2010 jyl Astananyń tarıhynda altyn áriptermen jazylyp qalady

Astananyń jetistigi - halqymyzdyń jetistigi bolǵandyqtan, yqylym zamandardan beri ot pen jaryqtyń saqtaýshysy, danalyqtyń belgisi sanalatyn - barystyń atymen atalatyn bıylǵy jyl elordanyń ǵana emes, Qazaqstan tarıhynyń betterinde altyn áriptermen jazylyp qalatyny sózsiz.

Ótip bara jatqan 2010 jyl Astananyń tarıhynda qandaı erekshelikterimen este qaldy? Aldymen, statıstıkalyq kórsetkishterge toqtalaıyq. Astana qalasynyń bıýdjetine aǵymdaǵy jylǵy túsimder 301 778,8 mln. teńgeni (202 597 mln. teńge kólemindegi transfertterdi, 9300 mln. teńge nesılerdi, 12549,7 mln. teńge jyl basyna qalǵan bıýdjettik qarajatty qosa alǵanda) qurady, sonyń ishinde menshikti qarajattar - 77 307,1 mln. teńge. Astana qalasynyń qarjy basqarmasy usynǵan derekter boıynsha, bıyl bıýdjettiń menshikti tabysy (1, 2 jáne 3 sanattar) 100,7 paıyzǵa oryndaldy. Byltyr bul kórsetkish 92,5 paıyzdy quraǵan bolatyn. Qala bıýdjetiniń shyǵystary - 301 778,8 mln. teńgeni qurady. Sonyń ishinde 107 332,4 mln. teńgeni quraǵan aǵymdaǵy bıýdjettiń11 994,8 mln. teńgesi - bilim berýge, 3 424,2 mln. teńgesi - eńbekpen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalarǵa, 12 714,9 mln. teńgesi - densaýlyq saqtaýǵa, 4 171,7 mln. teńgesi - mádenıetke jáne 2 991,1 mln.teńgesi - sport salasyna jumsaldy. Sonymen birge, abattandyrý, sanıtarııa, jaryqtandyrý jáne «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfraqurylymdy jóndeýge - 14 472,5 mln. teńge baǵyttaldy. Al 175790,6 mln. teńge kólemindegi damytý bıýdjetitolyǵymen ınvestıtsııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa jumsaldy.

QR Statıstıka agenttiginiń málimetterine sáıkes, 2010 jyldyń 1 jeltoqsanyndaǵy jaǵdaı boıynsha Astana qalasynyń qorynda barlyǵy 177 085 tonna astyq pen burshaqty daqyldar bar. 0,1 myń tonna úı janýarlary men qustar soıyldy. Negizgi aýyl sharýashylyǵy daqyldardyń egis alqaby - 1,9 myń gektardy qurady. Ár gektarynan 6,4 tsentnerden astyq pen burshaqdándi daqyldar jınaldy (sonyń ishinde 6,8 tsentner - bıdaı). 1 jeltoqsandaǵy kórsetkish boıynsha, elordanyń aýyl sharýashylyq qurylymdarynda 1,3 myń iri qara mal basy bar.

Sondaı-aq, Astanada 2010 jyldyń qarasha aıyna deıin 1 mln. 238 myń 171 sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Ekinshi iri megapolıs - Almaty qalasynda bul kórsetkish 826 057 sharshy metrdi qurady. Bıylǵy jyldyń ІІІ toqsanynda astanalyq bir turǵynnyń ortasha aılyq jalaqysy - 114 328 teńgeni qurady.

Bıyl Astana qalasynyń Indýstrııaldy parkinde beton jáne temir beton ónimderin shyǵaratyn jańa zaýyt iske qosyldy Italııanyń jáne Germanııanyń ozyq úlgidegi jabdyqtary ornatylǵan jańa zaýyt jylyna 139 tekshe metr beton jáne temirbeton ónimderin shyǵaratyn bolady. Eske salaıyq, 2009 jyly Indýstrııaldy parkte alǵashqy joba - «Lokomotıv qurastyrý zaýyty» jumys isteı bastady.

