20 qyrkúıek. Kazinform kúntizbesi. Jylnama

ATAÝLY KÚNDER

Qazaqstanda Analar kúni

Bul mereke 2012 jyly resmı túrde belgilendi. Kóp uzamaı úkimettiń qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy 20 qańtardaǵy № 3827 «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásibı jáne basqa da merekeler týraly» Jarlyǵyna túzetýler engizilip, jańa mereke — Analar kúni qyrkúıektiń úshinshi jeksenbisi bolyp belgilendi.

Dúnıejúzilik kúrish kúni

Halyqaralyq mereke 2004 jyly Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasynda belgilendi. Sol jyly Halyqaralyq kúrish jyly dep jarııalandy.

Kúrish áli kúnge deıin kári qurlyqtan Jańa álemge erekshe syılyq bolyp sanalady. Dúnıe júzinde bul dándi daqyldyń 10 000-nan astam túri bar. Kúrish Qazaqstanda da ósiriledi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

1913 jyly Semeıde Qazaqstannyń alǵashqy fýtbol komandalary shyqty: SSK, «Olımp», «Lastochka», «Orlıata» jáne «ıArysh». Kezinde osy «ıArysh» fýtbol klýbynyń sapynda qazaqtyń uly jazýshysy, etnograf jáne aqyn Muhtar Áýezov (1897-1961) te óner kórsetken.

2001 jyly Qaraǵandyda Qazaqstan Táýelsizdiginiń 10 jyldyǵy atyndaǵy etnopark ashyldy. Jalpy aýmaǵy 36 gektar etnoparkte Ulytaý jáne Qarqaraly taýlary, Balqash kóli, qalanyń bas ǵımarattary ornalasqan.

2002 jyly Qazaqstanda adam quqyqtary jónindegi ýákil laýazymy quryldy. Adam quqyqtary jónindegi ýákil — óz quzyreti sheginde adamnyń jáne azamattyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirý jóninde sharalar qabyldaý ókilettikteri berilgen, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyratyn laýazymdy adam.

2010 jyly tennısten Qazaqstannyń erler quramasy tarıhta alǵash ret Devıs kýboginiń álemdik tobyna joldamany jeńip aldy. Devıs kýbogy — halyqaralyq tennıs týrnıri jáne erler quramalary arasyndaǵy eń iri jarys.

2010 jyly Tarazda Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı jazýshy shyǵarmalarynyń 30 tomdyq jınaǵy jaryq kórdi. Jınaq «Memleket qaıratkerleriniń esimin máńgilik etý» baǵdarlamasy aıasynda basyp shyǵarylady.

2010 jyly 1931-1934 jyldary belgili partııa jáne memleket qaıratkeri, Orta Azııa men Qazaqstanda Keńes ókimetin uıymdastyrýshylardyń biri, RSFSR Halyq Komıssarlar Keńesi tóraǵasynyń orynbasary Turar Rysqulov (1894-1938) turǵan Máskeýdegi Pokrovskıı býlvary, 14 mekenjaıyndaǵy úıge memorıaldyq taqta ornatý týraly kelisimge qol jetkizildi.

2013 jyly otandyq «Turan-TV» telearnasy habar tarata bastady. Bul belsendi ómir salty men qyzyqty outdoor demalysqa arnalǵan alǵashqy qazaqstandyq telearna. Telearnanyń formaty densaýlyq mádenıetin, sportty nasıhattaý, ishki týrızmdi tanymal etý, elimizdiń tabıǵı baılyqtaryna qatysty halyqtyń mádenıet deńgeıin arttyrý.

2016 jyly qazaqstandyq skrıpkashy Erjan Qulybaev Rýmyn ateneýminiń sahnasynda ótken «Djeorje Eneský» halyqaralyq festıvalinde Chaıkovskııdiń № 36 operasy Re majordy oryndap, úzdik úshtiktiń qatarynan kórindi. 29 jastaǵy skrıpkashy Madrıd pen Zaltsbýrgte bilim alyp, Poznan fılarmonııalyq orkestrimen birge kontsertterge qatysyp, polıak kameralyq fılarmonııasynda, dırıjer Valerıı Gergıevtiń jetekshiligimen Marıın teatrynda, sondaı-aq áıgili Karnegı hollda jeke kontsertter berdi. Ol «Hındemıta Pavel» halyqaralyq baıqaýynyń (birinshi shyǵarylym) jáne «Genrık Venıavskıı» baıqaýynyń laýreaty (5-oryn).

2016 jyly alǵash ret qazaqstandyq BUU-nyń Batys Saharadaǵy mıssııasynyń (MINURSO) áskerı baqylaýshysy podpolkovnık Asqar Qojaǵalıev MINURSO qolbasshysynyń buıryǵymen Aýýsardtaǵy mıssııadaǵy BUU áskerı baıqaýshylar bazasynyń komandıri bolyp taǵaıyndaldy.

2017 jyly qazaqstandyq grek-rım kúresiniń sheberi Nurbaqyt Teńizbaevqa 2008 jylǵy Beıjiń Olımpıadasynyń kúmis júldesi tabystaldy. Halyqaralyq Olımpıada komıteti dopıng daýyna baılanysty sol jylǵy nátıjeni qaıta qarap, otandasymyzǵa kúmis medal berý jóninde sheshim qabyldaǵan. Balýanǵa olımpıadalyq medaldi QR UOK Bas hatshysy Danııar Ábilǵazın tabys etti.

