2019 jyl qorytyndysy: Álemdik basty oqıǵalarǵa sholý

Aıta ketetin másele, bıyl Qazaqstan Parlamentinde dopıngke qarsy tártipti qatańdatý týraly qujat egjeı-tegjeıli talqylandy. Budan bólek, qazirgi kezde álemde Orta jáne qysqa qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joıý týraly sharttyń aınalysynda qyzý pikir almasýlar júrip jatqan belgili. Sebebi bul qujat qarýlaný úrdisin tejeýge yqpal etken mańyzdy tetikterdiń biri bolǵan edi. Osy oraıda «QazAqparat» agenttigi 2019 jyldy qorytyndylaı kele, álemdegi basty dep sanalatyn jeti oqıǵany tizbektep, oqyrman nazaryna usynýdy jón kóredi.

Ulybrıtanııanyń EO-dan shyǵý protsesi

Jeltoqsanda Ulybrıtanııa Brexit úrdisiniń bolashaǵyn aıqyndady, alaıda buǵan London úshin tutas bir jyl ýaqyt kerek boldy.

Bastapqyda burynǵy premer-mınıstr Tereza Meı Qaýymdar palatasyn 29 naýryzǵa deıin EO-dan shyǵý týraly shartty maquldatýǵa kóndire almady. Osydan keıin T. Meı Brexit-ti 31 qazanǵa deıin shegerýge májbúr bolyp, ózi de otstavkaǵa ketti.

Onyń ornyna kelgen Borıs Djonson Eýropalyq Odaqpen jańa kelisimdi bekitti, alaıda parlamentte qujatty maquldata almady. Osy oraıda B. Djonson Brıýsselden shyǵý merzimin 2020 jylǵy qańtardyń sońyna deıin uzartýdy suraýǵa májbúr boldy.

Sonymen qatar, ol merziminen buryn parlamenttik saılaýdy taǵaıyndap, onyń qorytyndysy boıynsha konservatorlar ózderiniń sońǵy 30 jyldaǵy úzdik kórsetkishine qol jetkizdi. Saılaýdan keıin bir aptadan soń, ıaǵnı 20 jeltoqsanda Qaýymdar palatasy 2020 jyldyń 31 qańtarynda eldiń EO-dan shyǵatyny týraly zań jobasyn maquldady. Endeshe, Brexit bıyl ǵana emes, kelesi jyldyń da basty jańalyǵy retinde qala beertini anyq.

Zymyrandardy joıý týraly shart

2 tamyzda AQSh bastamasy boıynsha Orta jáne qysqa qashyqtyqtaǵy zymyrandardy joıý týraly sharttyń kúshi joıyldy. Esterińizde bolsa, qarýlanýdy toqtatýdyń qadamy retinde 1987 jyly bul qujat AQSh pen SSSR arasynda jasalǵan edi.

Vashıngton 2014 jyldan beri resmı Máskeýdi osy sharttyń talaptaryn buzdy dep aıyptap keldi. Buǵan Reseıde «Iskander» kesheni úshin qurlyqta ornalasqan zymyrannyń daıyndalýy sebep boldy. RF jaǵy bul aıyptaýlarmen kelispeıtinin aıtyp aqtalýda.

Birqatar elder, onyń ishinde Qazaqstan bul máselege qatysty óziniń alańdaýshylyǵyn bildirdi. Óıtkeni osy jaǵdaıda derjavalar qarýlaný jarysyna qaıta oralýy múmkin.

Gonkongtegi ereýil

Maýsymnan beri Gonkongte aýqymdy narazylyq aktsııalary jalǵasyp keledi. Ereýilge shyqqandar Gonkongtegi quqyq buzýshylardy qurlyqtyq Qytaıǵa ekstradatsııalaý týraly zań jobasyna qarsy. Jarty jylda qalada 900-den astam ereýil bolǵan.

Gonkong bıligi qujatty qabyldaýdy keıinge qaldyrdy, alaıda manıfestanttar ózderiniń talaptaryn keńeıte tústi. Bul rette turǵyndar reformalarǵa úndeý jasap, tutqyndalǵan ereýilshilerdi bosatýdy jáne ákimshilik basshysynyń qyzmetinen ketýin talap etti.

Narazylyq aktsııalary ereýilshilerdiń polıtsııamen qaqtyǵysyna jıi ulasyp jatty. Quqyq qorǵaý organdary 6 myńǵa jýyq adamdy ustady.

