2019 jyl qorytyndysy: El ekonomıkasyna qatysty negizgi oqıǵalar

Ulttyq bank basshysynyń aýysýy

2019 jyldyń aqpan aıynyń sońynda Danııar Aqyshev elimizdiń Ulttyq banki tóraǵasy qyzmetinen bosatylyp, bul orynǵa Erbolat Dosaev taǵaıyndaldy. Jańa basshy kelgenimen Ulttyq bank aldynda turǵan mindetter ózgergen emes. Olar: aqsha-nesıe saıasatyn jetildirý, bank sektoryn, qarshy jáne shynaıy sektordy saýyqtyrý, baǵa turaqtylyǵy men ekonomıka ósimi arasyndaǵy teńgerimdi tabý. Buǵan qosa qarjylyq retteýshige Úkimetpen birlesip, halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrý maqsatynda makroekonomıkalyq turaqtylyq pen ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etetin sheshimder júıesin ázirleý qajet.

Aıta keterligi, 2020 jyldyń 1 qańtarynan Ulttyq bank qarjylyq naryqty retteý boıynsha mandatyn táýelsiz organ – Qarjylyq naryqty damytý jáne retteý agenttigine beredi. Muny QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev aıqan edi.

«Bizdiń strategııalyq maqsatymyz – básekege qabiletti jáne kúshti qarjylyq sektor qurý, qarjylyq uıymdardyń jumysynyń tıimdiligin arttyrý. Osy maqsattardy júzege asyrý úshin 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap QR Ulttyq banki qarjylyq naryqty retteý boıynsha mandatyn táýelsiz organ – Qarjy naryǵyn damytý jáne retteý agenttigine beredi. Bul agenttikti qurý týraly Memleket basshysynyń eki Jarlyǵy jarııalanyp, qol qoıyldy. Jaqynda tirkeý aıaqtalyp, jarııalanady. Bul agenttik Memleket basshysyna tikeleı esep berýge mindetti. Agenttik, Úkimet, Ulttyq bank qarjylyq turaqtylyq keńesi arqyly baılanysta bolady», - dedi ol.

Qarapaıym zattar ekonomıkasy

Osy baǵdarlamany el Úkimeti 2018 jyldyń jeltoqsan aıynda bekitkenimen is júzinde 2019 jyldyń naýryzynan bastap tolyqqandy júzege asa bastady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen «qarapaıym zattar ekonomıkasy» salalaryn jeńildikpen qarjylandyrý úshin el bıýdjetinen 600 mlrd teńge qarjy da bólinip otyr. Jalpy, 2025 jylǵa qaraı «qarapaıym zattar ekonomıkasy» taýarlar boıynsha ımport úlesin 59 paıyzdan 37 paıyzǵa deıin tómendetip, 16 myńǵa jýyq jumys ornyn qurý jáne salyq túsimderin 1,1 trln teńgege arttyrý josparlanǵan. Aıta keterligi, osy jyldyń mamyr aıynda qoldanystaǵy baǵdarlamaǵa halyq tutynatyn taýarlar óndirisin odan ári damytý boıynsha jańa tásilder qosyldy. Olardyń ishinde túpki qaryz alýshy úshin paıyzdyq mólsherlemeni 9-dan 6 paıyzǵa deıin tómendetý, nesıe merziminen 1/3 aspaıtyn ýaqytqa jeńildikti kezeńdi engizý jáne nesıelendirý úshin taýarlar tizimin keńeıtý sharalary bar.

Azamattardyń borysh júktemesi tómendetildi

2019 jyldyń 26 maýsymynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ómirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń borysh júktemesin azaıtý jóninde ýaqtyly kómek kórsetý maqsatynda qaýlyǵa qol qoıdy. Atalǵan qaýlyǵa sáıkes el Úkimeti ekinshi deńgeıdegi bankterdegi jáne mıkroqarjy uıymdaryndaǵy kepilsiz tutynýshylyq qaryzdary bar kópbalaly otbasy, asyraýshysynan aırylý jaǵdaıyna baılanysty tólem alatyn otbasy, múgedek balalary bar, 18 jastan asqan bala jasynan múgedekter bar otbasy, ataýly memlekettik áleýmettik kómek alatyndar, jetim balalar, ata-anasynan kámelettik jasqa deıin aırylǵan, jıyrma toǵyz jasqa tolmaǵan, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar boryshtary óteldi. Osylaısha, birneshe myńdaǵan qazaqstandyq qıyn qarjylyq jaǵdaıdan shyǵa aldy.

