeńge ǵana saılanady ǵoı. Demek bul kelgen adamǵa osy shamaly ýaqyt ishinde jumys isteýge ıtermeleıdi. Óıtkeni ol kelesi joly qaıtadan saılanǵysy kelse, saılaýshylaryna óz nátıjesin kórsetýi kerek, – dep taldady spıker.
Eldegi saıası reforma jergilikti ózin-ózi basqarý deńgeıinde ǵana emes, Parlament qabyrǵasyna oıysýy múmkin. Bıyl Memleket basshysy kezekti Joldaýynda saıası júıeni reformalaý týraly bastama kóterdi. Eń mańyzdy usynys – qos palataly Parlamentten (Májilis pen Senat) bir palataly júıege kóshý. Prezıdent 1 jyl ishinde bul máseleni tııanaqty ári sapaly sheshý kerek dep naqty ustanymyn jetkizdi.
Bir palataly júıeniń saıası áseri qandaı? Saıasattanýshy Qazbek Maıgeldınov reformanyń kemshiligine qaraǵanda tıimdiligi joǵary degen oıda.
– Bir palataly Parlamentti memleket retinde júzege asyrý – bir jaǵynan demokratııalyq ınstıtýttardy damytýdaǵy basty qadamymyz. Ekinshi jaǵynan, bizdegi myna zańnamalyq normalardy tez ári jedel júzege asyrýǵa da múmkindik beretin bolady. Bul jerde Prezıdenttiń 1 jyl ýaqyt bergeniniń astary – elimizdegi kóppartııaly júıeni damytýǵa múmkindik jasaý, – deıdi sarapshy.
Bıyl saıası qurylymdaǵy úshinshi mańyzdy ózgeristi aıta keteıik. 2025 jyly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttik, ıaǵnı Antıkor taratyldy. qazir organ Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń quramynda. Al agenttiktiń keıbir fýnktsııasy Memlekettik qyzmet isteri agenttigine berildi. Resmı málimetke súıensek, atalǵan qadam sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti tıimdi úılestirip, kúsheıtý maqsatynda qabyldanǵan.
Halyqaralyq deńgeıdegi kezdesýler jıiledi
Sózsiz, bıyl Ortalyq Azııa elderi úshin aıtýly jyl boldy. Aımaq birtutas blok retinde álemdik derjavalarmen aýqymdy kezdesýler ótkizip, qajetti kelisimderge qol jetkizdi. Óz kezeginde Qazaqstan óńir jetekshisi retinde mámile ortasynda oq boıy oza júrgenin aıta ketken jón.
Mysaly, Memleket basshysy «C5+» formatynda Qytaı, AQSh, Japonııa, EO elderiniń basshylarymen kelissóz júrgizdi. Árbirinde jyly shyraı, tıimdi usynys, kólemdi ınvestıtsııa tarta aldyq.
Oǵan qosa, maýsymda «Ortalyq Azııa-Qytaı» sammıti Astanada ótti. Oǵan 5 memlekettiń, ıaǵnı Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan, Tájikstan, Ózbekstannyń basshylary men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Tszınpın qatysqanyn bilemiz.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev AQSh Prezıdenti Donald Tramppen Aq úıde kezdesse, Kremlde RF prezıdenti Vladımır Pýtınmen jolyqty. Tipti, jyl ishinde birneshe márte jeke kezdesýler ótken edi.