2008-2010 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń birinshi kezegi boıynsha Astanada 5612 azamat komıssııanyń oń sheshimin aldy. Baspanalar Tilendıev dańǵyly boıynda salynyp jatqan 20 kópqabatty turǵyn úılerden beriledi. Taıaý kúnderi, naqty aıtqanda 29 jeltoqsan kúni baǵdarlamanyń sońǵy ekinshi kezegi boıynsha qujattardy qabyldaý bastaldy. Onyń nátıjesi boıynsha taǵy 2446 adam baspanaly bolmaq.

Barys jyly «100 mektep» baǵdarlamasy sheńberinde 3600 balaǵa arnalǵan úsh mektep iske qosyldy, kelesi jyly 4400 balaǵa eseptelgen taǵy tórt mektep salynatyn bolady. Búgingi kúni qalada 66 memlekettik jáne 13 jekemenshik orta bilim berý mekemelerinde barlyǵy 74 myńǵa jýyq bala bilim alýda. Oryn tapshylyǵy 14 myńdy quraıdy. Al «100 aýrýhana baǵdarlamasy» boıynsha bıyl Astanada aýrýhanalar iske qosylǵan joq. Esesine, 2011 jyly eresekter (500 oryn) men balalarǵa (350 oryn) arnalǵan eki aýrýhanany paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr.

13 jeltoqsan kúni máslıhattyń kezekti otyrysynda depýtattar 565 mlrd. 727 mln. teńge kóleminde elordanyń aldaǵy 2011-2013 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetiniń jobasyn maquldady. Onyń ishinde 246 mlrd. 848 mln. teńgesin - qalanyń ózindik tabysy, 275 mlrd. 607 mln. - respýblıkalyq transfertter jáne 43 mlrd. 273 mln. teńgesin - ákimdik bıýdjetiniń tapshylyǵyn jabýǵa bólinetin sýbventsııalar quraıdy. Úsh jyldyq bıýdjetten qarastyrylǵan somanyń 218 mlrd. 591 mln. teńgesin - 2011 jyly, 203 mlrd. 422 mln. teńgesin - 2012 jáne 143 mlrd. 714 mln. teńgesin - 2013 jyly kádege jaratý kózdelip otyr.

Tórtkúl dúnıeni eleń etkizgen - Astana!

Ótip bara jatqan jylda Astanada bolǵan basty oqıǵa - 70-ten astam eldiń basshylary men resmı tulǵalarynyń bas qosqan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Sammıti bolǵandyǵy daýsyz. Memlekettik basqa quzyrly vedomstvolar el tarıhynda buryn-sońdy bolyp kórmegen mundaı aýqymdy sharanyń mazmundyq bóligimen aınalysty, al Astana ákimdigi qalanyń ınjenerlik-kommýnaldyq júıeleriniń, qyzmet kórsetý nysandarynyń, kóliktik tasymaldaýlardyń, kópshilik tamaqtanatyn oryndar men mádenı nysandardyń eshbir kedergilersiz, kútpegen jáne tótenshe oqıǵalarsyz jumys isteýin qamtamasyz etti. Sammıttiń arqasynda bas shahardyń qonaq úıleriniń servısi tıisti deńgeıge kóterildi, kommýnaldyq nysandarda qaýipsizdikti qamtamasyz etetin beıne baqylaý júıeleri, tájirıbeli kúzet paıda boldy. Kóshelerdi tazartatyn jańa tehnıkalar, jańa jedel-járdem kólikteri satyp alyndy. SES mamandary bolsa, astaǵy ýly ári zııandy qospalardy anyqtaıtyn jańa test-júıelermen jabdyqtaldy. Ákimdiktiń muryndyq bolýymen sýdaı jańa 100 taksı kóligi bar «Saryarqa» kompanııasy quryldy. Astana halyqaralyq áýejaıy da sapanyń taǵy bir satysyna kóterildi. Máselen, 113 arnaıy tehnıka satyp alyndy, 22 ushaqqa eseptelgen jańa turaq salyndy, VIP qonaqtarǵa arnalǵan zal qaıta jóndeýden ótip, 1600 orynǵa laıyqtalǵan qonaq úıdiń qurylysy aıaqtaldy. Sammıtke daıyndyq kezinde jınalǵan mol tájirıbeni Astana basshysy Imanǵalı Tasmaǵambetov aýqymy jaǵynan Sammıtten kem túspeıtin 2011 jyly ótetin 7-Qysqy Azııa oıyndary kezinde paıdalanýdy kózdep otyr. Aıta keteıik, Táýelsizdiktiń 20 jyldyq torqaly toıy, Qazaqstannyń 2011 jyly Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymy men Islam konferentsııasy uıymyna tóraǵalyǵy aıasynda uıymdastyrylatyn basty sharalar da elordada ótedi.

