2014 jyly Qarashyǵanaq ken ornyndaǵy qazaqstandyq taraptyń kiristi shıkizat úlesi 36%-ǵa deıin artady - PSA

Jobanyń jańa ekonomıkasy, qazaqstandyq mazmun úlesin erttyrý jáne kómirsýtektik shıkizat óndirý boljamdary týraly Primeminister.kz saıtyna bergen eksklıýzıvtik suhbatynda «PSA» JShS Bas dırektory Kenjebek Ibrashev aıtyp berdi.

- Aldynda habarlanǵandaı, Qarashyǵanaq ken ornyna quıylǵan ınvestıtsııalardyń ótelimdilik núktesine jetýmen baılanysty joba ómiriniń jańa kezeńi bastalady. Endi qazaqstandyq tarap kiristiń qandaı úlesine úmit arta alady? - Qazirgi ýaqytta Qarashyǵanaq munaı-gaz kondensaty kenishin óńdeýge salynǵan ınvestıtsııalar tolyǵymen aqtaldy, endi bıylǵy jyly kiristi shıkizatty bólý proportsııasyn Qazaqstan Respýblıkasynyń paıdasyna bólý kútilýde. Esterińizge sala keteıik, ónimdi bólý proportsııasyn ózgertý durystyq ındeksiniń mehanızmderine negizdelgen, ol óz aldyna atalǵan ken ornyn Ónimdi bólý týraly kesimdi kelisimde kórsetilgen. Boljamdarǵa sáıkes jobanyń jalpy tabystylyǵynyń bizdiń elimiz úshin jáne Karachaganak Petroleum Operating B.V (KPO) túrindegi merdiger úshin de odan ári ósýi kútilýde. Osylaısha, ekinshi toqsan Qazaqstanǵa 9%-ǵa kóp kiristi shıkizatty alyp keledi. Qazaqstannyń kirisi eki bólikten turady - kiristi shıkizat jáne bıýdjetke mindetti tólemder, salyqtar. Kiristi shıkizat úlesiniń artýyn esepke alǵanda jáne merdigerdiń salyq salynatyn bazasynyń azaıýyna baılanysty Respýblıkanyń jalpy tabystylyǵy 2014 jyly 70 mln dollarǵa artady. Jyl qorytyndysy boıynsha ónim bóligindegi úlesi qazirgi 20%-dan 36%-ǵa deıin artady dep kútilýde.

- Úkimet jobadaǵy qazaqstandyq mazmundy arttyrý boıynsha sharalar keshenin qabyldaýǵa múddeli. Kútiletin jańalyqtar qandaı bolmaq, jáne sizdiń pikirińizshe, olar munaı-gaz jobalaryndaǵy qazirgi jaǵdaıǵa qalaı áser etedi? - Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda el ekonomıkasyna jańa tehnologııalar men jańa bilimder tartyp, sheteldik kompanııalarmen birge ınjınırıngtik jobalyq ortalyqtar qurý qajettigi mindetin alǵa qoıdy. Qarashyǵanaq jobasy boıynsha 2 jyl jumys jasap jatqan Aqsaı ındýstrıaldyq parkin mysalǵa alýǵa bolady. Qazirgi tańda Jol kartasynyń jobasy ázirlengen, onda 9 baǵyt qarastyrylǵan, munaı-gaz qural-jabdyǵyn óndirý, uńǵymalardaǵy joǵary qysym jaǵdaıynda qoldaný úshin klapandardy jóndeý, qubyrdy avtomatty túrde tazalaý úshin jańa júıeler qurý jáne Qazaqstanda óndirilmeıtin basqalary. Búginde Indýstrıaldyq parkti odan ári damytý boıynsha barlyq taraptar - ınvestorlar, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi jáne Munaı jáne gaz mınıstrligi arasynda qajetti ózara túsinistikke qol jetkizildi. 2010 jyly taýarlardaǵy, jumystardaǵy jáne qyzmet kórsetýlerdegi qazaqstandyq mazmunnyń úlesi 17% quraǵanyn, 2013 jyldyń nátıjesi boıynsha biz 50% astamǵa jetkenimizdi aıta ketkim keledi. Batys Qazaqstan oblysy ákimdigimen birge oblystyń 8 zaýytynyń jáne Aqsaı Indýstrıaldyq parkiniń qatysýymen mashına jasaý kompanııalarynyń konsortsıýmy quryldy. Atalǵan konsortsıým kelesi jyldary Qarashyǵanaq boıynsha jumysqa belsendi túrde tartylady. Úkimet bergen tapsyrmalar aıasynda Munaı jáne gaz mınıstrligimen, Batys Qazaqstan oblysys ákimdigimen, Indýstrııa mınıstrligimen jáne KRO birge iri jobalar, onyń ishinde Qarashyǵanaq jobasy sheńberinde jumys júrgizilýde. Bul qazirgi óndiristerdi jetildirýge, jańa ónidirster, jańa jumys oryndaryn qurýǵa qatysty. - Jobany damytýdyń odan arǵy perspektıvalary qandaı? Naqty aıtqanda, jobanyń úshinshi kezeńi qashan iske qosylady dep kútilýde? - Qarashyǵanaq jobasy boıynsha biz 2M kezeńindemiz, jylyna shamamen 10-11 mln tonna suıyq kómirsýtek (munaı jáne gaz kondensaty) óndiremiz, qyrtysqa gazdyń belgili bir kólemin plastqa quıyp, Orynbor gaz óńdeıtin zaýytqa shamamen 8-9 mlrd kýb gaz satamyz. Qazirgi ýaqytta operator jobany odan ári damytýdyń túrli nusqalaryn anyqtaý boıynsha jumys jalǵasýda. Aǵymdaǵy jyldyń ortasynda Qarashyǵanaqty damytý tujyrymdamasyn maquldaýymyz tıis, 2015-2016 jyldary bazalyq jobalaýdy júzege asyrý belgilengen, al 2017 jyly jobany keńeıtý boıynsha kesimdi ınvestıtsııalyq sheshim qabyldaý josparlanǵan. 2018 jyldan bastap qurylys bastalady, 2022 jyly Qarashyǵanaqty keńeıtý jobasy boıynsha jańa kezeń aıaqtalady, jáne biz jańa jaǵdaılarda jumys jasaımyz.

