2022 jyldyń sońyna deıin 200-ge jýyq jańa stýdentter jataqhanalary salynady - QR BǴM

- Búgingi tańda Prezıdenttiń «Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyryp, stýdent jastardyń jataqhanadaǵy jaǵdaıyn jaqsartý» atty úshinshi áleýmettik bastamasyn júzege asyrý úshin qandaı sharalar qabyldanyp jatyr? Sonyń ishinde granttar boıynsha: olar qandaı mamandyqtarǵa bólinedi?

- Memleket basshysynyń úshinshi áleýmettik bastamasy bilim berý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, qosymsha 20 myń grant bólý. Onyń 16 myńyn bakalavrǵa, sonyń ishinde 11 myń grantty tehnıkalyq mamandyqtarǵa, naryqta suranysqa ıe basqa mamandyqtarǵa 5 myń grant, magıstratýraǵa - 3 myń, PhD baǵytyna 1 myń grant bólý kózdelgen.

2017 jyly 5 jyl ishinde alǵash ret qosymsha 10 myń grant bólindi. Buǵan deıin bakalavrıatqa jyl saıyn 28 902 grant bólinip kelgen. Ótken jyly 35 myń grant bólindi. Sonymen qatar, magıstratýrada granttar sany 7 myńnan 10 myńǵa deıin ósti. Bıyl taǵy 20 myń grant bólinedi. Jalpy, memlekettik bilim berý tapsyrysynyń kólemi 66 389 astam bilim grantyn quraıdy.

Búginde qarjy ortalyǵy shemany ázirlep jatyr. Jyl saıyn granttar sany joǵary oqý oryndarynyń qajettilikterine negizdelip bólinedi.


- Qazirgi tańda jastardy qoldaý baǵytynda qandaı baǵdarlamalar iske asyrylyp jatyr?

- Búginde ár túrli bilim berý baǵdarlamalary bar. «Qarjy ortalyǵy» AQ - memlekettik bilim berý jınaqtaýshy júıesiniń operatory. Halyq arasynda bilim berý depozıti dep atalyp júr. Bilim berý depozıtteriniń basty aıyrmashylyǵy - Qazaqstannyń kez kelgen turǵyny, kez kelgen azamaty óz atynan nemese balasynyń atynan bilim berý depozıtin asha alady jáne bank syıaqylarymen qosa memlekettik syılyqaqy alady. Bul baǵdarlama da Nursultan Ábishulynyń bastamasy boıynsha ázirlendi. Qazaqstannyń kez kelgen azamaty bilim berý depozıtin ashsa, 14%-ke deıin bank syıaqylarynan bólek, memleket jyl saıyn 5% nemese 7% mólsherinde syılyqaqy beredi: 5% - qarapaıym otbasylar úshin, 7% - halyqtyń áleýmettik osal toptarynan shyqqan balalarǵa.

Sondaı-aq, bul baǵdarlama tek balalarǵa ǵana arnalmaǵan, atalǵan memlekettik kómek túrin siz de, men de asha alamyz.

Sózderden sandarǵa kósheıik. Mysaly, ata-anasy depozıt ashatyn segiz jastaǵy bala men shaǵyn somany alaıyq. Eger aı saıyn 8500 teńgeden jınasańyz, onda bala mektepti aıaqtaǵansha 10 jyldyń ishinde 1 mln teńge jınalady. Memleket pen bank onyń ústinen 2 mln teńge beredi. Osylaısha jınaqtaýdyń jalpy somasy 3 mln teńgeni quraıdy.

Eger bala grantqa tússe, bundaı jaǵdaıda ol óziniń basqa maqsattary úshin memlekettik syılyqaqymen jáne bank syıaqylarymen birge 3 mln teńgeni paıdalanýǵa nemese úshinshi tulǵaǵa berýge, ne bolmasa bilim deńgeıin odan ári kóterý úshin qarajatty jınaqtaýdy jalǵastyrýǵa quqyly. Bul otbasynyń ekonomıkalyq bıýdjetine kórsetiletin úlken kómek.

Eger bala grantqa túspese, onda ol osy qarajatty tólep bilim alýǵa quqyly. Ýnıversıtettiń esep shotyna bank shotynan jyl saıyn qarajat aýdarylady. Máselen, oqýdyń alǵashqy jyly 500 myń teńgeni quraıdy. Bank shotynan ýnıversıtet shotyna 500 myń teńge aýdarylady. Degenmen, memleket pen bank syıaqy berýdi toqtatpaıdy. Sondaı-aq, 2,5 mln teńgege de memlekettik syılyqaqy beriledi. Osylaısha jyl saıyn syılyqaqy berilip turady jáne JOO bitirgennen keıin qalǵan qarjyny ózine alýǵa quqyǵy bar. Buǵan qosa, bul tek qazaqstandyq JOO-larmen ǵana shektelmeıdi: bala sheteldik joǵary oqý oryndaryna da túse alady. Osyndaı baǵdarlama bar.