Sondaı-aq osy jylǵy 5 shildede Aqorda tórinde EýrAzEQ memleket basshylarynyń sammıti men Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs arasyndaǵy Keden odaǵynyń joǵary organy keńesiniń otyrysy ótti. Alqaly jıyndarǵa Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Tájikstan, Qyrǵyzstan prezıdentteri men baqylaýshy el mártebesindegi Armenııa basshysy qatysty.

2010 jyly Astanada qala, el úshin mańyzy joǵary taǵy bir basqosý ótti. Ol - ІІІ Astanalyq ekonomıkalyq forýmy. Jahandyq ekonomıkanyń damý máseleleri talqylanǵan forýmǵa 70-ten astam eldiń saıası jáne iskerlik tobynyń 3 myńnan asa ókili, sondaı-aq qoǵam men buqaralyq aqparat quraldary qatysty. Olardyń arasynda Nobel syılyǵynyń laýreattary Fınn Kıdland jáne Robert Aýmann, EQYU-nyń Bas hatshysy M. Perren de Brıshambo, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, BUU Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń atqarýshy hatshysy ıAn Kýbısh, Kanadanyń eks-premer mınıstri Jan Kreten, Eýropalyq ınvestıtsııalyq banktiń prezıdenti Fılıpp Maıstatt, Azııa damý bankiniń vıtse-prezıdenti J.Shaoıý qatysty. Forým jumysyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ashty. Іs-shara qorytyndysy boıynsha yqpaldastyq týraly kelisimder men memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Sonymen birge, «Daǵdarystan keıingi boljamdar Astanalyq konsensýs» degen atpen álemdegi 20 alpaýyt eldiń basshylarynyń sammıtine (G 20) ashyq hat daıyndaldy.

Arý Astananyń kelbetin kóriktendire túsken sáýlet óneriniń jaýharlary

Astanadaǵy «Beıbitshilik jáne kelisim saraıy», «Táýelsizdik saraıy», «Qazaq eli» jáne «Báıterek» monýmentteri sııaqty álemdik sáýlet óneriniń kestesinen oryn alǵan tamasha óner týyndylarynyń qatary qala kúni qarsańynda ozyq úlgidegi taǵy bir nysanmen tolyqty. Ol - «Han Shatyr» saýda, oıyn-saýyq ortalyǵy. Esimi dúnıe júzine keńinen tanylǵan áıgili sáýletshi Norman Fosterdiń qııalynan týǵan keshenniń saltanatty ashylý rásimine Qazaqstan Prezıdentimen birge Túrkııa, Tájikstan, Reseı, Ýkraına, Armenııa prezıdentteri jáne basqa da qadirli meımandar qatysty. «Han shatyr» SOO iske qosylmaı jatyp dızaıny jaǵynan dúnıejúzindegi eń ádemi 10 nysan retinde álemge belgili Forbes Style jýrnalyna endi. 7 qabattan turatyn Ortalyq bir mezgilde 10 myń kelýshini syıdyra alady. Onda aýa temperatýrasy rettelip otyratyn jabyndynyń astynda jasandy jaǵajaı, basseınder, fıtnes ortalyqtary, SRA salondary men monshalar, fastfýd jáne balalarǵa arnalǵan oıyn alańdary, dúkender, kıno zaldar jáne jerasty avtoturaqtar bar. Metall qondyrǵylardyń jalpy salmaǵy 2 300 tonna, al tutas tuǵyrǵa qondyrylatyn shatyrdyń bıiktigi - 150 metr.