Eń bastysy - 11 mln tonna kóleminde suıyq kómirsýtekterdi óndirýdiń, jylyna 8-9 mlrd kýb metr kóleminde gaz satýdyń qol jetkizilgen deńgeıin saqtap qalý. Bul - shıkizattyń úlken kólemi, bizde sońǵy kezde mundaı geologııalyq ashylýlar Qazaqstanda joq. Merdigerlik kompanııalarmen jáne operatormen (KRO) tyǵyz qarym-qatynas jasaımyz, bizdiń maqsatymyz elimizdiń ekonomıkasy úshin maksımaldy paıdamen ken ornyn ıgerýdi júrgizý.

- Ulttyq valıýta baǵamy ózgergen soń ónimge baǵa qalyptastyrý qalaı ózgerdi? Orynbor GÓZ-na gaz tasymaldaýdyń kólemderi men baǵalaryna qatysty jaǵdaı qandaı? - Ulttyq valıýta baǵamynyń ózgerýi Qarashyǵanaq boıynsha ónim satýǵa áser etpegenin senimdi túrde aıta alamyn, sebebi shıkizatqa baǵa qalyptastyrý formýlasy halyqaralyq baǵa belgileýge baılanysty jáne AQSh dollarymen esepteledi. Orynbor GÓZ-na gaz tasymaldaý baǵasy ózgergen joq, sebebi gazoıl jáne mazýt baǵalarynyń ortasha baǵa belgileýine negizdelgen, ol halyqaralyq baspa betterine shyǵady jáne ulttyq valıýta baǵamyna táýeldi emes. - Qarashyǵanaq ken ornyna kómirsýtek tasymaldaý eksporttyq marshrýttaryn keńeıtý kútilýde me? - Eksporttyq baǵyttarǵa qatysty negizgi baǵyt Kaspıı qubyr konsortsıýmy (KQK) júıesi bolyp tabylady, ol búgingi tańda úzdik ekonomıkalyq kórsetkishter beredi. Belgili bir kólem Atyraý-Samara baǵyty boıynsha qubyr arqyly tartylady, turaqsyz kondensattyń qalǵan az bóligi Orynbor GÓZ baǵytynda tartylady. Búgingi tańda KQK jobasyn qajetti óteý múmkinshiligine qaraı keńeıtý júrgizilýde. KQK kezeń-kezeńmen keńeıtýi arqyly suıyq kómirsýtekterdi jınaý da artyp otyrady. Búgingi tańda KQK júıesi arqyly eń jaqsy baǵamen jylyna shamamen 9 mln tonna tartylady, shamamen 1 mln tonna Atyraý-Samara qubyry arqyly júrgiziledi jáne shamamen 800-900 myń tonna shıkizat Orynbar GÓZ-ǵa ótkiziledi