Taǵy aıta keterlik jaıt, eger ol bilim alýǵa jetkilikti qarajat jınap úlgermese, onda ol memlekettik baǵdarlamaǵa qatysatyn bankterden oqý nesıesin ala alady. Búgingi tańda ondaı bankter: Nurbank, Tengıbank, Forte bank. Paıyzdyq mólsherlemesi 10%-ten 20%-ke deıin. Munyń basty ereksheligi - nesıe merzimin 10 jylǵa deıin uzartýǵa bolady. Oqytý kezinde oǵan jeńildik kezeńi beriledi. Oqý barysynda ol negizgi qaryzdy tólemeı, tek paıyzdyq bereshekti ǵana óteı alady. Al negizgi qaryzdy JOO-ny támamdaǵannan keıin, jarty jol ótken soń tóleı alady. Atalǵan baǵdarlama 2005 jyldan beri jumys istep keledi. Bul da qajettilik boıynsha ázirlengen baǵdarlama.

- Endi jataqhana taqyrybyna toqtalsaq. Bıyl qansha jataqhana salynady jáne olardy kim turǵyzady?

- Iá, aıtqanyńyzdaı, Prezıdenttiń úshinshi áleýmettik bastamasynda granttarmen qatar, jataqhana máselesi de qozǵalǵan. Memleket basshysy kem degende 75 myń orynǵa jataqhana salýdy tapsyrdy. Máselen, bir jataqhana 300-500 orynǵa deıin bolsa, jalpy Qazaqstan boıynsha 150-200 jataqhana salý qajet. Bul endi JOO-lardyń qajettilikterine baılanysty aıqyndalady.

Osyndaı kólemdegi jataqhanalardyń qurylysyna edáýir kóp qarajat jumsalatyny anyq. Qazirgi tańda ýnıversıtetterdiń jataqhanalar salý úshin jumsaǵan shyǵyndary qarastyrylyp jatyr. Shyǵyndar bir jyl ishinde emes, 8 jyl ishinde óteledi. Joǵary bilim berý mekemeleri nemese jataqhanalardy salatyn kez kelgen jeke kásipker qurylys jumystaryn tutastaı óz qarajattary esebinen júrgizbeıdi. Buǵan qosa memleket tarapynan bir tósek orynǵa 82 AEK túrinde kómek kórsetiledi. Bul shamamen 197 myń tg teń.

Zańdy tulǵa 500 orynǵa arnalǵan jataqhana turǵyzsa, shamamen oǵan 8 jyl ishinde 100 mln teńgege jýyq qarjy aýdarylady. Osylaısha, ol óz shyǵyndarynyń basym bóligin óteı alady. Budan ózge, joǵary oqý oryndary nemese jataqhanalardy salatyn jeke kásipkerler stýdentterden arenda aqysyn alyp otyratynyn eskergen jón. Bul baǵdarlamany júzege asyrý úshin JOO da, kez kelgen zańdy tulǵa da kóp shyǵyn jumsamaıdy.

«Qarjy ortalyǵy» operator retinde qyzmet etedi dep qarastyrylýda. Búginde erejeler ázirlenip jatyr. Erejelerdi ázirleý úshin kún saıyn ákimdiktermen, JOO-larmen, kolledjdermen, bilim berý basqarmalarymen tyǵyz jumys júrgizip jatyrmyz. Mysaly, jaqynda ǵana Ekonomıka úıinde JOO-lardyń rektorlarymen kezdesý ótti. Kezdesýge Qazaqstandyq memlekettik-jekeshelik áriptestik ortalyǵynyń ókilderi de qatysty.

- Qazirgi tańda atalǵan kelisimder boıynsha belgili-bir nátıjeler bar ma?

- Jospar bar, 2022 jyldyń sońyna deıin 160-200 jataqhana salynýy tıis. Búgingi tańda biz qansha jataqhana salý kerektigin esepteý úshin, ákimdikterden JOO-lardyń qajettiligi týraly málimet aldyq. Qajettilikter kartasy ázirlenip jatyr, oǵan sáıkes qurylys jumystary júrgiziledi. Birinshi nysan 2019 jyly paıdalanýǵa beriledi dep josparlanǵan. Qurylys jumystary bıyl bastalady.

-  Sizdiń uıymyńyz - «Qarjy ortalyǵy» bul iske qaı jaǵynan atsalysady?

- Memlekettik bilim berý tapsyrysy qarjy ortalyǵy arqyly júzege asyrylady. Jataqhanany tek JOO ǵana turǵyzbaıdy. Eger JOO-nyń jeke qarajaty bolmasa, ol ınvestorlardy tartyp, jeńildikti nesıeler alý úshin bankke júgine alady. JOO men jataqhanalardy salatyn jeke tulǵa «Qarjy ortalyǵymen» kelisimshart jasasady. Kelisimshartqa sáıkes, jataqhana paıdalanýǵa berilgennen keıin «Qarjy ortalyǵy» memlekettik tapsyrysty ornalastyrý arqyly 8 jyl ishinde bir tósek orynǵa 82 AEK tóleıtin bolady.