Osy jyly sondaı-aq, bir kezderi jýrnalısterdiń qalamynan túspeı ketken Astananyń qurylysy aıaqtalǵan jerde, ashyq aspan astynda jatyp qalǵan Qazaq handyǵynyń negizin qalaýshy - Kereı men Áz-Jánibekke arnalǵan eskertkishtiń túıini tarqatylyp, qos hannyń eskertkishi - QR Tuńǵysh Prezıdenti murajaıynyń aldyndaǵy alańda ornatyldy. Kóp uzamaı qala ákimdigi Qazaq elin taǵy bir eskertkishpen qýantty. QR Týrızm jáne sport mınıstrligi ǵımaratynyń aldynda kezinde Lenınniń tas músini turǵan jerge qazaqtyń mańdaıyna bitken kemeńger aqyny, dana oıshyly - Abaıdyń eskertkishi oryn tepti.

EQYU Sammıti qarsańynda «Táýelsizdik» saraıynyń janynda boı kótergen dızaıny ǵajaıyp taǵy bir nysan - «Shabyt» óner úıi iske qosyldy. Óner úıiniń shymyldyǵy EQYU Sammıti kúnderi sheteldik jáne otandyq jýrnalısterdiń jumys isteýine arnalǵan baspasóz ortalyǵy retinde ashylǵanymen, ol Astanadaǵy Óner ýnıversıtetiniń qoldanysynda bolady. Onda oqý synyptarynan bólek, úlken jáne kishi kontserttik zaldar, kórme jáne murajaı bar.

Astanadaǵy biregeı nysandardyń qurylysy barys jylymen aıaqtalmaıdy. Buıyrtsa, taıaý jyldary el ıgiligine - «Abý Dabı plaza» kesheni, 5 myń orynǵa arnalǵan «Hazireti Sultan» meshiti, 1200 oryndyq Opera jáne balet teatry, Tuńǵysh Prezıdenttiń qory men kitaphanasy beriletin bolady.

Astana - beıbitshilik qalasy, rýhanııat - ordasy

Búgin de Astana eldiń ishki jáne syrtqy saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq máseleleri talqylanatyn dıalog alańyna ǵana emes, álemniń dinbasylary turaqty bas qosatyn - mádenıet pen rýhanııattyń alqaly ordasyna aınaldy.

Osy jyldyń 20 qazany kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kezekti XVI sessııasy ótti. Qazaqstandy óz Otany etken 130-dan astam ult ókiliniń aldynda dástúr boıynsha Elbasy N.Nazarbaev sóz sóıledi.

Sonymen birge, 18-20 kúnderi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Búkilálemdik Rýhanı mádenıet forýmy (BRMF) ótti. Dúnıejúzinde alǵash uıymdastyrylǵan forýmǵa álemniń ár túkpirinen kóptegen ataqty ǵalymdar, saıasat jáne qoǵam qaıratkerleri, mádenıet, óner maıtalmandary men ár eldiń rýhanı kósemderi qatysty. BRMF qatysýshylaryna Qazaq eliniń Basshysy Joldaýyn arnap, onda búgin Astana álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi ótetin orynǵa aınalǵandyǵyn, qazirgi tańda túrli etnostar men dinge jatatyn adamdardy biriktirýge qabiletti rýhanı qundylyqtardy bekitý - turaqty kúsh-jigerdi, ári túrli elderdiń dinı kóshbasshylary, ǵalymdary, mádenıet jáne óner qaıratkerleri tarapynan únemi nazardy qajet etetindigin atap ótti.