Sonymen qatar Memleket basshysy Ulttyq bankke qarjy uıymdarynyń jaýapkershiligin kúsheıtýdi tapsyrdy. Nátıjesinde, 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap qaryz alýshylardyń boryshtyq júktemesin esepteý tásilderi ózgertildi – kirisi eń tómen kúnkóris deńgeıinen tómen azamattarǵa qaryz berýge tyıym salý engizildi, sondaı-aq bankterdiń menshikti kapıtalynyń jetkiliktiligine qoıylatyn talaptar kúsheıtildi. Bul bankterdiń kepilsiz tutynýshylyq qaryzdardy, ásirese kirisi tómen azamattarǵa berýine ekonomıkalyq yntasyn tómendetedi. Sonymen qatar, 90 kúnnen asa merzimi ótken bereshegi bar jeke tulǵalardyń barlyq kepilsiz tutynýshylyq qaryzdary boıynsha turaqsyzdyq aıyby men komıssııalardy esepteýge tyıym salý jóninde zańnamalyq aktilerge túzetýler ázirlendi. Osy arqyly kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar boıynsha bereshektiń úzdiksiz ósýi shekteletin bolady.

Qarjy naryǵyn retteý agenttigi quryldy

2019 jyldyń 3 shildesinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵyn retteý men damytý, mıkroqarjylyq qyzmet jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy qabyldandy. Atalǵan qujatqa sáıkes, bas keńsesi Almaty qalasynda ornalasatyn agenttikke qarjy naryǵy men qarjylyq uıymdardy memlekettik retteý, baqylaý jáne qadaǵalaý qyzmetteri beriledi.

Organnyń tóraǵasy qyzmetine taǵaıyndalǵan Mádına Ábilqasymovanyń taıaýda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qabyldap, bank júıesin turaqtandyrýdy jáne qarjy sektoryn damytýdy qamtamasyz etýge qatysty birqatar naqty tapsyrma bergen edi.

Jalpyǵa birdeı deklaratsııalaý keıinge yǵystyryldy

Osy jyldyń 4 shildesinde Memleket basshysy qarjy salasyndaǵy memlekettik basqarý júıesin jetildirýge, azamattarǵa arnalǵan salyqtyq raqymshylyq rásimin retteýge jáne jappaı jarııa etý merzimderin aýystyrýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵyn retteý men damytý, mıkroqarjylyq qyzmet jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

Zań jalpyǵa birdeı deklaratsııalaýdy engizýdi 2020 jylǵy 1 qańtardan 2021 jylǵy 1 qańtarǵa aýystyrýdy jáne budan ári kezeń-kezeńimen kóshýdi kózdeıdi.

Birinshi kezeńde - 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap jalpyǵa birdeı deklaratsııalaý sheńberindegi deklaratsııany jaýapty memlekettik laýazymdaǵy adamdar men olardyń jubaıy (zaıyby); memlekettik fýnktsııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdar men olardyń jubaıy (zaıyby); memlekettik fýnktsııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdarǵa teńestirilgen adamdar men olardyń jubaıy (zaıyby); «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq Zańyna jáne «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly», «Saqtandyrý qyzmeti týraly», «Baǵaly qaǵazdar rynogy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes deklaratsııa usyný jónindegi mindet júktelgen adamdar bolyp tabylatyn jeke tulǵalar tapsyrady.

Ekinshi kezeńde - 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik mekemelerdiń jumyskerleri men olardyń jubaıy (zaıyby), sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jumyskerleri men olardyń jubaıy (zaıyby) bolyp tabylatyn jeke tulǵalar, úshinshi kezeńde - 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap zańdy tulǵalardyń basshylary men quryltaıshylary jáne olardyń jubaıy, dara kásipkerler jáne olardyń jubaıy, tórtinshi kezeńde - 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap azamattardyń qalǵan sanattary deklaratsııa tapsyrady.