Aıta keteıik, bıyl qarasha aıynyń sońynda QR Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi Gonkong qalasyna barǵysy keletin týrısterge sál kidire turýdy suraǵan bolatyn.

Dopıng daýy

9 jeltoqsanda Búkilálemdik antıdopıng agenttigi atqarýshy komıteti tıisti sheshim qabyldady. Endi aldaǵy tórt jylda Reseı iri halyqaralyq týrnırlerge, sondaı-aq Olımpıada men álem chempıonattaryna qatysa almaıtyn boldy.

Mundaı sheshim jasaýǵa reseılik sportta aýqymdy dopıng jaǵdaılary sebep bolyp otyr. Bul turǵyda Reseı dopıngke qatysty málimetterge manıpýlıatsııa jasady dep aıyptalýda.

Reseılik sportshylar 2020 jyly Tokıodaǵy jáne 2022 jyly Beıjińdegi olımpıadalarǵa RF týynyń astynda qatysa almaıdy. Reseılik sportshylar ózderiniń dopıng qabyldamaǵanyn dáleldeı alsa, halyqaralyq jarystarǵa beıtarap tý astynda shyǵýǵa múmkindikteri bar.

AQSh prezıdenti ımpıchmenti isi

AQSh ókilder palatasy 18 jeltoqsanda el prezıdenti Donald Tramptyń ımpıchmenti rásimin bastaý úshin daýys berdi.

D. Trampqa Ýkraına prezıdentimen telefon arqyly sóılesý kezinde Djo Baıden men onyń balasy Hanterge qarsy tergeý amaldaryn bastaýǵa kóndirmek boldy dep kúdik aıtylýda.

Impıchment rásimin Senat ótkizedi. AQSh tarıhynda prezıdentke qatysty ımpıchment rásimi eki ret júrgizildi, ıaǵnı 1868 jyly Endrıý Djonsonge, al 1998 jyly Bıll Klıntonge. Osy eki istegi talaptar Senatta júzege aspaı qaldy.

Qara qurdymnyń alǵashqy fotosýreti

10 sáýirde eýropalyq astronomdar ózderiniń sensatsııalyq málimdemesin jasady. Olar «qara qurdymnyń» alǵashqy sýretin jarııalady. Taratylǵan málimetke qaraǵanda, onyń salmaǵy Kúnnen 6,5 mlrd ese aýyr eken. Sýretke túsirilgen qara qurdym M87 galaktıkasynda, ıaǵnı Jer sharynan 50 mln jaryq jyly qashyqtyqta ornalasqan. Osyǵan deıin qara qurdym týraly túsiniktiń barlyǵy tek teorııa júzinde bolǵan edi, al olardyń kórinisi ǵylymı gıpoteza kúıinde aıtylyp keldi.

Barsha ǵylym álemi úshin osynsha mańyzdy jańalyqty jarııalaýǵa asyqqan ǵalymdar birqatar qalada bir ýaqytta baspasóz máslıhatyn uıymdastyrdy. Atap aıtqanda, Brıýssel, Vashıngton, Santıago-de-Chılı, Tokıo jáne Shanhaı qalalarynda ǵalymdar bul jańalyqty álemge pash etti.

Boeing 737 Max ushaǵynyń apaty

10 naýryz kúni Addıs-Abebadan Naırobıge qaraı reıske shyqqan Ethiopian Airlines áýe kompanııasynyń Boeing 737 MAX 8 ushaǵy Efıopııa astanasynan 60 shaqyrym jerde apatqa ushyrady. Onyń saldarynan 157 adam kóz jumdy. Ushaq bortynda 35 eldiń azamaty bar edi.

Apattan keıin birqatar elder, onyń ishinde Qazaqstan da Boeing 737 MAX 8 tıpti ushaqtarynyń ushýyn ýaqytsha toqtatty. Ushaq apatyna konstrýktsııasyndaǵy kemshilikter men baǵdarlamalyq jasaqtamadaǵy problemalar sebep bolýy múmkin.

Osy oqıǵadan keıin jáne atalǵan modeldi paıdalanýdan bas tartqan elderdiń sany artýyna baılanysty Boeing aktsııalarynyń quny kúrt quldyrady. Tipti korporatsııa 2020 jyldyń qańtarynan 737 Max laıneriniń óndirisin toqtata turý jóninde sheshim qabyldady. Jaqynda amerıkalyq Boeing kompanııasynyń basshysy Dennıs Melenberg kompanııa jasaǵan ushaqtardaǵy kemshilikke baılanysty daý-damaıdan soń qyzmetinen ketti.