Bilim men ǵylymnyń oshaǵyna aınalǵan - Astana

Shildeniń alǵashqy kúnderi «Táýelsizdik» saraıynda Qazaqstanda tuńǵysh ret Oqýshylardyń 51-Halyqaralyq olımpıadasy ótti. Oǵan 100-den artyq elden 600-den astam daryndy bala qatysty. Resmı emes komandalyq esepte birinshi oryndy - Qytaı, ekinshi oryndy - Reseı jáne úshinshi oryndy - AQSh ıelendi. Qazaqstan bul básekede 5- orynǵa taban tiredi. Aıta keteıik, bul bizdiń el oqýshylarynyń atalmysh Olımpıadalyq jarysta jetken eń joǵary jetistigi. Jeke reıtıngte marapat minberine birinshi bolyp Qytaı, odan keıin AQSh pen Serbııa oqýshysy shyqty.

Bilim men ǵylym qýǵan jastar úshin, sondaı-aq bıyl «Nazarbaev ýnıversıteti» esigin aıqara ashty. Halyqaralyq deńgeıdegi joǵary oqý ornyn basqasha - Bolashaq ýnıversıteti dep ataıdy. Esildiń sol jaǵalaýynda 80 gektar aýmaqqa qazyǵyn qaqqan joǵary mektepte álemniń 30 úzdik ýnıversıtetterimen yntymaqtasa otyryp medıtsınalyq, balamaly energetıka jáne halyqaralyq ınjınırıng salalary boıynsha eýropalyq standarǵa saı bilim beretin bolady. Bıyl memleket 500 stýdentke grant bóldi. Jýyrda Elbasy N.Nazarbaev ýnıversıtette alǵashqy dárisin oqydy.

Sporttaǵy jetistikter

Sońǵy kezde elde sporttyń damýyna úlken qoldaý kórsetilip keledi. Óz kezeginde sportshylarymyz da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkize bastady. Qazaqstan qorjynyn medaldarmen tolyqtyryp júrgen sportshylardyń arasynda elordalyqtar da az emes. Máselen, 2010 jyly Álem chempıonattarynda - barlyǵy 3 qola; Azııa oıyndarynda - 2 kúmis, 1 qola; Gýanchjoýda ótken (QHR) 16- Jazǵy Azııa oıyndarynda - 6 altyn, 4 kúmis, 5 qola medaldar jeńip aldy.

Astana - Aq Azıada kezinde Azııa qurylyǵynyń 31 elinen bir myńnan astam sportshyny qabyldaıtyn eki qalanyń biri. «Óz úıinde qabyrǵalar da kómektesedi» degen qanatty sóz bar. Elordalyq sportshylar bul baıraqty básekede de namysty qoldan bermeýge baryn salady degen úlken senimdemiz.

Eske salaıyq, 2011 jyldyń 30 qańtary men 6 aqpany aralyǵynda ótetin 7- Qysqy Azııa oıyndary sporttyń barlyǵy 11 túrinen ótedi. Astanada jarystar sonyń 4-eýi boıynsha ótkiziledi. Soǵan oraı qalada halyqaralyq talaptarǵa saı birneshe sporttyq nysan salyna bastady. Olardyń birqataryn 13 jeltoqsan kúni Prezıdent N.Nazarbaev ózi aralap kórdi. Azııa oıyndaryna barlyǵy úsh nysan qatystyrylady. «Qazaqstan» sport kesheninde hokkeıden saıystar ótkiziledi. Keshenniń janyna úlken alańǵa shyǵar aldyndaǵy daıyndyq jattyǵýlarǵa arnalǵan «Barys» sporttyq nysany turǵyzyldy. Respýblıkalyq velotrekte mánerlep syrǵanaý jáne short-trekten jarystar ótedi. Nysan jobasyna ózgerister engizilip, onda velotrekpen birge muzaıdyny qosa salyndy. Al konkımen júgirý sporty boıynsha dodalar - Konkımen júgirý stadıonynda ótpek. Barlyq nysandar búgingi kúni tolyǵymen iske qosylǵan jáne olarda synamalyq jarystar ótti.

Aıta keteıik, Qazaqstanda týy alǵash jelbireıtin Qysqy Azııa oıyndarynyń saltanatty ashylýy qalanyń 10 jyldyq mereıtoıynda paıdalanýǵa berilgen 30 myń oryndyq «Astana-Arena» stadıonynda ótedi.