Jýsan Bank pen First Heartland Bank birigýi

2019 jyly aqpan aıynda «Nazarbaev Ýnıversıteti», «Nazarbaev Zııatkerlik mektebi» avtonomdyq uıymdarynyń qarjylyq holdıng kompanııasynyń ınvestıtsııalyq bólimshesi «First Heartland Securities» AQ «Tsesnabank» AQ qarapaıym aktsııalarynyń 99.5 paıyzyn satyp alǵan bolatyn. Al 29 sáýirde «Tsesnabank» AQ ataýy «First Heartland Jýsan Bank» AQ bolyp ózgerdi.

2 qyrkúıekte Jýsan Bank pen First Heartland Bank birigýi protsesiniń aıaqtalǵany resmı jarııalanyp, bank First Heartland Jýsan Bank ataýyn aldy. Nátıjesinde birikken bankterdiń aktıvi 1,264 trln teńgeni qurady. Birigý protsesi aıasynda banktiń menshikti kapıtaly 14 paıyzǵa, 144 mlrd teńgege deıin, al klıentteriniń qarajaty 620 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy.

Ulttyq bank elordaǵa kóshedi

2019 jyldyń 9 qyrkúıeginde QR Ulttyq banki basshysy Erbolat Dosaev birneshe jyldan beri kóterilip kele jatqan Ulttyq banktiń elordaǵa kóshiriletindigine qatysty bastamaǵa sońǵy núkteni qoıyp, qarjylyq retteýshiniń bas keńsesi elordaǵa 2020 jyly qonys aýdaratyndyǵyn aıtty. Sonymen qatar ol Almatynyń qarjylyq ortalyq retindegi mártebesi joǵalmaıtynyn, ózge bankter de basty keńselerin Nur-Sultan qalasyna jappaı kóshirmeıtindigin atap ótti. Tipti First Heartland Jýsan Bank basty keńsesin Almatyǵa kóshirip jatqanyn alǵa tartty.

«QR Ulttyq bankiniń enshiles uıymdary Almatyda qalady. Bul kerisinshe Almatynyń damýyna jańa serpin bermek. QR Ulttyq banktiń aqsha-nesıe saıasatyn júzege asyrý úshin jańa kommýnıkatsııalyq jaǵdaılar jasalýy múmkin. Sarapshylardyń málimdeýinshe, Evroodaqta 90 jáne 95 jaǵdaıda jaǵdaıda Ortalyq bankter astanalarda ornalasqan», - degen edi Ulttyq bank basshysy.

Jańa moneta shyǵarylady

2020 jyly elimizde nomınaly 200 teńgelik moneta aınalysqa shyǵatyndyǵy belgili boldy. Mundaı qadamǵa Ulttyq bank ary ketkende 1,5 jyldyń ishinde tozyp ketetin qaǵaz 200 teńgeliktiń jaramdylyq merzimin uzartý maqsatynda barǵany belgili. «Tómen nomınaldaǵy banknottar 1-1,5 jyl ishinde tozady. Salystyrý úshin, joǵary nomınaldaǵy banknottar jáne monetalardyń qoldanylý merzimi kóbirek. Monetalardyń qoldanylý merzimi – 10-15 jyl», - degen edi osy máselege oraı UB Qolma-qol aqsha aınalysy departamenti basshysy Jomart Qajmuratov.

Onyń aıtýynsha, nomınaly 200 teńgelik banknottar zańdy tólem quraly bolyp qalady jáne tólemderdiń barlyq túrleri boıynsha qabyldanýǵa mindetti. Olar tabıǵı tozýyna qaraı aınalymnan alynady. Nomınaly 200 teńgelik monetalardy engizýdiń josparlanyp otyrǵan kólemi aınalystaǵy monetalardyń jalpy somasynyń 26 paıyzyn quraıdy.

Ekonomıka ósiminiń boljamy jaqsardy

Qazaqstan Ulttyq banki aǵymdaǵy jyly eldiń ishki jalpy óniminiń 4,2 paıyzǵa deıin ósýin boljady. Al 2020 jyly respýblıka ekonomıkasy 3,8 paıyzǵa ósedi dep kútiledi. Ulttyq banktiń taıaýda jarııalanǵan «Inflıatsııaǵa sholýynda» 2019-2020 jyldary ekonomıkanyń ósýi boıynsha boljamdar ulǵaıý jaǵyna qaraı qaıta qaralǵandyǵy aıtylǵan.