20 myń qazaqstandyq jup bala súıý baqytyn sezine almaı júr
ALMATY. QazAqparat - Qazaqstanda shamamen 20 myń jup bala súıý baqytyn sezine almaı júr. Olardyń 15-20 %-y ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa júginedi. Bul týraly QazAqparat tilshisine reprodýktıvti medıtsına ortalyǵynyń gınekolog-reprodýktology Lázzat Aıtqojına aıtty.
Onyń aıtýynsha, 25 jasqa deıingi bala týatyn jastaǵy qyzdar arasynda erte júktilik jáne abort máselesi ózektiligin joǵaltqan joq.
«Ókinishke oraı, áıelder qaýymy arasynda kópshiligi abortty qajetsiz júktiliktiń aldyn alýdyń birden-bir tásili dep sanaıdy. Aborttan keıingi eń qorqynyshty dıagnoz - bedeýlik. Búgingi tańda elimizde árbir besinshi otbasy osyndaı jaǵdaıdy basynan ótkeredi, sondyqtan reprodýktıvti densaýlyq táýekeli faktorlarynyń aldyn alý jáne olardy basqarýdyń júıeli tásilin qoldaný óte mańyzdy», - dedi dáriger.
Dáriger bala bolmaýdyń birneshe sebebin atady.
«Bala barlyǵyna kerek. Bedeýliktiń sebepteri ártúrli bolýy múmkin. Bul negizinen endokrındik faktorlardan, semizdik, trýba faktory, erler faktory, jynystyq jolmen beriletin túrli aýrýlar qatary, ekologııa áserinen bolýy múmkin. Durys tamaqtanbaý men salaýatty ómir saltyn ustanbaý da sebepshi bolyp jatady. Jylyna biz ekstrakorporaldyq uryqtandyrý boıynsha 4 myń túrli baǵdarlama daıyndaımyz», - dedi dáriger.
Lázzat Aıtqojınanyń aıtýynsha, uryqtandyrý «zergerlik óner» tektes, embrıondarmen barlyq emsharalar mıkroaspaptardy qoldanyp, zor ulǵaıtýmen jasalady.
«EKO jasatý bala súıýge 100% kepildik bermeıdi. Nátıje 50 de 50 bolýy múmkin. Alǵash ret nátıje shyqpaı qalatyn jaǵdaılar kóp kezdesedi. Biraq kóptegen ata-analar berilmeıdi, bizdiń barlyq usynystarymyzdy basshylyqqa alyp, qajetti em alyp qaıta oralady. Mysaly, mende 2007 jyldan bastap júkti bolýǵa tyrysyp júrgen patsıent bar. 11 jyl boıy ol ana baqytyna ıe bolý úmitimen bizge kelýde. Biz onymen birge osy maqsatqa qol jetkizý úshin barlyq múmkindikterdi jasap kelemiz. Úmitimiz áli de bar», -dedi maman.
Qazaqstanda 20 myń jup bala súıý baqytyn sezine almaı otyr. Sol sebepti áıelderdiń ortasha 15-20%-y ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa júginedi. Kóp adamdar kvota kezegin kútip júr. Qazaqstanda jylyna EKU 900 kvota beriledi. Emdelýshiler óz kezegin bir jyl nemese odan da kóp kútýine týra keledi.
Lıazzat Aıtqojınaǵa kúnine qabyldaýǵa 25-ke jýyq adam keledi. Olardyń tórteýi - jańa patsıentter bolsa, qalǵandary emdeý kýrsynan ótip EKU daıyndalyp jatqandar.
Almatydaǵy reprodýktıvti medıtsına ortalyǵy orta Azııadaǵy eń úlken ortalyq bolǵandyqtan otbasylar tipten Reseı, Qyrǵyzstan, Tájikstan men basqa da TMD elderinen kelýde. 5-6 jyl ishinde 500-ge jýyq áıel dárigerdiń kómegimen ana bolý baqytyna ıe boldy.
«Biz jańa tehnologııalardy qoldanamyz. Sapaly genetıkalyq taldaý jasaıtyn arnaıy apparat bar. Eger buryn biz tek 9 hromosomaǵa taldaý jasaı alatyn bolsaq, qazir embrıondy jatyrdyń qýysyna aýystyrǵanǵa deıin uryqtyń densaýlyǵyn anyqtaýǵa bolatyn, ıaǵnı barlyq 23 hromosomalardyń genetıkasyn tekserýge múmkindik bar. DNQ fragmentatsııasyn tekseretin apparat ta qoldanysta», -dedi dáriger.
Birneshe jyl buryn baǵdarlama boıynsha 10 áıeldiń tek 20-30% - y júkti bolsa, búginde bul kórsetkish 75% - ǵa deıin ósken. Bul jańa ádistermen, zamanaýı tehnologııalarǵa da tikeleı baılanysty. Mamandar otbasylyq juptar dárigerge ýaqytynda júginse deıdi. Sebebi ýaqytty jiberip almaý óte mańyzdy.
Sarapshylar Almaty qalasynyń joǵarǵy oqý oryndary stýdentteriniń arasynda zertteý júrgizgen bolatyn. Respondent-qyzdardyń 57%-y 20-25 jas aralyǵynda otbasylaryn qurýdy josparlaıdy eken al, respondent-uldardyń 30%-y 20-25 jas aralyǵynda, 34%-y 25 jastan keıin úılengisi keletinin aıtqan.