2018 jyly el tarıhynda alǵash ret Londonda ótken álemdik art-sahnada «Fokýs — Qazaqstan» keń aýqymdy jobasy kórsetildi. Halyqaralyq kórermender HH ǵasyrdyń 30-jyldarynan bastap búgingi kúnge deıingi otandyq beıneleý jáne zamanaýı óner týyndylaryn tamashalaı aldy. «Fokýs — Qazaqstan» jobasy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyryldy jáne bul qazaqstandyq ónerdi búkil álemde ilgeriletýge baǵyttalǵan.

2018 jyly Qazaqstanda memlekettik-jeke menshik áriptestik sheńberinde jeke medıtsınalyq uıym tandemdi mass-spektrometrdiń jańa modelin satyp aldy, ol respýblıkanyń barlyq balalaryna qoljetimdi bolady. Qazaqstan tandemdi mass-spektrometrdiń jańa modeli tirkelgen álemdegi alǵashqy el, ol qannyń bir jaǵynan almasýdyń 49 tuqym qýalaıtyn, óte aýyr aýrýlaryna dıagnostıka júrgizýge múmkindik beredi.

2019 jyly Almatyda belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Ábish Kekilbaevqa arnalǵan kóshe ashyldy. Jazýshynyń 80 jyldyq mereıtoıynda burynǵy Kablýkov kóshesine onyń esimi berildi.

2019 jyly Vengrııanyń Býdapesht qalasynda Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń (Túrki keńesi) keńsesiniń ashylý saltanaty ótti.

Saltanatty rásimde sóz sóılegen Túrki keńesiniń bas hatshysy Baǵdat Ámireev bul oqıǵany tarıhı sát dep atap, Býdapeshtte keńseniń ashylýymen Túrki keńesi ósip, nyǵaıǵanyn aıtty.

2020 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń arnaıy operatsııalyq kúshteri Іle Alataýy sileminiń 4010 metr bıiktiktegi sileminde ornalasqan Abaı shyńyna shyqty, onda Qarýly Kúshter atynan eskertkish mármár taqta ornatyldy. Іs-shara uly qazaq oıshyly, jazýshysy jáne qoǵam qaıratkeri Abaıdyń mereıtoıymen tuspa-tus keldi.

2022 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Nıý-Iorkte ótken BUU Bas Assambleıasynyń 77-shi sessııasynda jalpy pikirtalasta sóz sóıledi.

2024 jyly BUU Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń 57-shi sessııasynda Qazaqstannyń BUU keńsesindegi Turaqty ókildiginiń jáne BUU Adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń keńsesiniń qoldaýymen «Ár balaǵa beıbitshilik pen tózimdilik úshin sapaly bilim berý» atty paneldik pikirtalas ótti. Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Alýa Nadırkýlova álem boıynsha qoǵamnyń beıbitshiligi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdiń negizgi quraly retindegi bilim berýdiń rólin atap ótti. Qarýly qaqtyǵystar saldarynan zardap shekken balalardy ońaltý men reıntegratsııalaýdaǵy bilim berýdiń mańyzdylyǵyna toqtalyp, qazaqstandyq dıplomat Sırııa men Iraktaǵy qaqtyǵys aımaqtaryndaǵy qazaqstandyq balalardy repatrıatsııalaý jáne reıntegratsııalaý boıynsha Qazaqstannyń tájirıbesimen bólisti.

2024 jyly Shymkent haıýanattar baǵynda kók qoı qozylady. Bul janýarlar joıylyp bara jatqan jáne Halyqaralyq tabıǵatty qorǵaý odaǵynyń Qyzyl tizimine engizilgen. Kók qoılar Eýropa haıýanattar baǵynyń kollektsııalarynda sırek kezdesedi, sondyqtan Shymkent haıýanattar baǵynda osy túrdiń tóldeýi aıtýly oqıǵa boldy. Qozy bir jarym kılogrammnan astam salmaqpen dúnıege keldi. Kók qoılar Nepal, Qytaı, Pákistan jáne Úndistannyń Gımalaı taýlaryn mekendeıdi. Olar 2500-2600 metr bıiktiktegi ashyq betkeıler men tyǵyz shópti ústirtterde erkin júre alady.

2025 jyly Aıdos Sultanǵalı Horvatııanyń Zagreb qalasynda ótken álem chempıonatynda grek-rım kúresinen álem chempıony atandy. Aıdos Sultanǵalı (60 kg) fınalda ózbekstandyq Álisher Ǵanıevti 9:0 esebimen jeńdi. Sultanǵalı Qazaqstan tarıhyndaǵy grek-rım kúresinen tórtinshi álem chempıony atandy.

2025 jyly Іle aýdanynyń Kúrti aýyldyq okrýginde «Álemdegi eń úlken túıe kerýeni» atty biregeı mádenı shara ótti. Іs-shara ulttyq rýhty jańǵyrtý, kóshpendiler mádenıetin nasıhattaý, týrızm men kásipkerlikti damytý maqsatynda uıymdastyryldy. Negizgi maqsat álemdik rekord ornatý boldy. Kerýende 1000 túıe boldy, olar arnaıy daıyndalǵan 1 shaqyrymdyq baǵdarmen júrip ótti.